Jan Konstanty Żupański

polski księgarz i wydawca
Fragment tablicy pamiątkowej w Poznaniu (ul. Ignacego Paderewskiego) autorstwa prof. Józefa Kopczyńskiego
Jan Konstanty Żupański
Miejsce urodzenia – Stary Rynek 59 w Poznaniu

Jan Konstanty Żupański (ur. w czerwcu 1804 (lub w 1803 albo 30 czerwca 1806[1]) w Poznaniu, zm. 30 grudnia 1883 tamże) – polski księgarz i wydawca.

ŻyciorysEdytuj

Pochodził ze spolonizowanej rodziny kupców greckich o nazwisku Zupanos, osiadłych w Wielkopolsce w II poł. XVIII w. W latach 1818–1826 uczęszczał do Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, następnie podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Berlińskim (1826–1830). Pracował jako aplikant przy Wyższym Sądzie Krajowym w Berlinie do 1835, udzielał się jednocześnie jako publicysta i tłumacz. W 1835 wrócił na stałe do Poznania, aby przejąć majątek po śmierci ojca. Początkowo zajmował się tłumaczeniem z języka niemieckiego dzieł ekonomicznych, następnie – wykorzystując odziedziczony po ojcu znaczny kapitał – 11 listopada 1839 w domu przy Starym Rynku 8 otworzył księgarnię nakładową. Wkrótce rozwinął jednoczesną działalność wydawniczą. W 1842 uruchomił wypożyczalnię książek polskich i francuskich oraz dział antykwaryczny. Podróżował w sprawach służbowych do Paryża i Brukseli.

Współpracował z Towarzystwem Naukowej Pomocy. Był jednym z inicjatorów powołania w 1857 roku Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Towarzystwa Czytelni Ludowych. Należał do Kasyna Polskiego w Bazarze. W 1848 roku znalazł się w szeregach polskiej Gwardii Narodowej w Poznaniu.

Był członkiem Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu w 1860 roku[2].

W 1861 roku ożenił się z Katarzyną z Duszyńskich (Greczynką z pochodzenia) (od 1861) miał syna Stefana.

Zmarł 30 grudnia 1883 roku, pochowany został według obrządku greckiego na cmentarzu parafialnym św. Marcina (dziś nieistniejący) dnia 2 stycznia 1884 roku.

W Poznaniu istnieje Antykwariat Naukowy nazwany jego imieniem oraz ulica znajdująca się na Wildzie.

WydawnictwoEdytuj

Wydawnictwo rozpoczęło swoją działalność wraz z powstaniem księgarni. Nie posiadał własnej drukarni, więc drukował u innych, ale zawsze dbał o jednolity profil tematyczny i o jak najlepszą szatę edytorską. Samodzielnie dbał o kolportaż swych wydawnictw, a pisarzom wypłacał wynagrodzenia bez umowy, cierpliwie czekając na rękopisy.

Profil wydawniczyEdytuj

Publikował dzieła polskich literatów i uczonych, działających w kraju lub za granicą. Żupański, jak inni polscy księgarze, przemycał lub tajnie drukował emigracyjne broszury polityczne lub gazety, głównie ugrupowania demokratycznego. Nigdy nie został z tego powodu zatrzymany lub karany. Środki na cenne wydawnictwa dla kultury polskiej zdobywał drukując chodliwe dewocjonalia oraz broszurowe pozycje beletrystyczne dla masowego odbiorcy. Poza tym wydawał: dzieła naukowe, podręczniki szkolne, powieści, opowiadania, poezje, pamiętniki.

Wydawał pięknie ilustrowane edycje poezji: Lenartowicza, Mickiewicza, Pola i Malczewskiego. Od 1853 roku rozpoczął, w ścisłym porozumieniu z autorem, wydawanie wszystkich dzieł Lelewela, ogółem 40 tomów. Podjął również inicjatywę wydawania serii „Pamiętniki z XVIII wieku”.

W wysokiej klasy szacie edytorskiej ukazywały się dzieła Lelewela, Kraszewskiego, Mickiewicza, Lenartowicza, Pola i innych, a także nowsze pamiętniki m.in. Kitowicza, Kołłątaja i Wybickiego.

Profil ilościowyEdytuj

  • w latach 1839-1852 wydał 93 tytuły w 105 tomach, razem około 1000 arkuszy druku; przeważała pod względem tematycznym historia (15 tytułów) i poezja (12 tytułów),
  • w latach 1853-1865 wydał 237 tytułów w 267 tomach, w sumie 3300 arkuszy druku,
  • w latach 1866-1878 wydał 211 tytułów w 253 tomach,
  • w latach 1879-1884 wydał 64 tytuły w 75 tomach, około 1000 arkuszy druku.

W ciągu niemal pół wieku pracy uczynił ze swojej firmy czołowe wydawnictwo wielkopolskie II połowy XIX wieku. Wydał ok. 600 tytułów w ok. 700 tomach i ok. 9400 arkuszach wydawniczych.

Wybrane tłumaczeniaEdytuj

  • Romuald Hube, Wywód praw spadkowych słowiańskich - przetłumaczył na język niemiecki, wydanie polskie 1832, niemieckie 1836 (nakładem braci Scherk),
  • A. Block, Uwagi o gospodarstwie - 4 tomy, tłumaczone w latach 1836-1838,
  • Henryk Knott, O uprawie lasów - tłumaczone w latach 1836-1838,

Wybrane wydania (układ alfabetyczny)Edytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Z ksiąg obywatelstwa (s. 205) (pol.). Kronika Miasta Poznania 9-10/1923. [dostęp 2012-07-08].
  2. Pamiętnik Jubileuszowy Towarzystwa Przemysłowego w Poznaniu 1848-1923, Poznań 1923, s. 10.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj