Otwórz menu główne

Jan Światkowski ps. „Kruk” (ur. 26 stycznia 1893 roku w Tuszowie Narodowym, pow. Mielec, zm. 13 lutego 1963 roku w Krakowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Jan Światkowski
„Kruk”
podpułkownik piechoty podpułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1893
Tuszów Narodowy
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1963
Kraków
Przebieg służby
Siły zbrojne Legiony Polskie
Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
Jednostki 1 Pułk Piechoty
56 Pułk Piechoty Austro-Węgier
40 Pułk Piechoty Austro-Węgier
23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli
Batalion KOP „Rokitno”
Batalion KOP „Suwałki”
Pułk KOP „Głębokie”
Stanowiska dowódca batalionu piechoty
dowódca batalionu granicznego
zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Niepodległości
Za służbę graniczną

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Pod pseudonimem „Kruk” od grudnia 1912 był członkiem Związku Walki Czynnej w Mielcu. Po wybuchu I wojny światowej, żołnierz 1 pułku piechoty Legionów Polskich od 26 sierpnia 1914. Pełnił służbę na różnych stanowiskach podoficerskich, m.in. sierżanta-szefa kompanii Szkoły Oficerskiej w Zambrowie. 26 maja 1916 został ranny pod Kostiuchnówką w czasie walk na reducie Józefa Piłsudskiego[1]. Po kryzysie przysięgowym został we wrześniu 1917 wcielony do austriackiego 56 pułku piechoty im. Grafa Daun w Wadowicach, a w czerwcu 1918 do 40 pułku piechoty im. Rycerza von Pino w Rzeszowie z którym na froncie włoskim walczył nad Piawą. Od sierpnia do października 1918 w Szkole Oficerów Rezerwy X Korpusu w Mürzuschlag był dowódcą plutonu. Odznaczony austriackim Medalem Srebrnym I klasy.

W Wojsku Polskim służył w Mielcu od 1 listopada 1918. Był przyjęty jako podporucznik do 23 pułku piechoty. Podczas działań pułku w grupie płk. Leopolda Lisa-Kuli pod Machnowem i Uchnowem był dowódcą kompanii. 7 stycznia 1919 dowodząc kilkoma żołnierzami wdarł się do wsi Machnów zadając nieprzyjacielowi znaczne straty[1]. W dniach 16–18 czerwca 1920 dowodząc 10 kompanią w lasach pod Brzostowicą zdobył pozycje bolszewickie i pomimo ostrzału i siedmiokrotnych ataków nieprzyjaciela zdołał je utrzymać. Raniony odłamkiem szrapnela w głowę pod Okuniewem nie opuścił stanowiska podtrzymując na duchu żołnierzy. Podczas obrony wsi Karasino w dniu 27 lipca 1920, gdy dowodzony przez niego oddział zaatakowały znaczne siły kawalerii i piechoty bolszewickiej, pomimo silnego ognia zatrzymał nieprzyjaciela atakiem na bagnety, a następnie zmusił wroga do cofnięcia się. 2 sierpnia 1920 dowodził obroną prawego skrzydła podczas ataku nieprzyjaciela na odcinek III batalionu. Odparto pierwszy atak, a podczas drugiego, pomimo wdarcia się nieprzyjaciela do okopów sąsiedniej kompanii, bronili się zaciekle i dopiero na rozkaz wycofał swój oddział. Podczas odwrotu odpierał ataki bolszewickiej kawalerii, przyczyniając się do zatrzymania rozpędzonych polskich żołnierzy i stawienia oporu wrogowi. Za czyny i służbę na froncie polsko-bolszewickim dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych i Orderem Virtuti Militari (1921 rok)[2]. Po zakończeniu działań będąc oficerem III batalionu 23 pułku piechoty, aż do przesunięcia pułku do Włodzimierza pełnił służbę na polsko-litewskiej linii demarkacyjnej.

25 września 1921 w Święcianach poślubił Józefę Jakubiec.

Od 30 października 1921 do 3 marca 1923 był słuchaczem kursu doskonalącego w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie. Po ukończeniu kursu został przydzielony do III batalionu 23 pułku piechoty we Włodzimierzu. Od 11 kwietnia 1924 do 29 sierpnia 1925 jako instruktor kursu doszkolenia młodszych oficerów piechoty był oddelegowany do Centralnej Szkoły Podoficerów Piechoty nr 1 w Chełmnie. Adiutant III batalionu od 28 stycznia 1926, a od 19 czerwca do 30 sierpnia 1926 zastępował adiutanta pułku oraz był adiutantem I batalionu od 24 września 1926. Od 29 października 1926 był w zastępstwie dowódcą I batalionu. Awansowany na stopień majora w 1928[2].

Przeniesiony 14 marca 1934 ze stanowiska dowódcy I batalionu 23 pułku piechoty do Brygady KOP „Polesie”. Uczestnik kursu taktyczno–strzeleckiego w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie od 25 kwietnia 1934. Od 9 czerwca 1934 dowódca Batalionu KOP „Rokitno”. Na dowódcę Batalionu KOP „Suwałki” został przeniesiony 24 grudnia 1935[3]. Awansowany na stopień podpułkownika 19 stycznia 1936. 21 marca 1936 nadano mu Odznakę KOP „Za służbę graniczną”. 9 grudnia 1937 przeniesiony do Pułku KOP „Głębokie” na stanowisko zastępcy dowódcy[4] i na którym pozostawał do mobilizacji jednostek KOP w 1939. Podczas mobilizacji oraz po wybuchu wojny dowodził odtworzonym Pułkiem KOP „Głębokie”[2]. Po agresji sowieckiej, wraz z resztkami rozbitej przez Armię Czerwoną jednostki został internowany na Łotwie. W 1940 aresztowany przez NKWD[5] i osadzony w więzieniu w Rydze. W maju 1941 zesłany do obozu pracy w Komi na 10 lat. Po ogłoszeniu amnestii, od września 1941 przebywał w obozach Armii Polskiej na Wschodzie. Wyznaczony dowódcą Ośrodka Zapasowego 6 Dywizji Piechoty w Buzułuku. Wyszedł z Rosji wraz z armią gen. Władysława Andersa. Służył w dowództwach etapów; Irak-Iran-Palestyna[2]. W 1944 roku, po ciężkiej chorobie, został mianowany komendantem Placu w Jerozolimie. Za zasługi na rzecz miasta otrzymał Złoty Sygnet z Krzyżem Jerozolimskim. Po zakończeniu wojny komendant obozu etapowego w Forres w Wielkiej Brytanii. Ukończył szkołę ogrodniczą w Szkocji przygotowując się do powrotu do kraju.

We wrześniu 1947 przypłynął do Gdańska. Początkowo zamieszkał w Krakowie. 12 września 1947 po weryfikacji został przeniesiony do rezerwy, a w stan spoczynku 28 lutego 1950. Był odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Od września 1947 mieszkał w Głogoczowie k. Krakowa, gdzie prowadził gospodarstwo rolno-ogrodnicze. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[6].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Artur Ochał 2009 ↓, s. 116.
  2. a b c d Artur Ochał 2009 ↓, s. 117.
  3. Objął 10 lutego
  4. 7 grudnia zdał dowództwo batalionu
  5. Po zajęciu terytorium Łotwy przez ZSRR
  6. Artur Ochał 2009 ↓, s. 118.

BibliografiaEdytuj

  • Artur Ochał: Słownik oficerów i chorążych Korpusu Ochrony Pogranicza w Suwałkach (1929-1939). Suwałki: Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe, 2009. ISBN 978-83-915778-1-3.

Linki zewnętrzneEdytuj