Otwórz menu główne

Jan Stapiński (ur. 21 grudnia 1867 w Jabłonicy Polskiej, zm. 17 lutego 1946 w Krośnie) – polski polityk, jeden z twórców i przywódców polskiego ruchu ludowego, publicysta, poseł do parlamentu austriackiego i na Sejm II RP.

Jan Stapiński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 grudnia 1867
Jabłonica Polska, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 17 lutego 1946
Krosno, Polska
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego
Okres od 8 marca 1908
do 13 grudnia 1913
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe
Poprzednik Henryk Rewakowicz
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica
Okres od 5 kwietnia 1914
do 11 maja 1924
Przynależność polityczna Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica
Prezes Związku Chłopskiego
Okres od 15 sierpnia 1925
do 3 marca 1926
Przynależność polityczna Związek Chłopski
Poprzednik Andrzej Pluta
Prezes Związku Chłopskiego
Okres od 11 stycznia 1928
do 28 stycznia 1931
Przynależność polityczna Związek Chłopski
Poseł II kadencji Sejmu (II RP)
Okres od 4 marca 1928
do 8 grudnia 1930
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (Związek Chłopski)
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny chłopskiej. Ojciec posiadał młyn i gospodarstwo rolne o powierzchni 7 morgów[1]. Kształcił się w gimnazjum w Jaśle[2]. Studiował przez cztery semestry na Wydziale Prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie. Został członkiem założonej w czerwcu 1890 w Tarnowie tajnej organizacji szkolno-akademickiej pod nazwą Liga Narodowa (wraz z nim m.in. Stanisław Augustyński, Wacław Borzemski, Bolesław Gawiński), za co przeciw niemu było prowadzone śledztwo władz austriackich i był zagrożony aresztowaniem[3]. Po jego uwięzieniu 24 czerwca 1891 wniesiono akt oskarżenia przed trybunałem orzekającym we Lwowie przeciw Stapińskiemu i towarzyszom, czemu Stapiński wraz z towarzyszami zaprzeczył[4].

Sekretarz pierwszego Włościańskiego Komitetu Wyborczego w Jaśle (1888), współzałożyciel Ludowego Towarzystwa Zaliczkowego i Ochrony Własności Rolnej w Wadowicach (1889), sekretarz Towarzystwa Przyjaciół Oświaty we Lwowie[5] (1889). Był współredaktorem „Kuriera Lwowskiego” (1894–1903), wydawcą „Gazety Powszechnej” w Krakowie (1909–1910) i autorem wielu broszur. Członek korespondent Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1898[6].

Działacz ruchu ludowego w Galicji. W 1895 był jednym z założycieli Stronnictwa Ludowego, którego sekretarzem został w 1901. W latach 1908–1913 był prezesem tej partii, działającej już jako Polskie Stronnictwo Ludowe.

Od 1902 był redaktorem naczelnym pisma „Przyjaciel Ludu”. Jego osobistym sekretarzem był Fryderyk Krasicki. W latach 1898[7]–1900 i 1907–1918 zasiadał w parlamencie austriackim w Wiedniu. Był wiceprezesem Koła Polskiego w austriackiej Radzie Państwa. W 1913 stanął na czele rozłamowego stronnictwa PSL Lewica, którym był do końca istnienia tej partii (1924). Po jej przekształceniu był do 1925 wiceprezesem, a następnie prezesem nowego ugrupowania Związek Chłopski, które w 1926 współtworzyło partię Stronnictwo Chłopskie. Jan Stapiński był jego wiceprezesem. W 1928, po opuszczeniu SCh, reaktywował ZCh jako formację prosanacyjną i ponownie stanął na jego czele. W 1931 uległa ona rozwiązaniu, tworząc chłopską frakcję w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem.

Był zastępcą naczelnika wydziału górnictwa Polskiej Komisji Likwidacyjnej w 1918[8].

W latach 1919–1922 i 1928–1930 był posłem na Sejm II Rzeczypospolitej (na Sejm Ustawodawczy – wybrany został w okręgu wyborczym nr 41 obejmującym Jasło, Krosno i Sanok[9] – oraz na Sejm II kadencji). Poparł przewrót majowy w 1926 i został zwolennikiem sanacji (w 1928 został posłem w okręgu wyborczym nr 48 z listy Związku Chłopskiego, po czym przystąpił do klubu BBWR). W 1934 wycofał się z życia politycznego.

We wrześniu 1910 otrzymał tytuł obywatelstwa honorowego miasta Łańcut[10]. 11 listopada 1937 otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[11].

Po zakończeniu II wojny światowej, zamieszkując w Haczowie, w 1945 był nakłaniany przez małopolskich działaczy Stronnictwa Ludowego do zaangażowania się na rzecz tej partii, powtórnego wydawania „Przyjaciela Ludu” oraz do wydania apelu do mas chłopskich o poparcie SL, co nie zostało zrealizowane[12]. Przed śmiercią nawrócił się na wiarę katolicką[13]. Zmarł 17 lutego 1946 w Krośnie i został tam pochowany na miejscowym cmentarzu[14].

Został patronem ulic w Białej Podlaskiej[15], Sanoku[16], Krośnie[17]. Z inicjatywy Józefa Putka wydana została seria znaczków pocztowych, m.in. z podobizną Jana Stapińskiego[18].

PrzypisyEdytuj

  1. Praca zbiorowa, Roczniki dziejów ruchu ludowego, Warszawa 1965, s. 18.
  2. Jubileusz jasielskiej szkoły. „Nowiny”, s. 4, Nr 144 z 18 czerwca 1968. 
  3. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880–1897. Lwów: 1930, s. 49, 51, 52, 190.
  4. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880–1897. Lwów: 1930, s. 55–56, 60.
  5. Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880–1897. Lwów: 1930, s. 121.
  6. Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 10,
  7. Telegramy „Kurjera Warszawskiego”. Burzliwy wybór. „Kurier Warszawski”, s. 5, Nr 172 z 24 czerwca 1898. 
  8. Rok 1918 we wspomnieniach mężów stanu, polityków i wojskowych, Warszawa 1987, s. 32.
  9. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 58, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  10. Kronika. Obywatelstwo honorowe. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 427 z 20 września 1910. 
  11. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  12. Walka polityczna na Rzeszowszczyźnie w okresie lipiec 1945 – czerwiec 1946). W: Edward Olszewski: Początki władzy ludowej na Rzeszowszczyźnie 1944–1947. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1974, s. 196.
  13. Kościół jest matką – zawsze przyjmuje. „Rycerz Niepokalanej”. Nr 5, s. 122, 1946. 
  14. Zgon zasłużonego ludowca. „Dziennik Rzeszowski”, s. 3, Nr 53 z 1 marca 1946. 
  15. Ulica Stapińskiego. fotopolska.eu.
  16. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012.
  17. Krosno. Dzielnica „Zawodzie”. umkrosno.pl.
  18. Słownik Biograficzny 1989 ↓, s. 335.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj