Otwórz menu główne

Jan Porajewski

Oficer Wojska Polskiego, lekarz

Jan Feliks Porajewski, pierwotnie Gans (ur. 1872, zm. 10 maja 1929 w Sanoku) – polski lekarz internista pochodzenia żydowskiego, działacz społeczny, burmistrz Sanoka, kapitan lekarz Wojska Polskiego.

Jan Porajewski
Ilustracja
Data urodzenia 1872
Data i miejsce śmierci 10 maja 1929
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres od 12 stycznia 1928
do 10 maja 1929
Poprzednik Adam Pytel
Następca Tadeusz Malawski

ŻyciorysEdytuj

 
Nagrobek Jana Porajewskiego po renowacji w 2016

Urodził się w 1872[1]. Z pochodzenia był Żydem. Pierwotnie nosił nazwisko Gans; w 1912 dokonał zmiany tożsamości na Jan Feliks Porajewski[1][2][a][b]. Dokonał konwersji na katolicyzm i przyjął chrzest. Ukończył Wydział Wszechnauk Lekarskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, otrzymując tytuł lekarza z tytułem doktora. Dyplom lekarza uzyskał w 1897[1]. W 1907 był autorem pomysłu utworzenia towarzystwa zaliczkowego lekarzy[3]. Został członkiem rady nadzorczej utworzonego 21 marca 1908 we Lwowie Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Lekarzy[4]. W czasopiśmie „Głos Lekarzy” (nr 6-7 z 1908) opublikował artykuł pt. Nieufność władz do lekarzy[5]. W 1911 był lekarzem miejskim w Lisku[6]. Zamieszkując tamże został członkiem Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich w 1914[7], Izby Lekarskiej Wschodnio-Galicyjskiej w Krakowie[8]. W okresie II Rzeczypospolitej był lekarzem w Sanoku, specjalizującym się w chorobach wewnętrznych[1][9]. W latach 1918-1920 był dyrektorem Szpitala Powiatowego w Sanoku[10].

Podczas I wojny światowej jako oficer armii austriackiej w lutym 1915 został mianowany lekarzem pułkowym w pospolitym ruszeniu[11]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. Został awansowany do stopnia kapitana lekarza rezerwy pospolitego ruszenia ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[12][13]. W 1923, 1924 jako oficer rezerwowy był przydzielony do 10 Batalionu Sanitarnego (tak samo inni sanoczanie-lekarze: Stanisław Domański, Kazimierz Niedzielski, Salomon Ramer, Antoni Dorosz, Leopold Dręgiewicz)[14][15].

Jako dyrektor Towarzystwa Zaliczkowego w Lisku został wybrany przysięgłym C. K. Sądzie Obwodowym w Sanoku na rok 1913[16]. W Lisku przed 1914 był członkiem zarządu oddziału Towarzystwa Pomocy Przemysłowej[17], członkiem tamtejszego oddziału C. K. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego[18][19]. Należał do Towarzystwa Lekarzy Polskich byłej Galicji[20][21][22][23][24] oraz Izby Lekarskiej we Lwowie[25][26][26] (wybrany członkiem rady lwowskiej IL)[27][28][29]. Został jednym w wicedyrektorów Banku Kupiectwa Polskiego z siedzibą w Warszawie, zatwierdzonego w 1919 i posiadającego także oddział w Sanoku w domu własnym[30][31][32]. Pełnił funkcję radnego miasta Sanoka od 1928[33]. Jan Porajewski był znany jako filantrop. Działał w ramach Towarzystwa Polskiej Ochronki Dzieci Chrześcijańskich, a jego wychowankom udzielał nieodpłatnie porad lekarskich[34]. Należał do sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[35] (1920, 1921, 1922[36], 1924[37]). W sierpniu 1925 zasiadł w dyrekcji Kasy Zaliczkowej w Sanoku[38] i pozostawał w tym gremium do końca życia[39]. W latach 20. zasiadł w radzie Komunalnej Kasy Oszczędności w Sanoku[40].

