Otwórz menu główne

Jagiełła

wieś w województwie podkarpackim

Jagiełławieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Tryńcza[4][5].

Jagiełła
Kościół parafialny pw. św. Jadwigi Królowej
Kościół parafialny pw. św. Jadwigi Królowej
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat przeworski
Gmina Tryńcza
Liczba ludności (2011) 1109[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-203[3]
Tablice rejestracyjne RPZ
SIMC 0612051
Położenie na mapie gminy Tryńcza
Mapa lokalizacyjna gminy Tryńcza
Jagiełła
Jagiełła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jagiełła
Jagiełła
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jagiełła
Jagiełła
Położenie na mapie powiatu przeworskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu przeworskiego
Jagiełła
Jagiełła
Ziemia50°05′36″N 22°34′05″E/50,093333 22,568056
Kopiec Jagiełły z 1910
Kapliczka "Boża Męka"
Budynek starej szkoły
Szkoła podstawowa im. Władysława Jagiełły
Wiejski Dom Kultury
Kapliczka Świętego Krzyża i Matki Bożej Częstochowskiej

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Jadwigi Królowej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Spis treści

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Jagiełła[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0612068 Drzystki część wsi
0612074 Gwizdów część wsi
0612080 Koło Szkoły część wsi
0612105 Kubraki część wsi
0612134 Niechciałka przysiółek
0612111 Podlas część wsi
0612128 Załuże część wsi

HistoriaEdytuj

Początki wsi są datowane na XV wiek. W 1450 roku wieś stała się własnością Bożogrobców w Przeworsku. Początki są związane z pobliską Ujezną, o której wzmiankują regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej w 1515 roku[6]. W 1589 roku wspólnie z Ujezną jest wzmiankowana Zawada (południowa część obecnej Jagiełły)[7], w której było 7 łanów kmiecych, 5 zagrodników na roli, 5 komorników z bydłem, 5 komorników bez bydła i 1 rzemieślnik. Na północnym terenie była Wola Podsamska (Wola Gorliczyńska)[8].

W 1628 roku południowa część obecnej Jagiełły była wzmiankowana wspólnie z Ujezną jako Zawada vel Wieznia (wieś posiadała 7 łanów kmiecych)[9]. W 1651 roku wieś była wzmiankowana wspólnie z Ujezną jako Zawoda et Uiezna. W 1658 roku wzmiankowano Zawada seu Wiezna.

W latach 1662 i 1674 na północnej części tych terenów była wzmiankowana Wola Podsamska, która posiadała 34 domów[10]. Pierwotna Podsamska Wola została podzielona z powodu wydzielenia w środkowej części nowej wsi Zurawiec (powstałej na terenie zgorzałego lasu, później zmieniono nazwę na Gorzyce). Z tego powodu przez pewien czas istniały: Wola Podsamska (część Jagiellańska - 34 domy) i Podsamska Wola (część Gorzycka - 71 domów).

W 1713 roku wzmiankowano Wola Posańska alias Gorzyce et Jagieła alias Wola Gorliczyńska (łac. Wola Posańska zwana też Gorzyce i Jagieła zwana też Wola Gorliczyńska)[11]. W 1716 roku, w wyniku sprzedaży Zawada i Ujezna stały się własnością Lubomirskich z Przeworska i od tego czasu pojawiła się w użyciu nazwa wsi Jagiełła, na upamiętnienie wizyty króla na tych terenach. W 1723 roku Wola Posańska (część Jagiellańska) i Zawada zostały połączone jako Jagiełła, a pierwszym wójtem Jagieły został Stanisław Jagieła. Natomiast Posańska Wola (z Żurawcem - Gorzycami) została nazwana w całości jako Gorzyce.

W 1816 roku wieś przeszła na własność Potockich. W 1855 roku jako właściciel występują Antoni Kellerman i spadkobiercy hr. Miera[12], a własność tabularna stanowiła 522 morgi (w tym 81 morgi roli, 60 morgi łąk i 374 morgi lasu). Od 1880 roku jako właściciel występuje Maria Drohojowska z Kellermanów[13]. W latach 1905 i 1918 jako właściciel Jagiełły wzmiankowany jest Konwent PP Franciszkanek we Lwowie (Klasztor SS Franciszkanek Adoracji Najświętszej Marii Panny we Lwowie), w Jagielle było 1028 mieszkańców, a posiadłość tabularna stanowiła 298 ha (w tym 45 ha roli i 216 ha lasu)[14]. Po 1905 roku czasowo właścicielem Jagiełły była Irena z Kellermanów Lityńska[15].

W 1910 roku, w 500 letnią rocznicę bitwy pod Grunwaldem, mieszkańcy usypali kopiec Jagiełły[16]. W 1921 roku w Jagielle było 182 domy (w tym w Niechciałce 62 domy). W 1934 roku Jagiełła weszła w skład Gminy zbiorowej Tryńcza. W latach 1954-1972 wchodziła w skład Gromady Gorzyce. Od 1973 roku ponownie należy do Gminy Tryńcza.

KościółEdytuj

Jagiełła należała do parafii rzymsko-katolickiej w Przeworsku, a następnie w Gniewczynie Łańcuckiej (w 1853 roku w Jagielle było 673 wiernych). W 1924 roku powstała parafia w Wólce Pełkińskiej i wówczas część Jagiełły (Niechciałki) została przydzielona do pobliskiej Wólki Pełkińskiej. W 1938 roku w Jagielle było 980 wiernych należących do parafii w Gniewczynie Łańcuckiej[17] i 290 wiernych w Niechciałkach należących do parafii w Wólce Pełkińskiej[18]. W 1914 roku w Jagielle (Niechciałkach) urodził się ks. Franciszek Woś (wyświęcony w 1941 roku)[19]

W 1957 roku podjęto decyzję o budowie kościoła, ale z powodu sytuacji politycznej nie udało się tego zamiaru zrealizować. Dopiero po kolejnych staraniach uzyskano w 1981 roku pozwolenie na budowę. Początkowo odprawiano msze święte w zaadaptowanym budynku starej remizy strażackiej. Kościół murowany zbudowano w latach 1981-1982, a 7 listopada 1982 roku odbyło się poświęcenie kościoła pw. św. Jadwigi Królowej, którego dokonał bp Ignacy Tokarczuk. W 1983 roku została erygowana parafia w Jagielle, a 9 listopada 2008 roku odbyła się konsekracja kościoła, której dokonał abp Józef Michalik[20]. 9 czerwca 2018 roku poświęcono kaplicę pogrzebową.

Proboszczowie parafii Jagiełła.
1983–2017. ks. Eugeniusz Wielgosz.
2017– nadal ks. Józef Machaj.

Parafia Jagiełła przynależy do dekanatu Przeworsk I w archidiecezji przemyskiej[21].

OświataEdytuj

Początki szkolnictwa w Jagielle są datowane na 1882 rok[a]. Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. Szkoła ludowa w Jagielle w latach 1882-1893 była wzmiankowana jako "nie zreorganizowane" z systemu parafialnego na państwowy, której nauczycielem był Jakub Chmura[22]. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku były mieszane (koedukacyjne). W 1893 roku szkoła czasowo przestała istnieć.

Ponownie szkoła w Jagielle rozpoczęła działalność w 1904 roku, jako szkoła ludowa 1-klasowa, a jej nauczycielem został Józef Dryla. Szkoła od 1906 roku posiadała nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Kazimiera Burzyńska (1906-1907), Teresa Żugajówna (1908-1910), Teresa Drylowa (1910-1914(?), Marian Nawojski (1911-1912)[23], Józef Jędryjas (1911-1916), Emilia Łańcucka, Stefania Szuperska, Cecylia Świtalska, Władysława Ludwiczak[24]. Szkoła była w latach 1905-1912 jednoklasowa, a od 1912 roku była 2-klasowa (z planem nauki 4-letniej). W 1964 roku wybudowano nowy budynek szkolny i szkoła była 8-letnia. 12 kwietnia 1996 roku wmurowano tablicę pamiątkową pamięci Józefa Łańcuckiego, który w 1940 roku zginął w Charkowie. W 1999 roku z powodu reformy zmieniono szkołę na 6-letnią. W 2005 roku utworzono Zespół Szkoły Podstawowej i Przedszkola Samorządowego. 14 października 2010 roku szkoła otrzymała imię króla Władysława Jagiełły[25]. W 2017 roku przywrócono 8-letnią szkołę podstawową.

Nauczyciele kierujący.
1882–1893. Jakub Chmura[22].
1904–1905. Józef Dryla[26].
1905–1906. Kazimiera Burzyńska[27].
1906–1914(?). Józef Dryla[28].
 ?–1930. Józef Łańcucki[b][29].

Sport i rekreacjaEdytuj

W Jagielle działa klub sportowy piłki nożnej Zorza Jagiełła. Został on utworzony w 1968 roku . „Zorza” gra obecnie w A-klasie grupy przeworskiej[30].


Atrakcje turystyczneEdytuj

  • Kopiec Jagiełły - usypany w 1910 roku, w 500-lecie bitwy pod Grunwaldem z 1410 roku, ku czci króla Władysława Jagiełły.
  • Cmentarz ofiar hitleryzmu 1939−1945 - znajdujący się w lesie w Małej Jagielle (Niechciałach). Spoczywa na nim 6500 jeńców radzieckich z pobliskiego, przejściowego obozu koncentracyjnego w Wólce Pełkińskiej. W Październiku 1947 roku na cmentarzu tym pochowano szczątki ośmiu Żydów wcześniej ekshumowanych z Markowej, którzy podczas Zbrodni w Markowej zostali rozstrzelani 24 marca 1944 roku w domu Ulmów.
  • Kapliczka na uschniętym drzewie tzw. „Boża męka” - znajdująca się w lesie przy drodze do Gniewczyny Łańcuckiej.
  • Obszary leśne.

ZobaczEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Na stronie internetowej szkoły w Jagielle podano datę powstania szkoły na 1911 rok, jest to jednak data błędna ponieważ prawdopodobnie bazowana jest na niedokładnej tradycji i ulotnej pamięci. "Wikipedia" po sprawdzeniu skanów dokumentów archiwalnych (Szematyzmy Galicji i Lodomerii), ustaliła datę powstania szkoły na 1882 rok, ale wcześniej kilka lat była szkoła parafialna i w latach 1882-1893 była wzmiankowana jako "niezreorganizowana" (z systemu parafialnego na państwowy). W latach 1893-1904 brak wzmianki o istnieniu szkoły, a w 1904 roku szkoła rozpoczęła działalność jako 1-klasowa. Dlatego według "Wikipedii", prawdziwe są daty: 1882 (niezreorganizowana) i 1904 (szkoła 1-klasowa).
  2. Józef Łańcucki, ur. w 1890 roku w Sieniawie; w latach 1912-1913 pomocnik w Gniewczynie Łańcuckiej, w latach 1913-1914? pomocnik w Rozborzu, po I wojnie światowej kierownik szkoły w Jagielle, w latach 1930-1939 kierownik szkoły w Gniewczynie Łańcuckiej. W 1940 roku zginął w Charkowie.

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-05-16].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  6. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. Aleksander Jabłonowski. Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona (Ujezna w regestrze poborowym z 1515 roku) Warszawa. 1902. (str. 136) (dostęp 2017-10-15)
    [Cytat:Vyezna. lan. 8, tab. vect. gr. 6.]
  7. (Zawada i Ujezna w regestrze poborowym z 1589 roku) (str. 6) (dostęp 2017-10-15)
    [Cytat:Zawada vel Więzna, lan 7¼, hrt. c. agr. 5, inq. c. pec. 5, inq. paup. 5, art. 1.]
  8. Historia Jagiełły
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997. ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 176)
    [Cytat:Zawada vel Wieznia: de laneis 7 per gr 30; de 1 quarta agri gr 7/9; hortulani in agris residentes 5 per gr 6; inquilini pecora habentes 5 per gr 8; inquilini pauperes 5 per gr 2; artifices 2 per gr 4; a caldeari vini cremati gr 12; a propinatione eiusdem gr 6.........11/5/9[10/23/9]]
  10. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000. ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 48)
    [Cytat:Wola Podsamska: a personis subditorum n[umer]o 34, facit summa [fl.]..........34/0]
  11. Józef Półćwiartek. Rewizja generalna ziemi przemyskiej części zasańskiej (lewobrzeżnej) z 1713 r.. "Prace Humanistyczne" (Rzeszowskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk). R. VII: 1975, seria I, nr 7, str. 43-62.
  12. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w Królestwie Galicji i Lodomerii jako też w Wielkim Księstwie Krakowskim i Księstwie Bukowińskim. 1855 (str. 69) (dostęp 2017-1015)
  13. prof. Tadeusz Piłat Skorowidz Dóbr Tabularnych w Galicji z Wielkim Ks. Krakowskim. 1890 Lwów. (str. 70) (dostęp 2017-10-15)
  14. Skorowidz Dóbr Tabularnych w Galicji z W. Ks. Krakowskim. 1905 (str. 50) (dostęp 2017-10-15)
  15. Skorowidz Dóbr Tabularnych w Galicji z W. Ks. Krakowskim. Dodatek (str. 5) (dostęp 2017-10-15)
  16. Album niepodległej - Kopiec grunwaldzki w Jagielle
  17. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob.(rządku) Łac(ińskiego) 1938 (str. 109) (dostęp 2017-10-12)
  18. Schematyzm Diecezji Przemyskiej Ob.(rządku) Łac(ińskiego) 1938 (str. 73) (dostęp 2017-10-12)
  19. Biografia ks. Franciszka Wosia
  20. Między Sanem a Wisłokiem. Biuletyn Informacyjny Gminy Tryńcza. 1(27) 2009 (str. 20) (dostęp 2017-10-11)
  21. Opis dekanatu na stronie archidiecezji
  22. a b Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na 1883 rok (str.418) [Dostęp 2017-03-08]
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 762) (dostęp 2017-10-11)
  24. Seweryn Lehnert Spis Nauczycieli Publicznych Szkół Powszechnych i Państwowych Seminarjów Nauczycielskich oraz Spis Szkół w Okręgu Szkolnym Lwowskim obejmującym województwa Lwowskie, Stanisławowskie i Tarnopolskie (str. 51) (dostęp 2017-10-12)
  25. Jagiełło w Jagielle
  26. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1905 (str. 623) (dostęp 2017-10-11)
  27. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1906 (str. 657) (dostęp 2017-10-11)
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1907 (str. 657) (dostęp 2017-10-12)
  29. Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego. Rocznik 1930 (str. 238) (dostęp 2017-10-14)
  30. futbolowo.pl Zorza Jagiełła - O klubie

Linki zewnętrzneEdytuj