Jadwiga żagańska

księżniczka śląska, królowa Polski, żona Kazimierza Wielkiego

Jadwiga żagańska (ur. pomiędzy 1340 a 1350, zm. 27 marca 1390 w Legnicy) – księżniczka żagańska, królowa Polski w latach 1365-1370, od 1372 r. księżna legnicka; córka Henryka V Żelaznego, księcia żagańskiego i Anny płockiej, czwarta żona króla Kazimierza Wielkiego, od 1372 r. żona Ruprechta legnickiego.

Jadwiga żagańska
Z Bożej łaski królowa Polski, pani i dziedziczka ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, Kujaw, Pomorza i Rusi, księżniczka Śląska, księżna Legnicka
Królowa Polski
Okres od 25 lutego 1365
do 5 listopada 1370
Jako żona Kazimierza III Wielkiego
Poprzedniczka Adelajda Heska
Następczyni Elżbieta Bośniaczka
Księżna legnicka
Okres od ok. 1372 r.
do 27 marca 1390 r.
Jako żona Ruprecht I legnicki
Dane biograficzne
Data urodzenia pomiędzy 1340 a 1350
Data i miejsce śmierci 27 marca 1390
Legnica
Miejsce spoczynku Legnica
Ojciec Henryk V Żelazny
Matka Anna płocka
Rodzeństwo Anna Żagańska
Henryk VII Rumpold
Henryk VI Starszy
Henryk VIII Wróbel
Mąż Kazimierz III Wielki
od
do 5 listopada 1370 r.
Dzieci Anna Kazimierzówna
Kunegunda Kazimierzówna
Jadwiga Kazimierzówna
Mąż Ruprecht I legnicki
od Około 1372 r.
do 27 marca 1390 r.
Dzieci Barbara legnicka
Agnieszka

ŻyciorysEdytuj

Na początku lat sześćdziesiątych Jadwiga stała się w związku ze zbliżeniem politycznym ojca względem Polski kandydatką na żonę starzejącego się, a nadal nie posiadającego męskiego potomka Kazimierza Wielkiego. Ślub młodej, bo liczącej pomiędzy 15 a 25 rokiem życia księżniczki śląskiej z 55-letnim królem odbył się we Wschowie 25 lutego 1365. W ten sposób Jadwiga stała się czwartą żoną Kazimierza. Prawdopodobnie została koronowana na królową Polski[1].

Ślub Kazimierza i Jadwigi wywołał skandal, ponieważ stanowił podwójną bigamię. Adelajda, druga żona króla, żyła i aktywnie upominała się o swoje prawa jako żony króla polskiego u papieża. Prawdopodobnie żyła również trzecia żona Kazimierza (bigamiczna), Krystyna Rokiczana.[2] Dodatkowo Jadwiga jako prawnuczka Giedymina była spokrewniona z pierwszą żoną Kazimierza, Aldoną Anną. Pierwsze miesiące po zawarciu ślubu małżonkowie spędzili w zamku w Żarnowcu, gdzie przed laty przebywała oddalona przez Kazimierza z Wawelu Adelajda.[2]

W 1369 r. papież Urban V legitymizował najstarszą córkę Kazimierza i Jadwigi, Annę.[3] Do dziś przedmiotem sporu wśród historyków jest kwestia, czy małżeństwo Kazimierza z Jadwigą zostało uznane za legalne przez papieża.[3]

Kazimierz Wielki oczekiwał ciągle na narodziny syna i nawet spowodował wydanie przez swego siostrzeńca i desygnowanego na następcę tronu Ludwika Węgierskiego dokumentu, w którym stwierdzono, że w przypadku narodzin syna traci on prawa do tronu, jeżeli zaś urodzą się córki – wówczas dziedzicem pozostaje Ludwik. Został on też zobowiązany do wyposażenia księżniczek i wydania ich za mąż.

Jadwiga urodziła Kazimierzowi Wielkiemu trzy córki. Najstarsza Anna księżna Teck (ur. ok. 1366/1367, zm. 1425) po osiągnięciu 14 roku życia wyszła za mąż za hrabiego Celje Wilhelma. Z tego związku urodziła się córka Anna Cylejska (ur. 1380, zm. 21 maja 1416) – przyszła żona króla Władysława Jagiełły. Kolejna, Kunegunda (ur. ok. 1367/1368, zm. 1369/1370), zmarła w dzieciństwie, natomiast o najmłodszej Jadwidze (ur. 1369/1370, zm. po 1382) nie ma pewnych wiadomości, być może wyszła za mąż za jednego z możnowładców południowosłowiańskich[4]. Anna i Jadwiga w 1371 r. z inicjatywy ich ciotki Elżbiety Łokietkówny zostały wysłane na dwór królewski w Budzie i tam spędziły resztę dzieciństwa.[3]

Po śmierci Kazimierza Wielkiego, który zmarł 5 listopada 1370 r. i po wzięciu udziału w koronacji jego następcy, Ludwika Wielkiego, Jadwiga wróciła powróciła do księstwa żagańskiego.[2] Na mocy testamentu Kazimierza, Jadwiga otrzymała ze skarbca królewskiego 53 grzywny srebra i 1/3 srebrnych naczyń oraz wiano w kwocie 1000 grzywien szerokich groszy.

Przed 10 lutego 1372 wstąpiła w kolejny związek małżeński – z księciem legnickim Ruprechtem I (zm. w styczniu 1409) synem Wacława I[5].

Z tego małżeństwa pochodzą również tylko córki: Barbara (ur. między 1372 a 1384, zm. 9 maja 1436) – żona elektora saskiego Rudolfa III oraz Agnieszka (ur. przed 1385, zm. po 7 lipca 1411). Barbara i Rudolf III Saski byli teściami Jana I żagańskiego[5].

Zmarła i została pochowana w Legnicy w miejscowej kolegiacie[1].

W kulturzeEdytuj

Postać Jadwigi żagańskiej, grana przez Aleksandrę Nowosadko, pojawia się w telenoweli historycznej Korona królów.

PrzypisyEdytuj

  1. a b K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań – Wrocław 2001, s. 171.
  2. a b c Iwona Kienzler, Król Kazimierz Wielki bigamista, 2013, s. 217-221.
  3. a b c Marek Urbański, Poczet królowych i żon władców polskich, 2006, s. 152.
  4. M. Spórna, P. Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003, s. 187.
  5. a b K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, wyd. II, Kraków 2007, s. 390.

BibliografiaEdytuj