12 stycznia 1928 został wybrany przez Radę Miasta Sanoka niemal jednogłośnie (47 głosów na 48 oddanych) na stanowisko burmistrza (jego zastępcą został Jan Rajchel)[41][42]. Po wyborze na urząd przyjmował i wysłuchiwał mieszkańców w restauracji Steciaka przy ulicy Jagiellońskiej w każdą niedzielę[43]. Za jego urzędowania zostały powołane komisje w zakresie wielu dziedzin życia społecznego. Jednocześnie jako burmistrz przedstawił plan gruntownych zmian i reform w zakresie spraw sanitarnych, kanalizacji, budownictwa mieszkaniowego, szkolnictwa. Podczas jego kadencji dotychczasowa nazwa ulicy Królowej Izabeli została zmieniona na ulicę Marszałka Józefa Piłsudskiego. Pod koniec kwietnia 1929 złożył wniosek o urlop, a następnie zdecydował o rezygnacji z urzędu, motywując to złym stanem zdrowia. Jednocześnie nie chciał rezygnować z mandatu radnego, którego wypełnianie nie było tak absorbujące jak pełnienie funkcji burmistrza. Rada Miasta Sanoka 29 kwietnia nie zgodziła się na przyjęcie rezygnacji[44], jego członkowie próbowali przekonać Porajewskiego do pozostania na stanowisku; po wniosku Wilhelma Szomka rada odroczyła tę kwestię na okres dwóch tygodni.

Jan Porajewski był stanu wolnego[45]. Zmarł 10 maja 1929 w Sanoku[46][29][47][45]. Popełnił samobójstwo strzałem z broni z powodu nieuleczalnej choroby[45][48]. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku 12 maja 1929[45]. Po ponad pięciu miesiącach od jego śmierci dokonano wyboru kolejnego burmistrza, 28 października 1929 stanowisko objął Tadeusz Malawski[49]. Nagrobek Jana Porajewskiego został wpisany do rejestru zabytków i podlega ochronie prawnej[50]. Staraniem Stowarzyszenia Opieki nad Starymi Cmentarzami w Sanoku nagrobek został odnowiony do końca września 2016[51].

UwagiEdytuj

  1. Historyk Edward Zając podawał, iż nazwisko pierwotne brzmiało Ganz (Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. s. 50. [dostęp 2015-06-25].) lub Gantz (Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 127.).
  2. Przed 1912 w Krakowie żył Jan Porajewski, członek tamtejszego Towarzystwa Sztuk Pięknych. Por. Losowanie dzieł sztuki. „Nowa Reforma”, s. 3, Nr 73 z 31 marca 1903.  Losowanie dzieł sztuki. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 73 z 31 marca 1903. 

