Otwórz menu główne

Jakub Bojko (ur. 7 lipca 1857 w Gręboszowie, zm. 7 kwietnia 1943 tamże) – polski działacz, publicysta i pisarz ludowy, jeden z pionierów ruchu ludowego w Galicji, współtwórca Stronnictwa Ludowego w Galicji (1895), w II RP poseł na Sejm Ustawodawczy i na Sejm II kadencji oraz senator I i III kadencji, wójt Gręboszowa.

Jakub Bojko
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 lipca 1857
Gręboszów
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1943
Gręboszów
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”
Okres od 1 lutego 1914
do 10 listopada 1918
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”
Następca Jan Sadlak
Wicemarszałek Sejmu Ustawodawczego
(II RP)
Okres od 14 lutego 1919
do 1 grudnia 1922
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”
Wicemarszałek Senatu I kadencji
(II RP)
Okres od 1 grudnia 1922
do 13 lipca 1928
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (Zjednoczenie Ludu Polskiego)
Wicemarszałek Senatu III kadencji
(II RP)
Okres od grudnia 1928
do 10 lipca 1935
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny chłopskiej. Był synem zbiega z Kongresówki Gabriela i jego drugiej żony – Elżbiety Kamysz, rodem z Woli Rogowskiej (zmarła, gdy Jakub miał 12 lat)[1]. W 1880 poślubił Julię z domu Świętek (zm. 1938).

Nauczycielem został dzięki samokształceniu, podczas którego pracował we własnym gospodarstwie rolnym (nauczał od 1877 do 1890). Pisał wiersze i opowiadania, publikowane w czasopismach: „Chata”, „Wieniec”, „Pszczółka”, „Przyjaciel Ludu”. Od 1896 był członkiem korespondentem Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu[2]. Był w Gręboszowie prezesem Towarzystwa Zaliczkowego i koła im. Tadeusza Kościuszki Towarzystwa Szkoły Ludowej[3].

Poseł do Sejmu Krajowego we Lwowie (1895). Był także posłem do austriackiej Rady Państwa IX kadencji (27 marca 1897 - 07 września 1900) i X kadencji (31 stycznia 1901 - 30 stycznia 1907) wybieranym w kurii IV - gmin wiejskich z listy PSL w okręgu wyborczym nr 6 (Tarnów, Pilzno, Brzostek, Dembica, Dąbrowa, Żabno) oraz kadencji XI (17 czerwca 1907 - 30 marca 1911) i XII kadencji (17 lipca 1911-28 października 1918) wybieranym z listy PSL okręgu wyborczego nr 44 (Mielec, Radomyśl, Dąbrowa, Żabno)[4]. W parlamencie austriackim w kadencji IX należał do klubu posłów ludowych - PSL, w kadencji X był posłem niezrzeszonym w kadencji XI i XII należał do grupy posłów PSL, potem PSL "Piast" w Kole Polskim w Wiedniu[5].

Był m.in. wiceprezesem Stronnictwa Ludowego, oraz jego klubów poselskich w Sejmie Krajowym i parlamencie austriackim[6]. Od 1913 do 1918 prezes PSL „Piast”, którego był jednym z organizatorów. Wicemarszałek Sejmu Ustawodawczego (1919–1922), wicemarszałek Senatu (1922–1927). Do 1920 zasiadał w zarządzie głównym, a do 1924 w radzie naczelnej PSL „Piast”. W 1926 został honorowym prezesem partii. W październiku 1927 wystąpił z PSL „Piast” (po przewrocie majowym), tworząc prorządowe Zjednoczenie Ludu Polskiego (nie było ono popularne wśród ludności wiejskiej). Wstąpił też do BBWR. W 1928 był marszałkiem seniorem Sejmu II kadencji (1928–1930), przeprowadzając wybór na marszałka Ignacego Daszyńskiego (lidera PPS). Z życia politycznego wycofał się w 1935.

Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Komandorskim tego orderu.

Jakub Bojko został określony przez Władysława Orkana mianem Chłopskiego Skargi[7].

UpamiętnienieEdytuj

Z inicjatywy Józefa Putka wydana została seria znaczków pocztowych, m.in. z podobizną Jakuba Bojki[8].

W Krakowie, na osiedlu Kurdwanów Nowy, położonym w południowo-wschodniej części miasta, imieniem Jakuba Bojki nazwano jedną z głównych tamtejszych ulic[9]. Jego imieniem nazwano także ulicę na obszarze Sanoka[10].

W 2015 w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku zrealizowano fabularyzowany film biograficzny pt. Chłopski Skarga, z Kazimierzem Kaczorem w roli Jakuba Bojki[11].

PublikacjeEdytuj

  • 1904 – Dwie dusze[12], publikacja dotyczy ewolucji tożsamości społecznej chłopów polskich po 1848 roku oraz zawiera elementy krytyki kleru[13].
  • 1907 – Flis do trzeciego króla – wspomnienia, wznowienie w Krakowie 2006
  • Pisma i mowy
  • Ze wspomnień, Warszawa 1959
  • Okruszyny z Gremboszowa, 1911[14]

PrzypisyEdytuj

  1. Bogusław Kasperek, Jakub Bojko 1857–1943, Lublin 1998, s. 12–13.
  2. Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 8.
  3. Kalendarz Przyjaciel Ludu na rok 1909, online.
  4. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 207, 213, 249, 266, 409, 418, 426, 435.
  5. Parlament Österreich Republik, Kurzbiografie Bojko, Jakub - Parlamentarier 1848-1918 online
  6. Kalendarz Przyjaciel Ludu na rok 1909, online.
  7. Jakub Bojko – chłopski Skarga, genialny samouk, polskieradio.pl, 18 lutego 2015 [dostęp 2019-08-13].
  8. Słownik Biograficzny 1989 ↓, s. 335.
  9. Lokalizacja. kurdwanownowy.pl. [dostęp 2019-09-08].
  10. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 2012-01-13. [dostęp 2015-08-15].
  11. Justyna Borek. Filmowy Skansen. „Ob.Sesja”. Nr 4 (32), s. 15, 2016. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku. 
  12. Dwie dusze napisał Jakób Bojko, polona.pl [dostęp 2018-09-15].
  13. Michał Rękas, Z przeszłości chłopskiego antyklerykalizmu w Polsce, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1953, s.112.
  14. Okruszyny z Gremboszowa napisał Jakób Bojko, polona.pl [dostęp 2018-09-15].

BibliografiaEdytuj