Otwórz menu główne

Jan Józef Ludyga-Laskowski (ur. 15 marca 1894 w Rozbarku, dziś dzielnicy Bytomia, zm. 16 lipca 1956 w Paryżu) – polski działacz niepodległościowy na Śląsku, służył w armii gen. Józefa Hallera, uczestnik powstań śląskich 1920-21. Współzałożyciel Związku Byłych Powstańców. Piastował między innymi stanowiska wiceprezesa Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny i wiceprezesa FIDACu na Polskę, członka Rady Dyrekcji tej organizacji w Paryżu.

Jan Józef Ludyga-Laskowski
Ilustracja
major major
Data i miejsce urodzenia 15 marca 1894
Rozbark
Data i miejsce śmierci 16 lipca 1956
Paryż
Przebieg służby
Siły zbrojne War Ensign of Germany (1903–1919).svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzeł hallerczyków.jpg Armia Polska we Francji
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Croix de Lorraine2.svg Francuski ruch oporu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II powstanie śląskie
III powstanie śląskie
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Zwycięstwa Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
FR CdG palm br.png
Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja)
Croix des Combattants Volontaires Médaille de la Résistance avec Rosette
Gwiazda Górnośląska

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Jan Ludyga-Laskowski, właściwe imię i nazwisko: Józef Gabriel Ludyga, urodził się w rodzinie górniczej[1]. Ojciec Jana, Marcin Ludyga, w marcu 1920 roku został śmiertelnie pobity przez bojówki niemieckie. Matka (nazwisko rodowe Skrzypek) angażowała się w pracę polskich towarzystw kobiecych. Jego starszy brat Jan zginął 12 maja 1921 r. w czasie III powstania śląskiego. 2 września 1914 roku Ludyga dostał wezwanie do wojska niemieckiego. W kwietniu 1915 roku pod Verdun przeszedł na stronę francuską. Za dezercję został przez niemiecki sąd polowy zaocznie skazany na karę śmierci. Nazwisko Laskowski przybrał dopiero w chwili wstąpienia do Armii Polskiej we Francji pod koniec 1917 roku. Francuzi mianowali go komendantem obozów jeńców wojennych między innymi w Montrambert. W tym obozie otrzymał wiadomość z Paryża od Władysława Mickiewicza o decyzji rządu francuskiego powołania do życia Autonomicznej Armii Polskiej. Zorganizowawszy 380-osobowy oddział spośród jeńców pochodzących m.in z Górnego Śląska, wstąpił do niej 17 grudnia 1917 r. jako jeden z pierwszych ochotników. Po dwóch miesiącach służby wojskowej został mianowany pierwszym komendantem polskiej szkoły podoficerskiej w Le Naus i otrzymał stopień oficerski.

W czerwcu 1918 r. ppor. Laskowski[2] był obecny razem z p.por. Sobańskim, księdzem Więckowskim i oficerem francuskim podczas wizyty Komitetu Narodowego z Romanem Dmowskim wśród żołnierzy 1 Pułku Strzelców Polskich będących na froncie w okopach w okolicy Villers-Marmery.18 czerwca[3] wziął udział w mszy polowej na polanie koło Pont d'Issus w pobliżu Villers-Marmery, po której odbyła się uroczystość wręczenia 1 Pułkowi Strzelców Polskich pierwszego sztandaru ufundowanego dla tego pułku przez mieszkańców Paryża. Pełniąc funkcję dowódcy kompanii i walcząc na froncie awansował kolejno z adiutanta 1 pułku przez brygadę, dywizję aż do stanowiska adiutanta I Korpusu. W tym czasie uzyskał stopień porucznika. W kwietniu 1919 roku wraz z I korpusem wrócił do kraju, uczestniczył później w zajmowaniu przez wojsko polskie Pomorza.

