Otwórz menu główne

Janusz Wojciech Cegiełła[1] (ur. 28 czerwca 1926 w Łodzi, zm. 26 grudnia 2011 w Warszawie[1][2]) – pianista, organizator życia muzycznego, dziennikarz i krytyk muzyczny, scenarzysta filmowy i telewizyjny, popularyzator muzyki[3].

Janusz Cegiełła
Ilustracja
Poznań (1983)
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1926
Łódź
Data i miejsce śmierci 26 grudnia 2011
Warszawa
Zawód, zajęcie pianista, organizator życia muzycznego, dziennikarz i krytyk muzyczny, scenarzysta filmowy i telewizyjny, popularyzator muzyki
Odznaczenia
Warszawski Krzyż Powstańczy Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

ŻyciorysEdytuj

Jego rodzice, Jan Romuald i Apolinaria z Kaweckich, byli zamożnymi przedsiębiorcami handlowymi i przemysłowymi oraz miłośnikami muzyki. Przed II wojną światową Cegiełła rozpoczął edukację muzyczną. Naukę gry na fortepianie podjął u prof. Anny Maciańskiej, wybitnej pedagożki, uczennicy Aleksandra Michałowskiego (ucznia Karola Tausiga) i Józefa Śliwińskiego (ucznia Teodora Leszetyckiego w klasie fortepianu i Antona Rubinsteina w klasie kompozycji). W czerwcu 1939 roku ukończył Szkołę powszechną przy Prywatnym Gimnazjum Męskim Aleksego Zimowskiego w Łodzi.

Wojnę spędził z rodzicami w Warszawie[3]. Początkowo kontynuował edukację w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego, następnie na tajnych kompletach – latem 1944 roku złożył egzamin maturalny (zatwierdzony jesienią 1945 roku przez Państwową Komisję Weryfikacyjną w Warszawie). Podczas wojny podjął również próby kontynuacji kształcenia muzycznego pod kierunkiem prof. Anny Maciańskiej, prof. Hanny Domagalskiej i prof. Jerzego Lefelda (ucznia Aleksandra Michałowskiego w klasie fortepianu i Romana Statkowskiego w klasie kompozycji).

W czasie wojny był żołnierzem AK, pseudonim „Rawicz”, najpierw w Szarych Szeregach, od 1943 roku w charakterze polowego sprawozdawcy i fotografika w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej[1]. Wyróżniony pochwałą przez pułkownika Jana Rzepeckiego „Wolskiego” i awansowany do stopnia sierżanta. Brał udział w powstaniu warszawskim[3][4][1]. Po kapitulacji powstania przedostał się do Milanówka. Podczas próby przejścia Wisły na szlaku Konstancin – Świdry Wielkie, z grupą BIP KG AK, zatrzymany przez LWP i uwięziony. Zwolniony jesienią 1945 roku[3][1].

Po powrocie do Łodzi studiował na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Łódzkiego i w Konserwatorium Łódzkim[5], gdzie kształcił się pod kierunkiem prof. Antoniego Dobkiewicza, prof. Hanny Ilcewicz, prof. Władysława Raczkowskiego (ucznia Zdzisława Birnbauma, Felicjana Szopskiego i Juliusza Wartheima), prof. Kazimierza Jurdzińskiego, prof. Franciszka Wesołowskiego (ucznia Kazimierza Sikorskiego i Bronisława Rutkowskiego).

W tym czasie pracował w polskiej YMCA w Łodzi przy organizacji koncertów, gdzie był jednym ze współzałożycieli jazzowego środowiska znanego jako „Koło Melomanów”, które przekształciło się w późniejszym czasie w zespół jazzowy Melomani. W Melomanach grali między innymi Jerzy Duduś Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski, Krzysztof Komeda i Zbigniew Namysłowski[3]. Pracował również jako pianista w Szkole Rytmiki i Tańca Artystycznego Janiny Mieczyńskiej, gdzie zastępował chorego prof. Tomasza Kiesewettera.

Po zakończeniu studiów wyjechał do Szczecina, gdzie organizował orkiestrę symfoniczną, następnie przekształconą w Państwową Filharmonię im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie. Występował również jako pianista, między innymi w duecie fortepianowym ze Stefanem Gościniakiem, dyrygentem Filharmonii Szczecińskiej. W latach 1955–1958 kierował Biurem Koncertowym Filharmonii Łódzkiej. W latach 1962–1965 był kierownikiem działu artystycznego Teatru Wielkiego w Warszawie za kadencji Bohdana Wodiczki. Do 1970 roku współpracował z filharmoniami w Katowicach, Bydgoszczy, Poznaniu, Lublinie, Gdańsku, Rzeszowie. Łącznie we wszystkich filharmoniach wystąpił ponad 6000 razy. Zdobył wówczas sławę popularyzatora muzyki i komentatora programów symfonicznych. Od 1972 roku był przedstawicielem Polski w Internationales Musikzentrum w Wiedniu. W latach 1973–1974 pełnił funkcję naczelnego dyrektora muzycznego Polskiego Radia i Telewizji[5][6]. W 1979 roku został powołany na stanowisko dyrektora Opery – Teatru Wielkiego w Łodzi[5][7].

