Jacek Trznadel

Jacek Jan Trznadel (ur. 10 czerwca 1930 w Olkuszu) – polski pisarz, poeta, tłumacz, krytyk literacki i publicysta, profesor nauk humanistycznych.

Jacek Trznadel
Data i miejsce urodzenia 10 czerwca 1930
Olkusz
Dziedzina sztuki poezja, publicystyka
Ważne dzieła

Hańba domowa

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

Jest synem Edwarda Trznadla, urzędnika administracji państwowej (starosty powiatu zawierciańskiego) i Ireny Trznadlowej z domu Kapel, nauczycielki. W 1948 wstąpił do Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, która została wcielona do Związku Młodzieży Polskiej. Z ZMP odszedł w 1949. W tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Następnie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim. W 1964 uzyskał stopień doktora, w 1976 habilitował się, a w 1992 uzyskał tytuł profesora. W 1952 został pracownikiem Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Od 1956 do 1970 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1975 podpisał List 59. Od jesieni 1978 do 1983 pełnił funkcję dyrektora sekcji polskiej i profesora literatury polskiej Uniwersytetu paryskiej Sorbony[1]. Współpracował z paryską "Kulturą".

W 1989 był jednym z współzałożycieli Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej[2], a w 1990 jednym z inicjatorów powołania Polskiej Fundacji Katyńskiej (członek Rady).

Najbardziej znaną publikacją Trznadla jest Hańba domowa, zbiór wywiadów z pisarzami tworzącymi w okresie polskiego stalinizmu. Książka i jej fragmenty zostały również wydane w języku francuskim, angielskim i duńskim.

W 1994 wydał tom szkiców historycznych poświęconych sprawie Katynia Powrót rozstrzelanej armii, a także zbiór esejów literackich z literatury polskiej i francuskiej oraz przekładów Ocalenie tragizmu. Rok później wydał zbiór opowiadań katyńskich Z popiołu czy wstaniesz?, za który w 1999 otrzymał nagrodę im. Leszka Proroka. W 1997 roku w opracowaniu redakcyjnym Jacka Trznadla ukazało się pierwsze polskie wydanie książki Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary autorstwa Józefa Mackiewicza. W 1998 opracował i wydał po raz pierwszy Zdziczenie obyczajów pośmiertnych Bolesława Leśmiana. Opublikował też kilka zbiorów poezji.

Zaangażował się politycznie – w 1994 był członkiem komisji opracowującej projekt konstytucji RP z ramienia Solidarności, a w 1995 był przewodniczącym komitetu wyborczego Jana Olszewskiego w wyborach prezydenckich. W 1997 otrzymał Nagrodę im. Jerzego Łojka, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, za „walkę z fałszem i zdradą w życiu narodowym”[3].

Od 2002 jest członkiem jury przyznającego Nagrodę im. Józefa Mackiewicza.

W 2010 roku w liście otwartym do premiera RP Donalda Tuska zwrócił się o powołanie międzynarodowej komisji technicznej dla zbadania przyczyn katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[4]. W 2011 roku opublikował kiążkę Wokół zamachu smoleńskiego, w której forował tezę mówiącą, że rozbicie się polskiego samolotu w Smoleńsku było skutkiem zamachu. Teza ta, będąca teorią spiskową[5][6][7][8], nie znalazła żadnego potwierdzenia w dochodzeniach polskim i międzynarodowym[9][10].

W 2020 został odznaczony przez prezydenta Polski, Andrzeja Dudę Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[11].

Wybrane publikacjeEdytuj

Eseistyka

  • Twórczość Leśmiana. Próba przekroju (1964)
  • Czytanie Norwida. Próby (1978)
  • Hańba domowa (1986)
  • Powrót rozstrzelanej armii. Katyń – fakty, rewizje, poglądy (1994)
  • Z popiołu czy wstaniesz? (1995)[a]
  • Kolaboranci. Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939–1941 (1998)
  • Wokół zamachu smoleńskiego (2011)[b]

Zbiory poezji

  • Wyjście (1964)
  • Gdzie indziej (1971)
  • Rana (1974)
  • Więcej niż można mieć (1979)
  • Podróże darmowe (1991)
  • Dzikie gęsi. Podręczna centuria snów (1997)

UwagiEdytuj

  1. O zbrodni katyńskiej.
  2. O katastrofie smoleńskiej.

PrzypisyEdytuj

  1. Biografia
  2. Komunikat o powstaniu Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 1), Warszawa 1990, str. 4
  3. Nagroda im. Jerzego Łojka (1997). pbl.ibl.poznan.pl. [dostęp 2017-07-04].
  4. Nie mamy powodów, by ufać Rosjanom. rp.pl, 2010-05-02. [dostęp 2010-05-30].
  5. Matthew Day. Smolensk air disaster 'was caused by mystery explosion'. „The Telegraph”, 10 kwietnia 2014. Telegraph Media Group. [dostęp 25 kwietnia 2019]. 
  6. Adam Easton: Poland returns to conservative roots with Law and Justice win. BBC News, 26 października 2015. [dostęp 25 kwietnia 2019].
  7. Natalia Ojewska: Poland polarised on plane crash anniversary. Al Jazeera, 10 kwietnia 2013. [dostęp 25 kwietnia 2019].
  8. Poland accuses Russia of 'terrorism' over 2010 jet crash. France 24. [dostęp 14 marca 2016].
  9. Raport końcowy w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn katastrofy samolotu TU-154M Nr 101 pod Smoleńskiem.. komisja.smolensk.gov.pl, 2011-07-27. s. 11, 17, 27, 174, 175, 318, 319. [dostęp 5 lipca 2012].
  10. Окончательный отчет Технической комиссии МАК по расследованию катастрофы самолета Ту-154М № 101 Республики Польша, произошедшей 10 апреля 2010 года в районе аэродрома Смоленск «Северный» (ros.). mak.ru, 2011-01-12. [dostęp 13 stycznia 2011].
  11. M.P. z 2020 r. poz. 689

BibliografiaEdytuj