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: 1925, s. 296.
  2. Wiadomości bieżące. „Przegląd Lekarski”, s. 235, Nr 15 z 12 kwietnia 1902. 
  3. Wiadomości zawodowe i ogólno-lekarskie. „Przegląd Lekarski”, s. 128, Nr 10 z 19 marca 1907. 
  4. Wiadomości zawodowe i ogólno-lekarskie. „Przegląd Lekarski”, s. 206, Nr 14 z 28 marca 1908. 
  5. Wiadomości bieżące. Artykuły. „Przegląd Lekarski”, s. 191, Nr 13 z 4 kwietnia 1908. 
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 455, 909.
  7. III. Wykaz członków Towarzystwa lekarzy galicyjskich, należących do oddziałów prowincyonalnych. „Przegląd Lekarski”, s. 178, Nr 12 z 21 marca 1914. 
  8. Izba lekarska wschodnio-galicyjska w Krakowie. „Przegląd Lekarski”, s. 318, Nr 40 z 6 października 1917. 
  9. Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa. Warszawa: 1928, s. 798.
  10. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl, 2013-06-22. [dostęp 2013-08-05].
  11. Mianowania. „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, s. 4, Nr 50 z 3 marca 1915. 
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1218.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1136.
  14. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1181-1182.
  15. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1077.
  16. Lista roczna przysięgłych w obrębie c. k. Sądu obwodowego w Sanoku na rok 1913. „Dziennik Urzędowy c.k. Starostwa i c.k. Rady szkolnej okręgowej w Sanoku”, s. 4, Nr 4 z 15 lutego 1913. 
  17. Sprawozdanie z działalności "Ligi Pomocy Przemysłowej" za czas od 15. sierpnia 1908-do 31. grudnia 1909. t.j. za szósty rok istnienia. Lwów: 1910, s. 78.
  18. Sprawozdanie Komitetu C. K. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego za rok 1912. Lwów: 1913, s. 236.
  19. Sprawozdanie Komitetu C. K. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego za rok 1913. Lwów: 1914, s. 408.
  20. Nekrologja. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 314, Nr 16 z 18 kwietnia 1926. 
  21. Prowincja. Wykaz członków Towarzystwa Lekarzy Polskich byłej Galicji za rok 1927. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 471, Nr 25 z 17 czerwca 1928. 
  22. Prowincja. Wykaz członków Towarzystwa Lekarzy Polskich byłej Galicji za rok 1928. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 387, Nr 20 z 19 maja 1929. 
  23. Sprawozdanie Rady Zawiadowczej Towarzystwa Lekarzy Polskich b. Galicji za rok 1929. Wykaz członków Tow. Lekarzy Pol. b. Galicji r. 1929. Prowincja. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 463, Nr 23 1930. 
  24. Spis członków Towarzystwa Lekarzy Polski b. Galicji r. 1929. Prowincja. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 463, Nr 23 z 1930. 
  25. Lista członków Rady Izby Lekarskiej proponowanych przez komitet przedwyborczy. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 910, Nr 48 z 26 listopada 1922. 
  26. a b Sprostowanie. „Dziennik Urzędowy Województwa Stanisławowskiego”, s. 13, Nr 23 z 1 listopada 1922. 
  27. Obwieszczenie. „Dziennik Urzędowy Województwa Stanisławowskiego”, s. 7, Nr 1 z 1 stycznia 1923. 
  28. Lista lekarzy. „Dziennik Urzędowy Województwa Lwowskiego”, s. 9, Nr 2 z 15 czerwca 1928. 
  29. a b Kronika żałobna Izby. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 940, Nr 49 z 8 grudnia 1929. 
  30. Bank Kupiectwa Polskiego Warszawa. „Tygodnik Handlowy”, s. 1, Nr 10 (16) z 6 marca 1920. 
  31. Bank Kupiectwa Polskiego Warszawa. „Kurjer Warszawski”, s. 1, Nr 69 z 9 marca 1920. 
  32. Bank Kupiectwa Polskiego Warszawa. „Przegląd Gospodarczy”, s. 32, Nr 1 z 1 kwietnia 1920. 
  33. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 38, 40, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  34. Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym. Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 603.
  35. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 2014-03-12].
  36. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 152. ISBN 978-83-939031-1-5.
  37. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 154. ISBN 978-83-939031-1-5.
  38. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 193 z 35 sierpnia 1925. 
  39. Ogłoszenia urzędowe. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 144 z 26 czerwca 1930. 
  40. Do wszystkich zwierzchności gmin w powiecie. „Dziennik Urzędowy Powiatu Sanockiego”, s. 1, Nr 44 z 15 kwietnia 1929. 
  41. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 39, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  42. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 127.
  43. Wiadomości Sanockie. Z Rady miejskiej w Sanoku. „Ziemia Przemyska”. 10, s. 6, 3 marca 1928. 
  44. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 40, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  45. a b c d Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 340 (poz. 63).
  46. Indeks do ksiąg zmarłych od roku 1914. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. P 1929, (Tom J, str. 330, poz. 63).
  47. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 62, Nr 4 z 14 lutego 1930. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  48. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 51.
  49. Sanoczanie 1. sokolsanok.pl, 2011-11-18. [dostęp 2013-07-27].
  50. Zabytkowe nagrobki. starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 2014-10-23].
  51. Nagrobek burmistrza Porajewskiego w nowym blasku. esanok.pl, 2016-10-03. [dostęp 2016-10-05].

BibliografiaEdytuj