Jako popularyzator muzyki zainicjował w poznańskiej TVP cykl „Stereo i w kolorze”[4], był także twórcą programów „Przeboje mistrzów”, „Słuchamy i patrzymy”, „Żywoty instrumentów”[6]. Był autorem ponad 120 scenariuszy filmowych i telewizyjnych[6].

Od 1982 roku Cegiełła publikował felietony muzyczne w dzienniku „Rzeczpospolita[3], pisywał też regularnie do „Kultury” i „Ruchu Muzycznego”.

Był biografem Aleksandra Tansmana[8]. W 1986 roku opublikował pierwszą monografię o tym kompozytorze – książka obejmowała życie i twórczość artysty w latach 1897–1939[9]. W 1996 roku opublikował kompletną biografię Aleksandra Tansmana, w dwu tomach, obejmującą cały okres życia i twórczości kompozytora (1897-1986)[10].

Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, odznaczony Warszawskim Krzyżem Powstańczym, posiadał Odznakę Pamiątkową „Akcji Burza”[5].

W 2006 roku został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[11].

Życie prywatneEdytuj

W 1948 roku poślubił Zofię Małgorzatę Szymochównę, w 1945 roku słuchaczkę Studia Dramatycznego przy Teatrze Miejskim w Łodzi (w gronie wykładowców i egzaminatorów udzielających uprawnień znajdowali się m.in. Aleksander Zelwerowicz, Juliusz Osterwa, Jerzy Kreczmar), następnie aktorkę Teatrów Powszechnego i Nowego w Łodzi. Mieli syna Piotra.

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Szkice do autoportretu polskiej muzyki współczesnej: rozmowy z kompozytorami, Kraków 1976.
  • Pamiętnik Starosądeckich Festiwali Muzyki Dawnej 1975–1979, Kraków 1980.
  • Przeboje mistrzów, Warszawa 1981.
  • Muzyka jak tęcza..., „Kultura” 1985, nr 22, s. 13.
  • Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy, Warszawa 1986 (ss. 518).
  • Jarosław Iwaszkiewicz o Karolu Szymanowskim, „Ruch Muzyczny” 1988, nr 8, s. 3.
  • Dziecko szczęścia. Aleksander Tansman i jego czasy, Tom I (ss. 418) i II (ss. 466), Łódź 1996.
  • Moja droga do Tansmana: w 100-lecie urodzin kompozytora, „Rzeczpospolita” 1997, nr 131, s. 19.
  • Przedmowa [w:] Stanisław Wisłocki, Życie jednego muzyka [wspomnienia], Warszawa 2000.
  • Muzyka, miłość i mitomani (wspomnienia), przedmowa Zdzisław Sierpiński, Warszawa 2012[12].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Janusz Cegiełła, Powstańcze Biogramy, Muzeum Powstania Warszawskiego.
  2. Zmarł Janusz Cegiełła. radiomerkury.pl, 2012-01-02. [dostęp 2016-11-08].
  3. a b c d e f Oszedł Janusz Cegiełła. ZAiKS. [dostęp 2012-01-07].
  4. a b Janusz Cegiełła nie żyje. Gazeta Wyborcza, 2012-01-01. [dostęp 2012-01-07].
  5. a b c d Janusz Wojciech Cegiełła, [w:] Who is Who w Polsce, leksykon biograficzny, Hubners blaues, Zug 2003, s. 476.
  6. a b c Zmarł Janusz Cegiełła. filharmonia.lodz.pl, 2011-12-27. [dostęp 2012-01-07].
  7. Andrzej Androchowicz, Janusz Cegiełła, Encyklopedia Pomorza Zachodniego.
  8. Janusz Cegiełła, Moja droga do Tansmana: w 100-lecie urodzin kompozytora, „Rzeczpospolita” 1997, nr 131, s. 19.
  9. Janusz Cegiełła, Dziecko szczęścia Aleksander Tansman i jego czasy, Warszawa 1986 (ss. 518).
  10. Janusz Cegiełła, Dziecko szczęścia Aleksander Tansman i jego czasy, Tom I (ss. 418) i II (ss. 466), Łódź 1996.
  11. Lista laureatów medalu Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2017-01-23].
  12. Muzyka, miłość i mitomani, Księgarnia PWN, ISBN 978-83-600-0097-7 [dostęp 2019-04-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj