Otwórz menu główne

Jan Güntner (ur. 17 czerwca 1931) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser, współzałożyciel Piwnicy pod Baranami (1956–1957), członek zespołów aktorskich Cricot 2, Starego Teatru, Teatru Ludowego, Teatru Młodego Widza, Teatru Satyryków, przyjaciel i pierwszy wykonawca wierszy Andrzeja Bursy. W latach 1979–1981 dyrektor Teatru Bagatela. Wieloletni członek Stowarzyszenia Kuźnica.

Jan Güntner
Ilustracja
Jan Güntner (2018)
Data urodzenia 17 czerwca 1931
Zawód aktor
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Jan Güntner na scenie Piwnicy pod Baranami (2014)
Jan Güntner przed barem Vis-à-vis przy Rynku Głównym w Krakowie (2011)

ŻyciorysEdytuj

Jego rodzice pochodzili z Bochni i działali w Towarzystwie Bochniaków. Matka należała też do Polskiego Stowarzyszenia Kobiet z Wyższym Wykształceniem. Ojciec Güntnera przed II wojną światową był działaczem abolicjonistycznym i wygłaszał w różnych miastach Polski odczyty przeciwko karze śmierci, należał także do loży masońskiej Przesąd Zwyciężony. W czasie okupacji ojciec działał w podziemiu niepodległościowym, przewodził m.in. podziemnemu sądowi. W związku z tym nie nocował w domu, tylko w różnych kryjówkach, w tym w mieszkaniu swojej siostry przy ul. Złoty Róg 27. W konspiracji działał też starszy kuzyn Güntnera, Jerzy Nowak: „Szwagier ojca był dowódcą rzeszowskiego okręgu AK. Obaj ich synowie, moi starsi kuzyni, byli w okupacyjnej podchorążówce. Rysia wzięli w obławie na leśnych partyzantów. Jerzyk, czyli Jerzy Nowak, był w miejskich strukturach. Do jego zadań należało wykonywanie wyroków śmierci. Po wojnie się nie ujawnił, w 1946 r. wstąpił do szkoły aktorskiej, którą w Krakowie stworzył Juliusz Osterwa. Reszta jego kariery jest znana w historii teatru i kina”[1].

Güntner zdał maturę w I Liceum Ogólnokształcącym im. Bartłomieja Nowodworskiego, a w 1953 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Aktorską w Krakowie[2]. Tam wśród jego wykładowców byli Adam Polewka, Władysław Krzemiński, Władysław Józef Dobrowolski, Władysław Woźnik, Kazimierz Meierhold i Wiesław Gorecki[1]. Również w 1953 toku związał się z Teatrem im. Stefana Żeromskiego Kielce-Radom prowadzonym przez Tadeusza Byrskiego. Byrski zarekomendował Güntnera Tadeuszowi Kantorowi do Teatru Cricot 2[1].

W 1954 roku ożenił się z malarką Anną Güntner (1933–2013). Rok później urodziła im się córka[1].

Güntner był wieloletnim przyjacielem i pierwszym wykonawcą wierszy Andrzeja Bursy. Spotkali się w 1938 roku, w pierwszej klasie szkoły powszechnej im. św. Jana Kantego przy ul. Smoleńsk 7. Güntner wspominał ich wspólne doświadczenia z czasów niemieckiej okupacji: „Jeśli odwołano nam lekcje, a zdarzało się to często z braku węgla do ogrzewania klas, to jeździliśmy z Andrzejem i kolegami na gapę. W razie czego można było wyskoczyć w biegu. Widzieliśmy wszystko, co można było zobaczyć za okupacji. Na Siennej koszary mieli włoscy bersalieri. Wołaliśmy do nich porco italiano i szybko uciekaliśmy. A oni tylko się śmiali. No i podróże tramwajem przez getto, do pętli w Bonarce, gdzie łowiliśmy cierniki, rozwielitki i oczliki do akwariów. Widzieliśmy miejsca rozstrzeliwań, szubienicę postawioną koło dworca kolejowego w Płaszowie po likwidacji obozu Płaszów. To była oswojona groza”[1]. Już po wojnie razem z Bursą stworzyli scenariusz inspirowany teatrem okrucieństwa zatytułowany Karbunkuł, na podstawie którego Kantor wyreżyserował spektakl[1].

Güntner był jednym z założycieli Piwnicy pod Baranami, występował w niej w latach 1956–1957, recytując wiersze Bursy. Udzielał się w krakowskim Teatrze Młodego Widza Marii Biliżanki, gdzie zagrał w dwóch przedstawieniach. W latach 1958–1971 związany był z Teatrem Ludowym. W 1968 zaadaptował i wystawił na deskach Teatru 38 sztukę Kot i mysz opartą na powieści Güntera Grassa pod tym samym tytułem. W latach 1979–1981 był dyrektorem Teatru Bagatela. Od 1972 występował w Teatrze Starym w Krakowie, grał m. in. w spektaklach Swinarskiego, Jarockiego, Bajona, Grzegorzewskiego i Lupy. Ostatni raz na deskach Starego pojawił się w 2005 roku[3].

Od momentu założenia nieprzerwanie członek Krakowskiego Stowarzyszenia Kuźnica[1], któremu współprzewodził jako wiceprzewodniczący po śmierci Tadeusza Hołuja.

W 2000 w uznaniu za zasługi dla kultury polskiej został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Jan Bińczycki: Jan Güntner: Trafiłem w świat, który okazał się artystycznym kosmosem. Gazeta Wyborcza Kraków, 7 stycznia 2018. [dostęp 17 października 2018].
  2. Jan Güntner (pol.). FilmPolski.pl. [dostęp 25 października 2014].
  3. Jan Güntner – Kariera teatralna (pol.). e-teatr.pl. [dostęp 25 października 2014].
  4. M.P. z 2000 r. nr 20, poz. 418

Linki zewnętrzneEdytuj