Otwórz menu główne

Jan Walc

polski publicysta, działacz podziemia

Jan Zbigniew Walc ps. Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki, Jan Przywilej, Jerzy Niewiadomski, Zbigniew Rożnowski, Cyprian Kamil Biuletyn, X. Ignacy Biuletyn, Zoil, J.W.[1] (ur. 22 września 1948 w Warszawie, zm. 10 lutego 1993 tamże) – polski historyk literatury i krytyk literacki, dr literaturoznawstwa. Dziennikarz i publicystaKrytyki”, „Biuletynu Informacyjnego”, „Kultury Niezależnej”', „Pulsu”, „Przeglądu Wiadomości Agencyjnych”, „Zapisu”, „Polityki”, „Kultury”, „Literatury na świecie”, „Współczesności”, „Głosu”, „Życia Warszawy” i „Wokandy”. Autor reportaży, recenzji, felietonów, oraz esejów politycznych i literackich. Autor książek poświęconych twórczości Tadeusza Konwickiego oraz Adama Mickiewicza. Działacz KOR i opozycji demokratycznej. Członek kierownictwa i drukarz Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA.

Jan Walc
Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki, Zbigniew Rożnowski
Ilustracja
Jan Walc w 1979 roku
Imię przy narodzeniu Jan Zbigniew Walc
Data i miejsce urodzenia 22 września 1948
Warszawa
Data i miejsce śmierci 10 lutego 1993
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Ewangelicki w Warszawie
Zawód, zajęcie krytyk literacki, publicysta, historyk literatury
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Strona internetowa
Grób literaturoznawcy Jana Walca na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Jan Walc był synem Jana Stanisława i Róży Marii z domu Nowotnej.

Ukończył liceum im. Tadeusza Reytana w 1966 roku i rozpoczął studia na Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego, by po roku przenieść się na polonistykę. W tym czasie zaangażował się w działania Studenckiego Teatru „Sigma”. W czasie studiów był czynnym uczestnikiem Wydarzeń Marcowych – w 1968 roku był aresztowany na 3 miesiące jako członek Międzywydziałowego Komitetu Strajkowego na Uniwersytecie Warszawskim.

Po zwolnieniu z więzienia w czerwcu 1968 roku, został początkowo zawieszony w prawach studenta, jednak w październiku 1969 roku uzyskał pozwolenie na wznowienie studiów na Wydziale Polonistyki UW.

Od 1968 roku znajdował się pod nieustanną inwigilacją Służby Bezpieczeństwa. Na skutek interwencji SB – mimo egzaminu zdanego z bardzo dobrymi wynikami – nie przyjęto go na studium doktoranckie, a po roku pracy (wrzesień 1971 – czerwiec 1972) zwolniono z pracy w liceum im. Stefana Batorego w Warszawie. W tym samym roku debiutował jako krytyk literacki w dwutygodniku Współczesność.

Twórczość krytyczno-literacką rozwijał drukując szkice i recenzje w warszawskiej „Kulturze„, „Literaturze”, „Literaturze na świecie” oraz w „Polityce”. Wkrótce stał się stałym publicystą tych czasopism. Na zlecenie Instytutu Badań Literackich opracowywał zagadnienia przekładu, w latach 1972–1973 w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej wykładał historię, teorię i metodykę nauczania literatury polskiej. W tym samym okresie dla Państwowego Wydawnictwa Naukowego przygotowywał hasła do przewodnika encyklopedycznego Literatura polska.

W latach 1972–1975 pisał pracę doktorską pod kierunkiem prof. Aliny Brodzkiej w IBL PAN pt. Tadeusza Konwickiego przedstawianie świata, którą obronił w 1977 roku.

W latach 1975–76 wykładał historię literatury polskiej i powszechnej w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. Od 1976 roku współpracował z Komitetem Obrony Robotników (później Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”), brał udział w pomocy prześladowanym uczestnikom protestów w Radomiu i Ursusie.

