Jack Tramiel

polsko-amerykański przedsiębiorca branży komputerowej

Jack Tramiel, (urodzony jako Idek Trzmiel; 13 grudnia 1928 w Łodzi, zm. 8 kwietnia 2012[1][2] w Monte Sereno) – amerykański biznesmen polsko-żydowskiego pochodzenia, założyciel Commodore International, twórcy najpopularniejszego komputera osobistego wszech czasów Commodore 64, następnie właściciela Atari Corp., producenta m.in. komputera Atari ST.

Jack Tramiel
Idek Trzmiel
Ilustracja
Jack Tramiel (2007)
Data i miejsce urodzenia

13 grudnia 1928
Łódź

Data i miejsce śmierci

8 kwietnia 2012
Monte Sereno

Zawód, zajęcie

przedsiębiorca

Wczesne lataEdytuj

Urodził się w 1928 w Łodzi, w rodzinie polskich Żydów jako Idek Trzmiel[3][4]. Inne źródła wymieniają również Jacek Trzmiel lub Icek Trzmiel[5]. Jego rodzicami byli Abram Josef Trzmiel i Rifka Bentkowska[3].

Jeszcze jako dziecko w 1940 roku trafił do Litzmannstadt Ghetto w Łodzi, gdzie spędził 5 lat pracując w fabryce odzieży. W sierpniu 1944 wraz z ojcem został wysłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Nazistowski lekarz, dr Josef Mengele uznał ich za zdolnych do pracy, wywiezieni zostali więc do obozu AL Hanower-Ahlem(niem.) niedaleko Hanoweru. Jego ojciec nie dożył końca wojny – najprawdopodobniej zmarł na tyfus, choć Jack Tramiel twierdził, że zginął od zastrzyku z benzyną podczas jednego z eksperymentów. Obóz został wyzwolony w kwietniu 1945 roku.

EmigracjaEdytuj

W 1947 roku Tramiel wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie znalazł pracę jako mechanik w sklepie i szybko nauczył się angielskiego. W 1948 wstąpił do armii amerykańskiej, gdzie jego zadaniem było naprawianie sprzętu biurowego. Po kilku latach służby zdecydował się odejść z wojska i założyć własną firmę Commodore Portable Typewriter zajmującą się naprawą maszyn do pisania. Wkrótce nawiązał kontakty z europejskimi firmami (m.in. z firmą z Czechosłowacji, produkującą maszyny do pisania), co zaowocowało znacznym wzrostem dochodów firmy. W celu ominięcia niekorzystnych w USA zasad importu (zwłaszcza z krajów Układu Warszawskiego), Jack Tramiel zarejestrował w 1955 w Toronto nowe przedsiębiorstwo, Commodore Business Machines International. Tramiel chciał, by jego firma nosiła wojskową nazwę; nazwy stopni wojskowych „General” i „Admiral” były już zajęte, biznesmen zdecydował się więc na użycie stopnia wojskowego „Commodore” (komodor).

CommodoreEdytuj

W latach 60. japońskie firmy zaczęły powoli zalewać amerykański rynek tanimi maszynami do pisania. Z racji gwałtownego spadku dochodów firmy Jack Tramiel postanowił zmienić profil jej działalności. W 1970 roku światło dzienne ujrzały pierwsze kalkulatory produkcji Commodore, bazujące na chipsetach Texas Instruments. W połowie lat 70. firma zaprezentowała swój pierwszy komputer – PET. Tramiel nie był przekonany co do budowy domowego komputera od podstaw, chciał więc kupić firmę Apple Inc. Steve Wozniak był nawet zainteresowany tą propozycją, jednak zażądał zbyt dużej sumy. PET w znacznym stopniu przewyższał ówczesne komputery, ale prawdziwym hitem stał się dopiero VIC-20. Tani, produkowany w setkach tysięcy egzemplarzy komputer przeszedł do historii jako jeden z najlepiej sprzedających się produktów Commodore. W 1982 pojawił się Commodore 64 z mikroprocesorem MOS6510, który okazał się jeszcze większym sukcesem – sprzedany w 22 mln egzemplarzy do dziś uważany jest za najpopularniejszy w dziejach komputer domowy[6]. W okresie wielkiego sukcesu rynkowego Commodore 64, Tramiel ukuł powiedzenie „Musimy budować komputery dla mas (wszystkich ludzi), a nie dla klas (społecznych)” (ang. „We need to build computers for the masses, not the classes.”)[7].

AtariEdytuj

13 stycznia 1984 roku po gwałtownym starciu z największym udziałowcem Commodore, Jack Tramiel postanowił odejść z firmy. Wraz z nim firmę opuściło wielu pracowników, m.in. specjaliści od gier. Po krótkiej przerwie w branży komputerowej założył firmę Tramel Technology, Ltd., której celem było opracowanie oraz produkowanie konkurencyjnego komputera domowego nowej generacji[8].

