Jan Băleanu

Jan Băleanu[1] – oficer cesarskiej i królewskiej Armii.

Jan Băleanu
Johann Băleanu
kapitan piechoty
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png c. i k. Armia
Jednostki 43 Pułk Piechoty
Sztab Generalny
Stanowiska adiutant pułku
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej z Mieczami Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” z Mieczami Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” z Mieczami Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z Siedmiogrodu[2]. Był wyznania prawosławnego[2]. Według relacji ks. Józefa Panasia był Chorwatem[2], aczkolwiek jego pochodzenie oraz zapis nazwiska wskazują, że mógł być pochodzenia rumuńskiego.

Został zawodowym wojskowym c. i k. Armii. W piechocie został mianowany podporucznikiem z dniem 1 września 1909[3]. Służył w szeregach 43 Węgierskiego pułku piechoty w Fehértemplom[4][5][6][7], gdzie od około 1913/1914 pełnił funkcję adiutanta batalionu[8]. Został awansowany na porucznika piechoty z dniem 1 maja 1914[9]. Podczas I wojny światowej pozostawał oficerem pułku piechoty nr 43 od 1914 do 1918[10][11][12]. Pod koniec września 1914 został ranny[13]. W styczniu 1916 otrzymał najwyższe pochwalne uznanie[14]. Otrzymał awans na stopień kapitana piechoty z dniem 1 sierpnia 1916[15][16]. Około 1917/1918 z macierzystego pułku był przydzielony do c. i k. Sztabu Generalnego[17].

Na początku 1918 jako kapitan przydzielony do Sztabu Generalnego był oficerem służbowym przy Komendzie Grupy FML Ferdynanda Kosaka w Czerniowcach, której podlegał Polski Korpus Posiłkowy[18]. Po przekroczeniu przez polskich legionistów frontu pod Rarańczą w połowie lutego 1918 został wysłany przez ww. zwierzchnika z patrolem (w tym m.in. z por. Szymonem Żarnowiczem) w rejon wsi Mamajowce celem weryfikacji położenia legionistów[18][19]. 15 lutego 1918 na wschodnim krańcu wsi Mamajowce wraz z patrolem usiłował zatrzymać legionistów, maszerujących w celu połączenia z I Korpusem Polskim w Rosji (dowodzonym przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego), po czym sam ze swymi żołnierzami został przez legionistów aresztowany i rozbrojony (w trakcie zdarzenia został uderzony szpicrutą w twarz przez księdza kapelana Józefa Panasia)[20][21][22][23]. Następnie był eskortowany przez chor. Emila Charzewskiego (w tym czasie miał obiecywać temuż zarekwirowany wcześniej pojazd w zamian za uwolnienie)[24][25]. Wkrótce potem polscy legioniści zostali zatrzymani przez wojska austriackie, a w Czerniowcach Băleanu planował powieszenie ks. Panasia za uczynioną mu przez niego wcześniej zniewagę[26]. Następnie brał udział w śledztwie prowadzonym wobec polskich legionistów[27]. Potem, latem 1918 uczestniczył w procesie polskich legionistów w Marmaros-Sziget[28][2]. Oskarżony był m.in. ksiądz Panaś o wystąpienie wraz z innymi legionistami przeciw wkraczającym oficerom por. Janowi Schillingowi i kpt. Janowi Băleanu, przeciw którym użył broni, rozbroił dowodzone przez ostatniego patrole i pozbawił żołnierzy austriackich orderów[29][30][31]. W dziewiątym dniu procesu około 18 sierpnia 1918 zeznający przed sądem kpt. Băleanu wskazał ks. Panasia jako sprawcę rozbrojenia z 15 lutego (duchowny zaprzeczył temu) oraz chor. Charzewskiego jako eskortującego (tenże przyznał się)[18][32].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Początkowo, w ewidencji wojskowych c. i k. Armii z 1910 został wymieniony w języku niemieckim jako „Johann Baleanu”. Później, od 1911 do 1918 był wymieniany jako „Johann Băleanu”.
  2. a b c d Panaś 1928 ↓, s. 89.
  3. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1910. Wiedeń: 1909, s. 347.
  4. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1910. Wiedeń: 1909, s. 543.
  5. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1911. Wiedeń: 1910, s. 549.
  6. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1912. Wiedeń: 1911, s. 552.
  7. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1913. Wiedeń: 1912, s. 588.
  8. a b Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegs-Marine 1914. Wiedeń: 1914, s. 464.
  9. Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916, s. 90.
  10. a b Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1916. Wiedeń: 1916, s. 350.
  11. a b c Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917, s. 459.
  12. a b c d e Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1918. Wiedeń: 1918, s. 589.
  13. Aus den bisherigen Verlustlisten. „Neuigkeits Welt Blatt”. Nr 236, s. 25, 13 października 1914 (niem.). 
  14. Auszug aus dem Verodnungsblatte Nr. 14 für das k.u.k. Heer vom 22. Jänner 1916. „Feldblatt”. Nr 449, s. 3, 23 stycznia 1916 (niem.). 
  15. Das August-Avancement in Heer, Marine, Landwehr und Gendarmerie. „Neue Freie Presse”. Nr 18671, s. 8, 14 sierpnia 1916 (niem.). 
  16. Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917, s. 92.
  17. Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917, s. 89.
  18. a b c Proces w Marmarosz Sziget. „Gazeta Lwowska”. Nr 186, s. 3, 20 sierpnia 1918. 
  19. Panaś 1928 ↓, s. 89-91.
  20. Józef Panaś. Rarańcza – Huszt – Marmaros Sziget – 1918 rok. „Panteon Polski”. Nr 24, s. 12, Marzec 1926. 
  21. Józef Panaś. Rarańcza – Huszt – Marmaros Sziget – 1918 rok. „Panteon Polski”. Nr 25, s. 2, Kwiecień 1926. 
  22. Paweł Brudek: Jak grom z jasnego nieba. rp.pl, 2009-10-28. [dostęp 2021-03-31].
  23. Panaś 1928 ↓, s. 23-24.
  24. Józef Panaś. Rarańcza – Huszt – Marmaros Sziget – 1918 rok. „Panteon Polski”. Nr 25, s. 2-3, Kwiecień 1926. 
  25. Panaś 1928 ↓, s. 24, 77.
  26. Panaś 1928 ↓, s. 33.
  27. Panaś 1928 ↓, s. 36.
  28. Proces przeciw Legionistom polsk.. „Kurjer Lwowski”. Nr 270, s. 2, 15 czerwca 1918. 
  29. Przed sądem w Marmaros-Sziget. „Ziemia Lubelska”. Nr 274, s. 2, 14 czerwca 1918. 
  30. Panaś 1928 ↓, s. 49, 51, 52.
  31. Przemysław Stawarz. Internowanie oraz proces żołnierzy legionowych w Marmaros-Sziget w roku 1918 – we wspomnieniach księdza pułkownika Józefa Panasia – kapelana II Brygady Legionów Polskich. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”. Nr 92, s. 86, 94, 2014. 
  32. Panaś 1928 ↓, s. 89-90.
  33. Auszeichnungen für Verdienste im Kriege. „Fremden-Blatt”. Nr 222, s. 3, 14 sierpnia 1917. 

BibliografiaEdytuj