Otwórz menu główne

Jan Jelínek

czeski ksiądz i podpułkownik
Ten artykuł dotyczy czeskiego księdza i podpułkownika. Zobacz też: Jan Jelinekniemiecki kompozytor i producent muzyczny.

Jan Jelínek (ur. 19 kwietnia 1912 w Zelowie, zm. 3 grudnia 2009 w Pradze) – czeski ksiądz ewangelicki i żołnierz, który występował w obronie prześladowanych bez względu na przynależność narodową, polityczną, religijną czy wyznaniową.

Jan Jelínek
Ilustracja
Ppłk. Jan Jelínek w 2007
Podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 19 kwietnia 1912
Zelów,
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 2009
Praga,
Przebieg służby
Lata służby od 1944
Odznaczenia
Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 Medal Za Zasługi II Stopnia (1990–1992) (CSRF) Czechosłowacki Wojskowy Medal Pamiątkowy (SSSR) Dukielski Medal Pamiątkowy Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”
Jan Jelínek
Data i miejsce urodzenia 19 kwietnia 1912
Zelów,
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 2009
Praga,
Wyznanie protestanckie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się i wychowywał w społeczności czeskiej w Zelowie w Polsce, syn Pavla Jelínka i Karoliny Jersákovej, jako potomek czeskich ewangelickich banitów[1].

W latach 1931-1935 studiował w Szkole Misyjnej w Ołomuńcu w Czechosłowacji i został ewangelickim pastorem. Później pracował jako dyrektor fabryki włókienniczej w Zelowie[2]. W 1937 przyjął kaznodziejską funkcję w parafii ewangelicko-reformowanej w Kupiczowie na Wołyniu[3], gdzie oprócz Polaków (Kupiczów w tym okresie znajdował się na terenie Polski) i Ukraińców mieszkali także Czesi[4].

Gdy w trakcie II wojny światowej w 1939 miejscowość zajęli Rosjanie, pomagał Polakom uciekającym do Rumunii, udzielając im noclegu w budynku parafii. Po przejęciu w 1941 Kupiczów przez Niemców, z narażeniem życia regularnie przygotowywał i przewoził żywność dla Żydów do getta, ukrywał ich, a także pomagał w ucieczce[4]. Wspierał Polaków prześladowanych przez radzieckie wojsko i banderowców[5], a także Rosjanom[6] i Ukraińcom, m.in. żonie banderowca, którą chcieli zabić Polacy[4]. Według różnych źródeł pomógł od czterdziestu do dwustu ludziom[7], a uratował życie minimum dziesięciu[5].

W 1942 ożenił się z Anną, z którą w 1944 dobrowolnie wstąpił do armii Ludvíka Svobody, dowódcy 1 Korpusu Czechosłowackiego[3]. Jan pracował w służbie medycznej a Anna była łączniczką. Brali udział w operacji dukielsko-preszowskiej oraz w wyzwoleniu Czechosłowacji[2].

Jan Jelínek w trakcie wojny ukończył szkołę oficerską i w momencie demobilizacji odchodził z wojska w stopniu podporucznika. Został odznaczony Czechosłowackim Walecznym Krzyżem, Medalem Zasługi Republiki Czeskiej II. stopnia, Czechosłowackim Wojskowym Medalem Pamiątkowym z nadrukiem ZSRR, Medalem za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 oraz Dukielskim Medalem Pamiątkowym. W 1948 został awansowany na porucznika rezerwy[1].

W kwietniu 1945 Jelínkowie wraz z wojskiem dostali się do Pragi, po wyzwoleniu osiedlili się w wiosce Oráčov w powiecie Rakovník. Jan Jelínek objął posługę księdza w parafii w Podbořanach[2]. Z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czechosłowackiej pomagał Czechom w powrocie z Polski i Ukrainy do ojczyzny[4]. Za pomocą fałszywych aktów urodzenia (z pieczątką Rady Kościelnej Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Kupiczowie[8]) uchronił rosyjskich emigrantów przed zesłaniem do sowieckich gułagów[5].