W tym samym roku wykupił od Time Warner firmę Atari Inc., mającą poważne kłopoty finansowe w związku z zapaścią na rynku gier wideo w 1983 roku. Po przejęciu firma wypuściła na rynek odnowioną serię modeli 8-bitowych: Atari 65XE, 130XE, później również hybrydę konsoli do gier i komputera: XEGS, jednocześnie wprowadzając odmłodzoną wersję komputera Atari 800XL, czyli 800XE. Model ten cechował się między innymi inną obudową, bazującą na modelach 65XE oraz 130XE. Wprowadzono również komputer nowej generacji – 16-bitowy model nazwany Atari ST, który z uwagi na doskonałe możliwości za niską cenę początkowo cieszył się stosunkowo dużą popularnością na rynku. Dzięki zastosowaniu nowych rozwiązań technicznych, m.in. złącza MIDI i znakomitemu oprogramowaniu użytkowemu takiemu jak Calamus, DEGAS i Cubase, komputery Atari serii ST oprócz zastosowań rozrywkowych znalazły również odbiorców wśród specjalistów od DTP i muzyków. Z możliwości oferowanych przez komputery korzystało wielu artystów, w tym m.in. Mike Oldfield, Jean-Michel Jarre, Kazik Staszewski, Czesław Niemen[9]. Wielu muzyków do dzisiaj wspomina swoją przygodę z komputerami Atari, a niektórzy do dzisiaj używają ich w różnych celach. Tramiel uczestniczył we wprowadzeniu na polski rynek, do sklepów Pewex, komputerów marki Atari, oddelegowując w roku 1985 do rozmów z Marianem Zacharskim, ówczesnym dyrektorem Peweksu, zaufanego człowieka do spraw współpracy z krajami Wschodu. Jego przedstawicielem w Polsce był Lucjan Wencel, pośredniczący przez własną firmę LDW w sprzedaży komputerów Atari w sieci Peweksów[10].

Po odejściu z Commodore Tramiel wypowiedział słowa „biznes to wojna” (ang. „business is war”)[11]. Pomiędzy Commodore i Atari od początku trwała walka o rynek komputerów i wyścig technologiczny, która w efekcie, w czasie załamania rynku komputerów w latach 90. oraz rozwoju rynku komputerów klasy PC, doprowadziła obie firmy do zawieszenia działalności, a także bankructwa[8][12][13].

W roku 1995 szef Atari – Sam Tramiel przeżył atak serca i Jack wrócił na chwilę do firmy, aby nadzorować jej działalność. W 1996 roku Tramiel sprzedał firmę w drodze odwróconej fuzji (przejęcia) producentowi dysków twardychJugi Tandon Storage (JTS). Powstałe z połączenia obu firm przedsiębiorstwo przyjęło nazwę JTS Corporation. Początkowo JTS planowało kontynuować działalność w obu branżach, jednak w kilka miesięcy później, 30 lipca 1996 roku, większość pracowników z Atari została zwolniona, a cały majątek sprzedany.

Życie prywatne i rodzinneEdytuj

Jack Tramiel przeszedł na emeryturę i zamieszkał w Monte Sereno. Aktywnie udzielał się w Lidze Przeciwko Zniesławieniom[9]. Z żoną Heleną miał trzech synów: Sama, Leonarda i Gary’ego, którzy pracowali z nim w przedsiębiorstwie[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Computer Legend and Gaming Pioneer Jack Tramiel Dies at Age 83. Forbes. [dostęp 2012-04-18].
  2. Zmarł współtwórca Commodore. „Gazeta Wyborcza”. 85 (7510), s. 21, 11 kwietnia 2012. Warszawa: Agora SA. ISSN 0860-908X. 
  3. a b D. Schmüdde: Jack Tramiel: Birth Details (ang.). Jack and the Machine: An Interactive Documentary, 2016-04-26. [dostęp 2016-06-13].
  4. Wizyta Jacka Tramiela w Łodzi w 2004 roku (ang.). tramiel.org.
  5. Zmarł twórca Commodore i Atari. Pochodził z Łodzi, Dziennik Łódzki z dnia 10.04.2012. [dostęp 2012-04-19].
  6. newLISP on Rockets, jeremyreimer.com [dostęp 2021-04-17].
  7. Gamer Decades: The 1980s. [dostęp 2012-10-01].
  8. a b Michael S Tomczyk, The Home Computer Wars: An Insider’s Account of Commodore and Jack Tramiel, Greensboro, N.C.: Compute! Publications, 1984, ISBN 978-0-942386-75-2, OCLC 11740223.
  9. a b c Witold Iwańczak. Jack Tramiel czy Idek Tramielski. „Niedziela”, s. 34, 13 maja 2012. Kuria Metropolitalna w Częstochowie. ISSN 0208-872X. 
  10. Marcin Kosman: Nie tylko Wiedźmin. Historia polskich gier komputerowych. Warszawa: Open Beta, 2015, s. 25. ISBN 978-83-941625-0-4.
  11. Jack Tramiel declares war!, Antic vol. 3, nr. 10, luty 1985, s. 72.
  12. Brian Bagnall, On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore, Winnipeg: Variant Press, 2005, ISBN 0-9738649-0-7, OCLC 61127911.
  13. Boris Kretzinger, Commodore – Aufstieg und Fall eines Computerriesen, Morschen: Skriptorium-Verlag, 2005, ISBN 3-938199-04-0, OCLC 181473386.