Otwórz menu główne

Jan Otrębski

językoznawca polski

Jan Szczepan Otrębski (ur. 8 grudnia 1889 w Pilicy, zm. 26 kwietnia 1971 w Poznaniu) – polski polonista i językoznawca, autor ponad 300 prac naukowych z zakresu m.in. slawistyki i bałtystyki (w tym języka staropruskiego[1]).

Jan Otrębski
Data i miejsce urodzenia 8 grudnia 1889
Pilica
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1971
Poznań
Miejsce spoczynku cmentarz w Puszczykowie
Zawód, zajęcie językoznawca, uczony
Miejsce zamieszkania  Polska
Narodowość polska
Tytuł naukowy Profesor
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Uniwersytet Stefana Batorego
Uniwersytecie Adama Mickiewicza
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 8 grudnia 1889 w Pilicy. Ukończył w 1909 gimnazjum kieleckie[2]. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim, początkowo medycynę, ale po 2 miesiącach przeniósł się na Wydział Historyczno-Filologiczny wybierając specjalność – sekcję słowiańską. Jego praca napisana w 1912 roku Zarys białoruskich gwar guberni Wileńskiej przyniosła mu w 1913 roku złoty medal oraz zwolnienie z obowiązku pisania pracy kandydackiej. Po wyjeździe do Lipska na stypendium wrócił i objął katedrę historii języka polskiego na UW. W Lipsku poznał językoznawcę i sanskrytologa Windischa i zaimponował mu własnymi przemyśleniami na temat historii sanskrytu. Wynikiem tego było otwarcie przewodu doktorskiego Losy połączeń ss w sanskrycie. Pracę przerwała wojna i prześladowania zagranicznych studentów. Wyjechał z Lipska (gdzie pracował fizycznie, aby utrzymać siebie i żonę) do Kalisza, gdzie został nauczycielem w gimnazjum (w latach 1916–1921). W tym czasie dalej rozwiązywał problemy językoznawcze. Po przejrzeniu ich Rozwadowski zaproponował Otrębskiemu doktoryzowanie się u siebie na Uniwersytecie Jagiellońskim.

W 1920 otrzymał tytuł doktora filozofii za pracę Przyczynki do gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich. W 1921 został zastępcą profesora językoznawstwa indoeuropejskiego i filologii sanskryckiej na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W 1924 uzyskał habilitację u Rozwadowskiego w UJ. W tym samym roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym. Od 1928 roku współpracował z Komisją Językową PAU w Komitecie Ortograficznym. W 1930 został profesorem zwyczajnym. 15 kwietnia 1934 został członkiem korespondentem PAU. Został dziekanem Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Stefana Batorego. Zasiadał też we władzach Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej.

Mimo wojny w 1944 objął kierownictwo Katedry Językoznawstwa. Był też członkiem Instytutu Języka Litewskiego i uczestniczył w opracowaniu Słownika języka litewskiego. Lituanistyka była jedną z jego największych pasji. w 1958 otrzymał od Rady Państwa PRL Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski za monumentalną trzytomową „Gramatykę języka litewskiego”. Była to pierwsza tak poważna praca na ten temat i sami Litwini żartowali, że potrzebowali Polaka, żeby im to usystematyzował.

Jego studentami byli między innymi:

W 1945 roku po wysiedleniu wraz z innymi Polakami z Wilna, profesor Otrębski przeniósł się do Poznania. Na Uniwersytecie Adama Mickiewicza objął Katedrę Slawistyki, a w 1947 nowo utworzoną Katedrę Filologii Bałtyckiej. Na stanowisku pozostał do przejścia na emeryturę w roku 1960.

Wykładał między innymi w Berlinie, Moskwie, Pradze, Uppsali, Sztokholmie i Wiedniu. W 1949 zainicjował międzynarodowe czasopismo „Lingua Posnaniensis”. Zajmował się także popularyzowaniem językoznawstwa przez odczyty i publikacje popularnonaukowe.

Opublikował przeszło 300 prac naukowych i popularnonaukowych.

Zmarł 26 kwietnia 1971 w Poznaniu, a pochowany został na cmentarzu rzymskokatolickim w Puszczykowie.

Publikacje (wybrane)Edytuj

  • Przyczynki do gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich, Kraków 1919.
  • Dajny litewskie, Wilno 1927.
  • O tzw. Baudouinowskiej palatalizacji w językach słowiańskich, Wilno (Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, z zasiłku Ministerstwa Wyznań Rel. i Ośw. Publicznego, skład główny w Księgarni Św. Wojciecha) 1929.
  • Z badań nad infiksem nosowym w jȩzykach indoeuropejskich, Kraków 1929.
  • Czasowniki typu st.-słow. naricati, Praga 1929 (z okazji I Międzynarodowego Kongresu Slawistów).
  • Przyczynki słowiańsko-litewskie, Wilno (Nakł. Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej) 1930–1935.
  • Wschodniolitewskie narzecze twereckie, Warszawa 1932.
  • Le traitement des groupes du type ss en sanscrit, Wilno 1932.
  • O najdawniejszych polskich imionach osobowych, Wilno 1935.
  • Gramatyka historyczna języka łacińskiego, Nakładem Komitetu Wydawniczego Podręczników Akademickich, Skład Główny w Kasie im. Mianowskiego, 1937.
  • Indogermanische Forschungen = Studja indoeuropeistyczne, Wilno 1939.
  • Słowianie – rozwiązanie odwiecznej zagadki ich nazw, Poznań 1947.
  • La Vie des mots dans la langue polonaise, Poznań 1948.
  • Życie wyrazów w języku polskim, Poznań 1948.
  • Teksty Litewskie, Warszawa 1957.
  • Biblia Chylińskiego, tom II, Wstęp, Poznań 1958.
  • Gramatyka języka litewskiego, Warszawa 1958.
  • Slawizacja litewskich nazw wodnych i miejscowych, Warszawa 1963.
  • Über die Vervollkommnung der Forschungsmethoden in der indoeuropäischen Sprachwissenschaft, Poznań 1963.
  • Baltica in honorem Iohannis Otrębski, Białystok 1966.

PrzypisyEdytuj

  1. Letas Palmaitis, Nowe badania nad językiem staropruskim, Towarzystwo Naukowe Pruthenia.
  2. A. Massalski, J. Szczepański, Słownik biograficzny zasłużonych nauczycieli i wychowanków. I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, Kielce 2010, s. 103.

BibliografiaEdytuj

  • Michał Kaczmarkowski – Profesor Jan Szczepan Otrębski (1889 – 1971), szkic biograficzny. „Roczniki Humanistyczne” tom XX, z. 4, 1972.