Jacek Trznadel

Jacek Trznadel (ur. 10 czerwca 1930 w Olkuszu) – polski pisarz, poeta, tłumacz, krytyk literacki i publicysta, profesor nauk humanistycznych.

Jacek Trznadel
Data i miejsce urodzenia 10 czerwca 1930
Olkusz
Dziedzina sztuki poezja, publicystyka
Ważne dzieła

Hańba domowa

ŻyciorysEdytuj

Jest synem Edwarda Trznadla, urzędnika administracji państwowej (starosty powiatu zawierciańskiego) i Ireny Trznadlowej z domu Kapel, nauczycielki. W 1948 wstąpił do Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, która została wcielona do Związku Młodzieży Polskiej. Z ZMP odszedł w 1949. W tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Następnie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim. W 1964 uzyskał stopień doktora, w 1976 habilitował się, a w 1992 uzyskał tytuł profesora. W 1952 został pracownikiem Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Od 1956 do 1970 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1975 podpisał List 59. Od jesieni 1978 do 1983 pełnił funkcję dyrektora sekcji polskiej i profesora literatury polskiej Uniwersytetu paryskiej Sorbony[1]. Współpracował z paryską "Kulturą".

W 1989 był jednym z współzałożycieli Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej[2], a w 1990 jednym z inicjatorów powołania Polskiej Fundacji Katyńskiej (członek Rady).

Najbardziej znaną publikacją Trznadla jest Hańba domowa, zbiór wywiadów z pisarzami tworzącymi w okresie polskiego stalinizmu. Książka i jej fragmenty zostały również wydane w języku francuskim, angielskim i duńskim.

W 1994 wydał tom szkiców historycznych poświęconych sprawie Katynia Powrót rozstrzelanej armii, a także zbiór esejów literackich z literatury polskiej i francuskiej oraz przekładów Ocalenie tragizmu. Rok później wydał zbiór opowiadań katyńskich Z popiołu czy wstaniesz?, za który w 1999 otrzymał nagrodę im. Leszka Proroka. W 1997 roku w opracowaniu redakcyjnym Jacka Trznadla ukazało się pierwsze polskie wydanie książki Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary autorstwa Józefa Mackiewicza. W 1998 opracował i wydał po raz pierwszy Zdziczenie obyczajów pośmiertnych Bolesława Leśmiana. Opublikował też kilka zbiorów poezji.

Zaangażował się politycznie – w 1994 był członkiem komisji opracowującej projekt konstytucji RP z ramienia Solidarności, a w 1995 był przewodniczącym komitetu wyborczego Jana Olszewskiego w wyborach prezydenckich. W 1997 otrzymał Nagrodę im. Jerzego Łojka, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, za „walkę z fałszem i zdradą w życiu narodowym”[3].

Od 2002 jest członkiem jury przyznającego Nagrodę im. Józefa Mackiewicza.

W 2010 roku w liście otwartym do premiera RP Donalda Tuska zwrócił się o powołanie międzynarodowej komisji technicznej dla zbadania przyczyn katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[4]. W 2011 roku opublikował kiążkę Wokół zamachu smoleńskiego, w której forował tezę mówiącą, że rozbicie się polskiego samolotu w Smoleńsku było skutkiem zamachu. Teza ta, będąca teorią spiskową[5][6][7][8], nie znalazła żadnego potwierdzenia w dochodzeniach polskim i międzynarodowym[9][10]. W 2020 został odznaczony przez prezydenta Polski, Andrzeja Dudę krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

Wybrane publikacjeEdytuj

Eseistyka

  • Twórczość Leśmiana. Próba przekroju (1964)
  • Czytanie Norwida. Próby (1978)
  • Hańba domowa (1986)
  • Powrót rozstrzelanej armii. Katyń – fakty, rewizje, poglądy (1994)
  • Z popiołu czy wstaniesz? (1995)[a]
  • Kolaboranci. Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939–1941 (1998)
  • Wokół zamachu smoleńskiego (2011)[b]

Zbiory poezji

  • Wyjście (1964)
  • Gdzie indziej (1971)
  • Rana (1974)
  • Więcej niż można mieć (1979)
  • Podróże darmowe (1991)
  • Dzikie gęsi. Podręczna centuria snów (1997)

UwagiEdytuj

  1. O zbrodni katyńskiej.
  2. O katastrofie smoleńskiej.

PrzypisyEdytuj

  1. Biografia
  2. Komunikat o powstaniu Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 1), Warszawa 1990, str. 4
  3. Nagroda im. Jerzego Łojka (1997). pbl.ibl.poznan.pl. [dostęp 2017-07-04].
  4. Nie mamy powodów, by ufać Rosjanom. rp.pl, 2010-05-02. [dostęp 2010-05-30].
  5. Matthew Day. Smolensk air disaster 'was caused by mystery explosion'. „The Telegraph”, 10 kwietnia 2014. Telegraph Media Group. [dostęp 25 kwietnia 2019]. 
  6. Adam Easton: Poland returns to conservative roots with Law and Justice win. BBC News, 26 października 2015. [dostęp 25 kwietnia 2019].
  7. Natalia Ojewska: Poland polarised on plane crash anniversary. Al Jazeera, 10 kwietnia 2013. [dostęp 25 kwietnia 2019].
  8. Poland accuses Russia of 'terrorism' over 2010 jet crash. France 24. [dostęp 14 marca 2016].
  9. Raport końcowy w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn katastrofy samolotu TU-154M Nr 101 pod Smoleńskiem.. komisja.smolensk.gov.pl, 2011-07-27. s. 11, 17, 27, 174, 175, 318, 319. [dostęp 5 lipca 2012].
  10. Окончательный отчет Технической комиссии МАК по расследованию катастрофы самолета Ту-154М № 101 Республики Польша, произошедшей 10 апреля 2010 года в районе аэродрома Смоленск «Северный» (ros.). mak.ru, 2011-01-12. [dostęp 13 stycznia 2011].

BibliografiaEdytuj