Ponieważ nie zgadzał się z komunistycznym reżimem, nie wspierał zakładania Zjednoczonych Spółdzielni Rolniczych (JZD) i w 1952 odmówił współpracy z Státní bezpečnost (aparatem bezpieczeństwa Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej), został aresztowany 10 stycznia 1958 na trzy miesiące, a 6 kwietnia 1958 skazany na dwa lata więzienia za działania wywrotowe[1]. Karę odbył w obozie pracy w Rtyně v Podkrkonoší, gdzie pracował jako górnik[2] wraz z innymi duchownymi ewangelickimi, rzymskokatolickimi i Świadkami Jehowy[9]. Podczas pracy w kopalni doznał poważnego urazu kręgosłupa[7].

Po wyjściu na wolność nie mógł przebywać w kraju karlowarskim, w związku z czym nie powrócił do Oráčova. Dzięki pomocy przyjaciół zatrudniono go w fabryce farb i lakierów w Pradze. Pozostał tam aż do emerytury w 1972, po czym mógł ostatecznie wrócić do Oráčova. Po długich staraniach uzyskał pozwolenie władz państwowych na pracę jako pastor pomocniczy w pobliskich Podbořanach, jednak bez prawa do wynagrodzenia[1]. Kazania wygłaszał do 2005, czyli do 93 roku życia[10]. W większości z własnych oszczędności wyremontował kościół ewangelicki w Oráčovie[1].

Jan Jelínek spisał swoje wspomnienia w wydanej własnym nakładem książce pt. "Pouštěj chléb svůj po vodě", co jest cytatem z księgi Kaznodziei Salomona: "Rozdawaj swój chleb w obfitości" (Kazn. 11;1)[11].

Wołyńscy Czesi, a za nimi także czeskie i polskie media jeszcze za życia nazwały go mianem czeskiego Schindlera[4][5][7][12].

Jan Jelínek zmarł 3 grudnia 2009 w Pradze[12], dziewięć miesięcy po śmierci żony, por.[13] Anny (marzec 2009[1]).

OdznaczeniaEdytuj

 
Czechosłowacki Waleczny Krzyż 1939

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k Eva Palivodová: „Židy já neznám. Ale já znám lidi!“ (cz.). 23 czerwca 2009. [dostęp 9 grudnia 2009].
  2. a b c d Podplukovník v. v. Jan Jelínek (1912 – 2009) – Životopis (cz.). [dostęp 9 grudnia 2009].
  3. a b Jan Hřídel: Farář Jan Jelínek za války zachránil desítky životů (cz.). 22 lipca 2008. [dostęp 9 grudnia 2009].
  4. a b c d e Ewa Drzazga. Czeski Schindler z Zelowa. „Dziennik Łódzki, Tygodnik 7 Dni”, s. 11, 17 kwietnia 2009. 
  5. a b c d ČT24: Zemřel český Oskar Schindler – farář Jan Jelínek (cz.). [dostęp 6 grudnia 2009].
  6. Jan Jelínek: Ukrývání pronásledovaných v Kupičově (cz.). [dostęp 6 grudnia 2009].
  7. a b c d Mira Třebická: Jan Jelínek – český Oscar Schindler – zemřel (cz.). 4 grudnia 2009. [dostęp 9 grudnia 2009].
  8. Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. 2003, s. 159.
  9. Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. 2003, s. 184-185.
  10. Jan Jelínek: Pád komunismu 1989 (cz.). [dostęp 9 grudnia 2009].
  11. Księga Mądrości Salomona. W: Biblia warszawska. Warszawa: Towarzystwo Biblijne w Polsce.
  12. a b ČTK: Zemřel kazatel Jan Jelínek, 'český Schindler' (cz.). [dostęp 9 grudnia 2009].
  13. Pavel Smetana. Jan Jelínek – svědectví křesťanského života. „Kalendarz Ewangelicko-Reformowany na rok 2009. Kalendarz Zelowski”, 2008. Zelów: Parafia Ewangelicko-Reformowana w Zelowie. ISSN 1730-9417 (cz.). 
  14. Fotografia – Kombatant Jan Jelinek (RP), MON, maj 1996 (pol.). [dostęp 9 grudnia 2009].
  15. Fotografia – Tytuł Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny (RP) (pol.). [dostęp 9 grudnia 2009].
  16. Fotografia – Tytuł Laudi Memorabilis (CZ) (cz.). [dostęp 9 grudnia 2009].

BibliografiaEdytuj

  • Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. Książka wydana nakładem autora, 2003.