28 kwietnia 1920 r. Ludyga-Laskowski został skierowany przez Naczelnego Wodza na Górny Śląsk. Objął tu stanowisko szefa sztabu Polskiej Organizacji Wojskowej[4]. Brał udział w II i III powstaniu śląskim, podczas którego został awansowany do stopnia majora; był m.in. dowódcą V batalionu w Szarleju. Od 10 maja 1921 roku pełnił stanowisko dowódcy 1 Dywizji Wojsk Powstańczych. Następnie od 4 czerwca tegoż roku przez dwa dni był dowódcą Grupy „Wschód”, aby 6 czerwca objąć stanowisko zastępcy Naczelnego Wodza[5]. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski pełnił służbę w sztabie gen. Szeptyckiego.

W sierpniu 1922 roku został przydzielony do osoby Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego jako adiutant na czas jego pobytu na Śląsku. Z dniem 1 lipca 1924 roku został przeniesiony w stan nieczynny na sześć miesięcy. Mieszkał wówczas w Katowicach przy ul. Powstańców 1[6].

W latach trzydziestych należał do FIDAC-u. Wziął m. in. udział w XI dorocznej konwencji tej organizacji, która odbyła się w dniach 18-23 września 1930 roku w Waszyngtonie. Delegacje liczące w sumie 105 członków przybyły na konferencję płynąc liniowcem pasażerskim linii Cunarda "Lancastria", który zawinął do Nowego Jorku w dniu 15 września 1930 r. W latach 30. mieszkał w Katowicach przy ul. Kościuszki 2.[7]

Po wybuchu II wojny światowej Ludyga-Laskowski wziął udział w kampanii wrześniowej, uczestnicząc w obronie Śląska. Następnie wraz z oddziałami wycofał się z kraju i przez Rumunię 18 września 1939 r. przedostał się do Francji, gdzie służył w polskich siłach zbrojnych pod dowództwem francuskim od listopada do czerwca 1940 r. Prawdopodobnie z tego okresu pochodzi jedno z jego odznaczeń wojskowych Croix de Guerre avec palmes et 2 étoiles (1939-1940). Po upadku Francji przedostał się do okręgu Vichy. Brał czynny udział w ruchu oporu za co otrzymał odznaczenie Médaille de la Résistance avec Rosette (ten medal otrzymało w sumie 4441 osób). Po wejściu armii niemieckiej do Marsylii przeniósł się 24 grudnia 1942 roku w okolice Grenoble, dalej biorąc udział w ruchu oporu. 23 marca 1944 r. został aresztowany przez gestapo. Był więziony i torturowany w Marsylii i Grenoble, a następnie zesłany do Fort Montluc pod Lyonem, gdzie doczekał wyzwolenia przez wojska amerykańskie[8]. Zmarł w Paryżu 16 lipca 1956 roku i tam został pochowany.

UpamiętnienieEdytuj

Z okazji stulecia odzyskania niepodległości Katowicki oddział IPN wydał okolicznościowy kalendarz, w którym na grudniowej karcie widnieje postać Jana Ludygi-Laskowskiego[9].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Hawranek i in. 1982 ↓, s. 280.
  2. Pododcinek Fabert [w:] Julian Ginsbert, Błękitni Rycerze, Pseudonim autora Jim Poker, Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze "Rój", 1931, s.191.
  3. Witold Jarno, Powstanie 1 Pułku Strzelców Polskich we Francji, wyd. "Mars Seria Wydawnicza Problematyka i Historia Wojskowości", Numer 20, 2006, s.33.
  4. yuhma: Drugie Powstanie Śląskie. hej-kto-polak.pl, 2012-01-08. [dostęp 2018-06-02].
  5. a b c d Hawranek i in. 1982 ↓, s. 281.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 61 z 29 czerwca 1924 roku, s. 364.
  7. "Księga adresowa miasta Wielkich Katowic, s. 55 [1]
  8. AUTOR I JEGO DZIEŁO [w:] Jan Ludyga-Laskowski, Zarys Historii Trzech Powstań Ślaskich, Andrzej Brożek, Michał Lis, Opole: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 48.
  9. Michał J. Cieśla: IPN rozdaje kalendarze. silesion.pl, 2017-11-20. [dostęp 2018-06-02].
  10. M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
  • Franciszek Hawranek, Aleksander Kwiatek, Wiesław Lesiuk, Michał Lis, Bolesław Reiner: Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1982.