Jan Baumgart

polski bibliotekarz, bibliotekoznawca

Jan Alojzy Baumgart (ur. 4 marca 1904 w Wudzynku na Pomorzu, zm. 17 sierpnia 1989 w Krakowie) – polski bibliotekarz i bibliotekoznawca, kierownik Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej (1955-1973), historyk, docent, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jan Baumgart
Data i miejsce urodzenia 4 marca 1904
Wudzynek
Data i miejsce śmierci 17 sierpnia 1989
Kraków
Dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej
Okres od 1955
do 1973
Poprzednik Julian Przyboś
Następca Władysław Serczyk
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 40-lecia Polski Ludowej Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”

ŻyciorysEdytuj

Należał do grona filomatów pomorskich, a mianowicie w latach 1918-20 należał do filomackiego Towarzystwa Tomasza Zana w Chełmnie (zał.1857), gdzie skupiała się niemal połowa wszystkich filomatów pomorskich. Podobnie jak wielu jego przyjaciół z TTZ studiował na Uniwersytecie Poznańskim i należał do Korporacji Akademickiej Baltia. 5 listopada 1926 roku przez aklamację został wybrany Prezem Baltii na lata 1926-27. W tym okresie był delegatem na VII Zjazd Polskich Korporacji Akademickich, przygotował uroczystości V-lecia Baltii, współorganizował niezliczoną ilość różnych spotkań i urządzeń korporacyjnych, brał udział w wielu referatach. Był to bardzo wzmożony okres działalności korporacyjnej, jak i samych korporantów we władzach i strukturach uniwersyteckich. Za jego kadencji ożywiło się Koło Filistrów Baltii w składzie: prezes gen.Józef Haller, wiceprezes dr Paweł Ossowski, sekretarz dr Franciszek Raszeja, który za swoje zasługi w tej mierze otrzymał szczególne podziękowania od Prezesa Konwentu. Jak wielu korporantów wyróżniał się dużą aktywnością na uniwersyteckich kołach, Jan Baumgart w 1927 roku został Prezesem Koła Historyków UP.

Studia wyższe ukończył w 1928 r. na Uniwersytecie Poznańskim uzyskując dyplom magistra filozofii w zakresie historii i języka niemieckiego. Następnie uzyskał doktorat z filozofii. Pracował jako profesor gimnazjum w Koźminie Wielkopolskim. Od 1931 r. pracował w Bibliotece Uniwersytetu Poznańskiego, zaś od 1937 r. w Bibliotece PTPN.

W czasie okupacji był pracownikiem Biblioteki Państwowej w Krakowie (Staatsbibliothek), gdzie umożliwiał Polakom działającym w podziemnej Państwowej Szkole Technicznej Górniczo-Hutniczo-Mierniczej korzystanie z ocalałych resztek zbiorów Akademii Górniczej. Szkoła ta będąc odpowiednikiem podziemnego UJ, stała się bazą kształcenia inżynierów, przyszłych kadr przemysłu polskiego. W 1957 r. jako ówczesny dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej otrzymał zadanie przygotowania zbiorów berlińskich do zwrotu Niemcom. Rozpoczęto wówczas zakupy sprzętu mikrofilmowego w celach archiwistycznych. Najważniejsze zbiory jednak pozostały w Bibliotece Jagiellońskiej. Jako docent i dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej sprawował funkcję przewodniczącego Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w latach 1966-1969. Jako wybitny bibliotekarz bibliotek naukowych, a zarazem czynny naukowo bibliotekoznawca współtworzył pierwszy komitet redakcyjny "Roczników Bibliotecznych". Pracował w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowo-Technicznej przy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[1].

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Baumgart Jan, Historia i zawartość archiwum książąt Sułkowskich w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk, 1939.
  • Baumgart Jan, Tajna organizacja nauki niemieckiej, 1948.
  • Baumgart Jan, Bibliografia Historii Polskiej za Rok ..., Polska Akademia Nauk, 1952-.
  • Baumgart Jan, Los bibliotek wielkopolskich w latach 1939-1945. Poznań, Instytut Zachodni, 1946.
  • Baumgart Jan, Karol Estreicher jako dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej. Wrocław, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1960.
  • Baumgart Jan, Księga pamiątkowa ku czci Karola Estreichera (1827-1908). Studia i rozprawy. Red. Jan Baumgart [i in.] Kraków: 1964, Wydawnictwo Literackie, s.433, ilustr.portr.
  • Bibliografia historii polskiej za lata 1944-1947 / oprac. Jan Baumgart i Stanisław Głuszek. Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962.
  • Baumgart Jan, Bibliografia historii polskiej za lata 1950-67 łącznie 17 tomów (11 z Anną Malcówną)

Publikacje o Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu (wybór)

  • Baumgart Jan, Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu w latach 1927-1937. "Przegląd Biblioteczny", R.12, 1938, z.1, s.65-74.
  • Baumgart Jan, Dzieje Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu w czasie drugiej wojny światowej (1939-1945). Poznań 1948.
  • Baumgart Jan, Biblioteka Uniwersytecka pod rządami 'Reichsuniversität'. "Przegląd Zachodni", R.12, 1956, nr 7/8, s.300-309.
  • Baumgart Jan, Działalność Edwarda Kunzego na stanowisku dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu: 1919-1926. "Przegląd Biblioteczny", R.25, 1957, nr 2-3, s.106-111.
  • Baumgart Jan, Biblioteka i Informacja Naukowa w procesie dydaktycznym szkoły wyższej. "Roczniki Biblioteczne", R.15,1971, z.1-2 s.151-172.

Słowniki: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement 2. Pod red. H. Tadeusiewicz. Warszawa 2000.; SBW (Słownik biograficzny Wielkopolski).

Bibliografie: W. Krajewska, J. B.: Bibliografia historii polskiej za rok 1949. Wr. 1954. -- J. Tyszkowska: Bibliografia prac J. B. Biuletyn BJ 23: 1973 s. 43-55 [210 poz.]. -- J. Tyszkowska: Bibliografia prac J. B. Przegląd Biblioteczny 47: 1979 z. 4 s. 409-12 [piśmiennictwo za lata 1973-1979]. -- J. Tyszkowska: Bibliografia prac J. B. Biuletyn BJ 41: 1991 s. 11-25 [233 poz.].

Biografie: A. Lewicka-Kamińska: J. B. jako bibliotekarz. "Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej" 1973 z. 1/2. -- Spraw. Zarządu PTPN 1987-1989 s. 31. -- J. Tyszkowska: J. B. (1904-1989). "Przegląd Biblioteczny" 1990 z. 1-2 s. 124-6. -- B. Sordylowa: Człowiek dobrej roboty. "Przegląd Biblioteczny" 1990 z. 1-2 s. 126-8. -- M. Zwiercan: Wzór dobrej roboty bibliotecznej – J. B. (1904- 1989). [W:] W kręgu nauki i bibliotek. Bibliotekarze polscy we wspomnieniach współczesnych. (3). Wwa 1993 s. 9-19.

Przyczynki: E. Kuntze: Dzieje Biblioteki Jagiellońskiej pod okupacją niemiecką od 1 września 1939 do 18 stycznia 1945. /przypisy opracował Jan Baumgart/ Kr. 1945. -- I. Bar-Święch: Biblioteka Jagiellońska wczoraj i dziś. Odrodzenie 1945 nr 53. -- Pamiątki Konferencji Krynickiej 3 – 15 II 1951. "Przegląd Biblioteczny" 19: 1951 z. 3/4. -- A. Lewicka-Kamińska: J. B. jako bibliotekarz. Biuletyn BJ 23: 1973 nr 1/2 s. 11-17, rés. -- H. Madurowicz-Urbańska: Działalność naukowa J. B. Biuletyn BJ 23: 1973 z. 1/2 s. 35-40, rés. -- W. Piasecki: Czterdzieści lat w Stowarzyszeniu [Bibliotekarzy Polskich]. Biuletyn BJ 23: 1973 nr 1/2 s. 29-33, rés. -- Helena Więckowska: Działalność bibliotekarska J. B. na terenie ogólnokrajowym i międzynarodowym. Biuletyn BJ 23: 1973 z. 1/2 s. 19-27, rés. -- H. Lipska: Biblioteka Jagiellońska podczas okupacji. Biuletyn BJ 29: 1979. -- J. Tyszkowska: Pożegnanie dyrektora J. B. Biuletyn BJ 41: 1991 nr 1/2 s. 1-8.

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 24, ISBN 978-83-233-4527-5.
  2. Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, str. 66

BibliografiaEdytuj

  • Słownik bibliotekarzy wielkopolskich 1918-2000, Red. F. Łozowski, Poznań: Wielkopolska Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury 2001.
  • Jerzy Szews, Filomaci pomorscy. Tajne związki młodzieży polskiej na Pomorzu Gdańskim w latach 1830 – 1920, Monografie z dziejów oświaty pod redakcją Józefa Miąso, tom XXXVI, Polska Akademia Nauk, Instytut historii nauki, oświaty i techniki. Zakład dziejów oświaty. Warszawa 1992
  • Kto jest kim w Polsce 1984. Informator biograficzny. Warszawa 1984, s.46
  • Kto jest kim w Polsce 1989. Informator biograficzny. Warszawa 1989, s.66
  • Wspomnienie: Biogram Jana Baumgarta (1904-1989), pracownika Biblioteki Uniwersyteckiej, autora m.in. Bibliografii historii polskiej za lata 1944-1967, opracowany przez Hannę Wieland ukazał się w: Gazeta Wyborcza (Poznań), 20 stycznia 2005 roku, s.10
  • Relacja z obchodów Jubileuszu 90-lecia SBP oraz 80-lecia Przeglądu Bibliotecznego
  • Aktualności UJ, Zbiory z byłej Pruskiej Biblioteki Państwowej przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej