Otwórz menu główne

Jan Czekanowski

polski antropolog, etnograf, statystyk i językoznawca

Jan Czekanowski (ur. 6 października 1882 w Głuchowie, zm. 20 lipca 1965 w Szczecinie) – polski antropolog, etnograf, statystyk, podróżnik i językoznawca.

Jan Czekanowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 6 października 1882
Głuchów, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 20 lipca 1965
Szczecin, Polska
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski
Zawód, zajęcie antropolog, etnograf, statystyk i językoznawca
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Order Gryfa (Meklemburgia) Kawaler Orderu Korony (Belgia) Komandor Orderu Świętego Sawy Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria)
Grób Jana Czekanowskiego na Powązkach

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Uczęszczał do Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, a następnie przeniósł się do Libawy. W 1901 ukończył tam szkołę średnią. W 1902 zapisał się na uniwersytet w Zurychu. Studiował antropologię, anatomię, etnografię i matematykę. Był uczniem Rudolfa Martina, słynnego szwajcarskiego antropologa i autora klasycznego podręcznika Lehrbuch der Anthropologie, którego standardy do dziś są stosowane w antropologii.

Studia ukończył w 1906, w 1907 obronił doktorat. Podjął pracę asystenta w Królewskim Muzeum Ludoznawczym w Berlinie w dziale Afryki i Oceanii. Wziął udział w słynnej dwuletniej wyprawie antropologicznej do środkowej Afryki (1906-1907). Ekspedycja nosiła nazwę Deutsche Zentral-Afrika Expedition. Oprócz J. Czekanowskiego w wyprawie wzięli udział: botanik - dr Johann Mildbread z Muzeum Botanicznego w Dahlem, zoolog - dr Hans Schubotz z Uniwersytetu Berlińskiego, geolog - dr Egon Fryderyk Kirschestein z Instytutu Geologiczno-Paleontologicznego w Berlinie[1].

Prowadził badania międzyrzecza rzek KongoNil, uczestnicząc w ekspedycji księcia Adolfa Meklemburskiego. Po powrocie usystematyzował zebrane materiały antropologiczne i etnograficzne, które zostały wydane w pięciu tomach. W 1910 r. przeniósł się do Muzeum Antropologii i Etnografii w Petersburgu. W 1913 został kierownikiem Zakładu Antropologicznego na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie stworzył lwowską szkołę antropologiczną. Od 1916 roku był członkiem Ligi Narodowej[2]. Był ekspertem delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku zajmującym się zagadnieniami geograficznymi i etnograficznymi[3]. W latach 1934-1936 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[4]. Wprowadził nowatorską zasadę statystyki matematycznej.

Mieszkał i pracował we Lwowie w latach 1913-1945. Po agresji ZSRR na Polskę, okupacji Lwowa przez Armię Czerwoną i aneksji miasta przez ZSRR w latach 1939-41 kontynuował pracę na Uniwersytecie. Po II wojnie światowej osiadł w Poznaniu, gdzie kierował Katedrą Antropologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Przeprowadził badania dynamiki rozwoju ludności w okresie 1937-1946 i strat ludnościowych Polski. Był zwolennikiem kierunku statystycznego w badaniach antropologicznych. Na podstawie własnych badań uważał, że państwo polskie zawdzięczało swą genezę Gotom[5][6][7].

Piastował liczne funkcje naukowe i społeczne m.in. był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Statystycznego, wiceprezesem Okręgu Lwowskiego Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich w 1939 roku[8]. Był zaangażowany w prace Komitetu Słowiańskiego w Polsce. W latach 1923-1924 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. W 1959 Uniwersytet Wrocławski, a 2 kwietnia 1962 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przyznały mu tytuł doktora honoris causa.

Pochowany na warszawskich Powązkach w Alei Zasłużonych.

Jego córka Anna Czekanowska-Kuklińska, profesor muzykologii, rozwinęła metodę statystyki matematycznej w dziedzinie badań porównawczych nad melodiami ludowymi.

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Forschungen in Nil-Kongo-Zwischengebiet, Leipzig 1917, t. 1-5.
  • Zarys antropologii Polski, Lwow 1930.
  • Wstęp do historii Słowian, Poznań 1957.
  • W głąb lasów Aruwimi, Wrocław 1958.
  • Carnets de Route en Afrique Centrale (Dziennik wyprawy do Afryki Środkowej). (nie wydana)

OdznaczeniaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wyprawa afrykańska Jana Czekanowskiego (1907-1909) [w:] Tadeusz Dzierżykray-Rogalski, Polska antropologia w Afryce, 1981, s. 13-14.
  2. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 572.
  3. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918-1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 25.
  4. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7188-964-6.
  5. Zdzisław Skrok. Czy wikingowie stworzyli Polskę? str. 128
  6. Jan Czekanowski. Goci a Lechici i dowody antropologiczne. 1934
  7. Słownik starożytności słowiańskich. Wyd. Komitet redakcyjny z ramienia Federacji Towarzystw Historycznych Europy Wschodniej 1934, str. 19
  8. Rocznik Ziem Wschodnich 1939, s. 212.
  9. a b c d e f Ksiega jubileuszowa 50-lecia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Lublin, 1969, s. 228
  10. a b c d Kronika Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznań: 1967, s. 678.
  11. a b c d e f Skład Uniwersytetu w roku akademickim 1935/36. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie, 1935.
  12. Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: 1938, s. 122.

BibliografiaEdytuj