Jan Szewczyk (filozof)

Ten artykuł dotyczy filozofa. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Jan Szewczyk (ur. 1930, Lublin, zm. 1975) – polski filozof marksistowski, fenomenolog.

ŻyciorysEdytuj

Od dwunastego roku życia należał do "Szarych Szeregów" ("Zawisza"), a następnie uczestniczył w powstaniu warszawskim jako strzelec 227 plutonu harcerskiego AK na Żoliborzu. Szkołę powszechną ukończył na tajnych kompletach w 1944 roku w Warszawie. Wywieziony po kapitulacji Warszawy do Niemiec, gdzie przebywał w stalagu XI A do kwietnia 1945 roku, pozostał po wyzwoleniu za granicą (Niemcy, Austria, Włochy, Wielka Brytania) – m.in. służąc w polskich formacjach wojskowych i pracując jako robotnik. Wraz z 12 Pułkiem Ułanów Podolskich II Korpusu Polskiego wyjechał z Włoch do Anglii. Tam po demobilizacji cierpiał wraz z innymi żołnierzami głód. Został złapany z bronią w ręku przy próbie zdobycia żywności i trafił do więzienia. Współtowarzysz z celi, kontrowersyjny fizyk jądrowy Allan Nunn May, wprowadził go w idee marksizmu. Powróciwszy do kraju w 1953 r., skończył liceum korespondencyjne, pracując równocześnie jako górnik i metalowiec. W 1957 r. podjął studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim, a po ich ukończeniu, w 1962 r., rozpoczął pracę naukowo-dydaktyczną w katedrze filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Doktorat z filozofii uzyskał w 1966 r., na podstawie rozprawy Krytyka teorii przyczynowości Davida Hume'a, napisanej pod kierunkiem Romana Ingardena. Od 1969 r. aż do śmierci był pracownikiem naukowym Ośrodka Badania Stosunków Wschód-Zachód w Warszawie.

Autor wielu artykułów naukowych w polskich czasopismach filozoficznych; wraz z Ewą Sową teoretyk marksizmu jako "filozofii pracy".

FilozofiaEdytuj

Jan Szewczyk był uczniem Romana Ingardena. To od niego przejął metodę fenomenologiczną, którą miał się posłużyć w budowaniu swojej filozofii pracy. Już we wczesnych latach jako student z uporem studiował dzieła polskich filozofów narodowych, a także rozwijał - początkowo tylko w myślach - koncepcję intencjonalności jako przestrzenności. We wczesnych pracach Szewczyka widać chęć przeciwstawienia się powszechnie akceptowanym interpretacjom myśli Husserla jako myśliciela dwoistego i niespójnego[1]. W szeroko komentowanym artykule-recenzji "Spór o istotę filozofii"[2] opowiedział się po stronie Husserla w sporze Husserl-Ingarden, obszernie komentując niedostatki książki Ingardena, w tym zarzucając swojemu mistrzowi zbyt pobieżne potraktowanie pewnych tendencji w myśli Husserlowskiej.

PraceEdytuj

DziełaEdytuj

TłumaczeniaEdytuj

  • Ernst von Aster, Historia filozofii, wyd. PWN, Warszawa 1969;
  • Gustavo Gutierrez, Teologia wyzwolenia: historia, polityka i zbawienie, wyd. Pax, Warszawa 1976.
  • William James, Strumień świadomości, [Przekład rozdziału 11 "The Principles of Psychology"]. Skrypt UJ, s. 58.
  • H. Michejda, Whitehead i Ingarden. [Przekład z jęz. ang., (w:) Szkice filozoficzne Romanowi Ingardenowi w darze, Warszawa 1964, s. 5-15].

UwagiEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. "W polskiej filozofii współczesnej funkcjonuje - jak mi się zdaje - pewien nieadekwatny stereotyp sposobu pojmowania fenomenologii Husserla, a nie jej autentyczne i pełne rozumienie. W szczególności idealizm metafizyczny Husserla uważany jest powszechnie i bezkrytycznie bądź za udowodniony, bądź za oczywisty." J. Szewczyk, O Edmundzie Husserlu, wyd. Kolegium Otryckie,Warszawa 1987, s. 6-7.
  2. Spór o istotę filozofii, "Studia Filozoficzne" 1966, nr 2, ss.179-201, (rec. R. Ingarden, Z badań nad filozofią współczesną).

BibliografiaEdytuj

  • E. Sowa, Biogram i wstęp [w:] J. Szewczyk, Teoretyczne podstawy podmiotowości pracy, Kwartalnik Filozoficzny z.4, 2012.