Jan Drda

czeski dziennikarz, prozaik i dramaturg

Jan Drda (ur. 4 kwietnia 1915 w Příbramie, zm. 28 listopada 1970 w Dobříši) – czeski dziennikarz, prozaik i dramaturg.

Jan Drda
Ilustracja
Tablica pamiątkowa na praskim Jiráskovo náměstí
Data i miejsce urodzenia 4 kwietnia 1915
Przybram
Data i miejsce śmierci 28 listopada 1970
Dobříš
Zawód, zajęcie dziennikarz, prozaik, dramaturg

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny robotniczej i był pisarzem-komunistą, uczestnikiem czechosłowackiego ruchu oporu w latach Protektoratu i później – powstania w Pradze w roku 1945. Zaliczany do tzw. młodego pokolenia pisarzy czeskich, gdyż działalność literacką rozpoczął dopiero w okresie II wojny światowej.

W 1921 roku stracił matkę, ojciec rozpił się, dlatego był wychowywany przez dziadków. Miał zostać blacharzem, lecz babka zdecydowała o posłaniu go do gimnazjum, gdzie zdał maturę w 1934. Później, w latach 1934–1938 studiował filologię klasyczną i slawistykę na Uniwersytecie Karola w Pradze, studiów jednak nie ukończył[1]. Publikował już w 1932 w „Studentském časopise”. Podczas studiów był redaktorem uniwersyteckiej gazety „Rozbor”.

Od 1937 roku związał się z czasopismem „Lidové noviny”, będąc redaktorem działu kulturalnego, publikując reportaże, felietony i skecze, a w latach 1948-1952 pełniąc funkcję redaktora naczelnego[2]. Znacząca była jego współpraca z filmem – był autorem wielu scenariuszy.

Od 1945 roku członek Komunistycznej Partii Czechosłowacji, w latach 1949–56 prezes Związku Pisarzy Czechosłowackich[2], a w latach 1948–1960 – poseł[3]. Należał do grupy organizatorów nacisku komunistycznego i był odpowiedzialny za usunięcie twórców niekomunistycznych (zwłaszcza katolickich) ze Związku Pisarzy i represje wobec nich. W tym okresie kilkakrotnie podróżował, m.in. po Ameryce Południowej. W roku 1953 otrzymał państwową nagrodę literacką pierwszego stopnia w dziale prozy artystycznej za zbiór opowiadań Krásná Tortiza.

W roku 1968 jednak otwarcie sprzeciwił się interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, za co został odwołany z funkcji redaktora naczelnego tygodnika „Svět práce”[4]. Wtedy też przeszedł na emeryturę i dwa lata później zginął w wypadku samochodowym w Dobříši i tam został pochowany[5].

W 1940 roku ożenił się Emílią Novákovą i miał z nią 5 dzieci[3].

Szerzej znany dzięki opowiadaniom ze zbioru pt. Milcząca barykada, poświęconym czeskiemu ruchowi sprzeciwu i oporu w latach okupacji hitlerowskiej, a w Polsce – głównie dzięki komediowym baśniom scenicznym Igraszki z diabłem i Zapomniany diabeł. Charakterystyczną cechą jego twórczości było łączenie ludowych motywów baśniowych i postaci realnych.

Na język polski tłumaczyli go Jadwiga Bułakowska, Stefan Dębski, Helena Gruszczyńska-Dębska, Zdzisław Hierowski, Jarosław Kirilenko, Jan Stachowski i Józef Waczków.

UpamiętnienieEdytuj

W 1990 roku biblioteka w Příbram, jego rodzinnym mieście, została nazwana jego imieniem[6].

TwórczośćEdytuj

ProzaEdytuj

  • Miasteczko na dłoni (Městečko na dlani, 1940; wyd. pol. 1947)
  • Woda życia (Živá voda, 1942)
  • Wędrówki Piotra Arcyłgarza (Putování Petra Sedmilháře, 1943; wyd. pol. 1963)
  • Svět viděný zpomaloučka, 1943
  • Listy z Norimberka, 1946
  • Milcząca barykada (Němá barikáda, 1946; wyd. pol. 1947)
  • Kuřák dýmky, 1948
  • Krásná Tortiza, 1952
  • Dětství soudruha Stalina, 1953
  • Jednou v máji, 1958
  • Bajki czeskie (České pohádky, 1959)
  • Posvícení v Tramtárii (3 pohádky), 1972
  • W gospodzie u wodnika (Hastrmani, 1973)
  • České lidové hádanky v podání Jana Drdy: pro čtenáře od 6 let, 1984
  • Nedaleko Rukapáně, 1989
  • Milostenky nemilostivé, 1995

DramatEdytuj

  • Magdalenka, 1941
  • Jakož i my odpouštíme, 1941
  • Romance o Oldřichu a Boženě, 1953
  • Igraszki z diabłem (Hrátky s čertem, 1946; wyd. pol. 1949)
  • Zapomniany diabeł (Dalskabáty, hříšná ves aneb Zapomenutý čert, 1960)
  • Jsou živí, zpívají, 1961

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Drda, Encyklopedie Prahy 2, 4 sierpnia 2019 [dostęp 2019-10-15] (cz.).
  2. a b Jan Drda, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2019-10-15] (pol.).
  3. a b Drda Jan, www.badatelna.eu [dostęp 2019-10-15].
  4. Jan Drda https://www.fdb.cz [Dostęp 2019-1015]
  5. Spisovatel Jan Drda (†55): Smrt za volantem! Infarkt dostal na křižovatce, Blesk.cz [dostęp 2019-10-15].
  6. Knihovna Jana Drdy Příbram, www.databazeknih.cz [dostęp 2019-10-15].