Jan Kreczmar

polski aktor

Jan Kreczmar (ur. 6 maja 1908 w Warszawie, zm. 29 sierpnia 1972 tamże) – polski aktor filmowy i teatralny, pedagog.

Jan Kreczmar
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

6 maja 1908
Warszawa

Data i miejsce śmierci

29 sierpnia 1972
Warszawa

Zawód

aktor, pedagog, reżyser teatralny

Współmałżonek

Justyna Kreczmarowa

Lata aktywności

19291972

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Jan Kreczmar (po prawej) nagrywa wraz z Aleksandrem Zelwerowiczem audycję dla Polskiego Radia
Janina Romanówna i Jan Kreczmar w sztuce „Penelopa” Ludwika Hieronima Morstina, 1946
Grób Jana Kreczmara na Powązkach

Życiorys edytuj

Urodził się 6 maja 1908 roku w Warszawie, w rodzinie Jana, założyciela warszawskiego gimnazjum, i Marii z Kawieckich, urzędniczki. Był bratem Jerzego i Tadeusza (1904–1966). Na Uniwersytecie Warszawskim ukończył studia na wydziale humanistycznym, a ponadto był absolwentem oddziału dramaturgicznego Konserwatorium Muzycznego w Warszawie. Zadebiutował w 1929 roku w roli Guślarza w Dziadach Adama Mickiewicza w teatrze wileńskim Aleksandra Zelwerowicza. Następnie występował w Teatrze Polskim w Poznaniu, gdzie zagrał m.in. Romea w Romeo i Julii Szekspira i Gucia w Ślubach panieńskich Aleksandra Fredry, pracował w lwowskim teatrze Wilama Horzycy, a od 1933 roku do wybuchu II wojny światowej w Teatrze Polskim Arnolda Szyfmana. Przed wojną zagrał ponad 70 ról[1].

Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu miasta przez Niemców Kreczmar przeprowadził się do Warszawy, gdzie pracował jako barman i brał udział w konspiracji. Był wykładowcą podziemnego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej oraz wchodził w skład Tajnej Rady Teatralnej. W 1944 roku zagrał w premierowym spektaklu Teatru Wojska Polskiego w Lublinie. Z teatrem tym, działającym wówczas w Łodzi, był związany do 1946. W 1945 zadebiutował jako reżyser wystawiając Dożywocie Aleksandra Fredry. W 1946 roku powrócił do Warszawy i latach 1946–1963 występował w Teatrze Polskim, a od 1964 roku do śmieci w Teatrze Współczesnym, współpracując z innymi warszawskimi tetrami, m.in. Klasycznym i Narodowym. W międzyczasie w latach 1953–1955, razem z Janem Świderskim, był kierownikiem artystycznym Teatru Nowej Warszawy[1].

W roku 1951 otrzymał I nagrodę na Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę profesora Mokrzyckiego w sztuce Próba sił Jerzego Lutowskiego w reżyserii Aleksandra Bardiniego, a w 1966 nagrodę Komitetu ds. Radia i Telewizji[1].

Jako pedagog w latach 1945–1946 prowadził wykłady w łódzkim Państwowym Instytucie Teatralnym, a od 1947 roku pracował w Państwowej Szkole Teatralnej (Państwowa Szkoła Dramatyczna) w Warszawie, gdzie pełnił funkcje[1]:

  • 1947–1949: zastępcy dyrektora
  • 1947–1948: wykładowcy
  • 1949–1950 i 1956–1967: rektora

Zmarł 29 sierpnia 1972 w Warszawie[1]. Spoczywa w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 190-5,6-24,25)[2].

Życie prywatne edytuj

Jego żoną była aktorka Justyna Kreczmarowa. Był ojcem Małgorzaty Janiny oraz poety Adama, a także wujem Zbigniewa Zapasiewicza[1]. Jego zięciem jest satyryk Krzysztof Daukszewicz, a wnukiem Grzegorz Daukszewicz.

Filmografia edytuj

Ordery i odznaczenia edytuj

Przypisy edytuj

  1. a b c d e f g Monika Mokrzycka-Pokora, Jan Kreczmar 6.05.1908 – 29.08.1972, culture.pl, 2005 [dostęp 2022-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-04-06].
  2. Cmentarz Stare Powązki: KRECZMAROWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2023-06-01].
  3. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”.
  4. M.P. z 1951 r. nr 74, poz. 1007 „za wybitną działalność naukową”.
  5. M.P. z 1946 r. nr 93, poz. 175 „w uznaniu zasług położonych dla dobra demokratycznej Polski w dziele zabezpieczenia porzuconego przez okupanta mienia, odbudowy i uruchomienia miejskich zakładów pracy, jak również stworzenia życia gospodarczego i społecznego na terenie m. Łodzi”.
  6. M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.
  7. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
  8. Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 3, 30 kwietnia 1970, s.10.

Linki zewnętrzne edytuj