Od tego momentu został objęty zakazem druku, początkowo publikował w drugim obiegu pod pseudonimem (Jan Biuletyn, Jan Woreczko, Lew Laicki), a od 1978 roku po publikacji artykułu „Pamięci Jana Woreczki” już pod własnym nazwiskiem. Był członkiem redakcji „Biuletynu Informacyjnego” (1976–1981), „Głosu” (1977–1979), „Krytyki” (1978–1982) i „Pulsu”, współpracował również z redakcją „Zapisu”. Od 1978 roku pracował jako drukarz w Niezależnej Oficynie Wydawniczej NOWA.

Równolegle na spotkaniach Towarzystwa Kursów Naukowych prowadził wykłady z polskiej literatury powojennej. Jako pracownik Biura Interwencyjnego KSS „KOR” brał udział w rejestrowaniu przypadków łamania praw człowieka i niesieniu pomocy ofiarom bezprawia. W styczniu 1980 roku został członkiem Komisji Helsińskiej „KOR” dokumentującej łamanie praw człowieka w Polsce, jest współautorem „Raportu Madryckiego” omawiającego stan przestrzegania praw człowieka w PRL, w oparciu o konkretne, zarejestrowane przez Biuro Interwencji przypadki łamania prawa.

Publikował w prasie związkowej „Solidarność”, „Niezależność”. We wrześniu 1981 roku został zatrudniony jako adiunkt w Pracowni Literatury Współczesnej IBL PAN. Po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku internowany początkowo w więzieniu w Białołęce, później w Jaworzu. Po zwolnieniu ze względu na stan zdrowia nadal współpracował z podziemnym ruchem wydawniczym, został członkiem kolegium redakcyjnego Nowej i współzałożycielem Fundacji NOWA.

Współredagował „Niezależność”, „Kulturę Niezależną” (1984–1991) i „Przegląd Wydarzeń Agencyjnych” (1982–1986) i „Krytykę”.

Stypendium naukowe Harvard University umożliwiło mu w 1986 roku wyjazd do USA, gdzie przygotowywał pracę o twórczości Adama Mickiewicza, w latach 1986-1987 miał gościnne wykłady z literatury polskiej na uniwersytetach w Sztokholmie i w Bonn. W tym czasie z przyczyn politycznych zwolniono go z pracy w IBL PAN, gdzie mógł wrócić dopiero w 1989 roku. W 1990 roku prowadził gościnnie zajęcia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

W latach 90. współpracował z „Tygodnikiem Kulturalnym”, potem z „Wokandą”' (1990–1991) oraz z „Życiem Warszawy” (1991–1993), gdzie drukował cotygodniowe felietony polityczne.

Prowadził również program telewizyjny „Czytane inaczej” w II programie telewizji polskiej.

PublikacjeEdytuj

Poważniejsze prace i zbiory:

NagrodyEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

23 września 2006 roku prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Jana Walca Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w kraju”[4].

Życie prywatne i Joanna Trzeciak-WalcEdytuj

Joanna Trzeciak-Walc (ur. w 1948 roku), żona Walca, była również zaangażowana w działalność niezależną, przepisywała i redagowała niezależne wydawnictwa i książki. W latach 1985–1991 była pracowniczką Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku. Była założycielką i redaktorką lokalnego dwutygodnika „Gazety Podkowiańskiej”, nagrodzonej przez Pełnomocnika Rządu ds. Demokracji Lokalnej. W latach 1991–1993 pracowała w dziale kultury „Gazety Wyborczej”, była pomysłodawczynią i należała do organizatorów dodatku „Gazeta o książkach”. Od 1998 roku pracowała w Biurze Kultury Urzędu m.st. Warszawy. Od 2006 roku działa w samorządzie Podkowy Leśnej.

PrzypisyEdytuj

  1. Ludzie Nowej 1977-2010, wyd. drugie uzupełnione i poprawione, Niezależna Oficyna Wydawnicza, ISBN 978-83-61710-99-8 [dostęp 2011-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2008-09-05].
  2. Listy laureatów 1980-1989, poz. 404. polcul.pl. [dostęp 2016-06-26].
  3. Paweł Sowiński: Jan Walc ‒ w okopach kultury niezależnej. Muzeum Historii Polski, 2013-09-30. [dostęp 2016-06-26].
  4. Spotkanie po latach – uroczystości z okazji 30-lecia KOR w Pałacu Prezydenckim. 2006-09-23. [dostęp 2011-01-11].

Linki zewnętrzneEdytuj