Otwórz menu główne

Jarosław Bogoria ze Skotnik, Jarosław Bogoria Skotnicki herbu Bogoria (ur. ok. 1276, zm. 17 września 1376 w Kaliszu) – arcybiskup gnieźnieński.

Jarosław Bogoria Skotnicki
Ilustracja
Herb Jarosław Bogoria Skotnicki
Data urodzenia ok. 1276
Data śmierci 17 września 1376
arcybiskup gnieźnieński
Okres sprawowania 1342–1371
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Sakra biskupia 8 lipca 1342

ŻyciorysEdytuj

Był synem wojewody krakowskiego Piotra Bogorii[1]. W latach 1316–1322 studiował teologię i prawo w Bolonii. Przez jakiś czas pełnił funkcję rektora[2] lub według innych źródeł syndyka nacji ultramontanów (cudzoziemców)[3]. Jan z Czarnkowa w swojej "Kronice" opisał następujące wydarzenie związane z ówczesną działalnością przyszłego arcybiskupa: Był to mąż bardzo szczęśliwy, we wszystkim działający z pożytkiem, wielki w radzie i bardzo hojny. Niegdyś, kiedy był jeszcze na naukach w Bolonii, gdy pewien student Anglik, za cudzołóstwo z jakąś mieszczką – popełnione zresztą za zgodą jej męża za pieniądze – był przez mieszczan bolońskich ścięty, Jarosław, jako rektor uniwersytetu, przeniósł wykłady prawa kanonicznego z Bolonii do innego miasta, i nie zezwolił na ich przywrócenie, aż znakomitsi obywatele z rozkazu papieża Jana XXII ufundowali na intencję zbawienia duszy ściętego Anglika kaplicę i dostatecznie ją uposażyli, oraz dali studentom należyte zadośćuczynienie[2]. Po powrocie do kraju został kanonikiem krakowskim i kanclerzem biskupa Nankiera (1323–1325). W 1326 był już archidiakonem krakowskim, w 1334 kanonikiem kujawskim i kanonikiem gnieźnieńskim. W latach 1331–1337 był kanclerzem kujawskim. Kazimierz Wielki mianował Jarosława swoim pełnomocnikiem w procesie warszawskim z zakonem krzyżackim w 1339. 8 lipca 1342 otrzymał w Awinionie sakrę biskupią z rąk papieża Klemensa VI i nominację na arcybiskupa gnieźnieńskiego. Z ramienia papieża był kolektorem świętopietrza w swojej archidiecezji. Był jednym z autorów pokoju kaliskiego 1343 z Krzyżakami. Zrzekł się wówczas odszkodowań za zniszczenie metropolii gnieźnieńskiej przez napady zakonu. W 1349 brał udział w wytyczaniu granicy pomorsko-krzyżackiej. W latach 1358–1363 dzierżył nadaną mu przez króla kasztelanię nakielską. 17 listopada 1370 koronował w katedrze wawelskiej króla Ludwika Węgierskiego. Pod koniec życia był ślepy i w 1374 złożył urząd, przenosząc się do klasztoru w Lądzie. Zmarł 17 września 1376 w Kaliszu.

Działalność legislacyjnaEdytuj

Jako prawnik był redaktorem kodyfikacji polskiego prawa karnego i cywilnego dokonanej na polecenie króla Kazimierza Wielkiego. Był też autorem statutów wiślickich i wielkopolskich. W 1357 zwołał synod prowincjonalny w Kaliszu, w czasie którego uchwalono 16 uchwał dotyczących prawa i bieżących spraw Kościoła, między innymi postanowiono, aby stosować kary kościelne np.interdykt wobec wszystkich występujących przeciw klerowi lub posiadanym przez niego majątkom ziemskim[4][5].

Działalność gospodarczaEdytuj

Był świetnym administratorem powierzonej sobie archidiecezji. Rozpoczął akcję przenoszenia starych wsi na prawo niemieckie, zakładał też wiele nowych, sprowadzając kolonistów z Niemiec. Doprowadził do rozkwitu kasztelanię łowicką. Wdał się w wiele ostrych zatargów granicznych z biskupem poznańskim, szczególnie na Mazowszu. Doprowadził do konsolidacji dóbr arcybiskupich drogą wykupu coraz to nowych terenów.

Działalność kulturalnaEdytuj

Budował wiele kościołów i klasztorów, a te już wzniesione hojnie uposażał. Odbudował katedrę gnieźnieńską, ufundował kościoły w Kurzelowie, Opatówku, utworzył kolegiatę w Kamieniu Krajeńskim oraz w Uniejowie i ufundował tam klasztor benedyktynów. Zbudował zamki w Łowiczu, Uniejowie, Kamieniu Krajeńskim i Opatówku, dwory biskupie w Gnieźnie, Kaliszu, Wieluniu i Łęczycy oraz murowany kościół w rodzinnych Skotnikach. Około roku 1355, gdy w miejscu starego grodu w Łowiczu, arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki wzniósł gotycki murowany zamek, wkrótce stał się rezydencją arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski. W 1359 arcybiskup Jarosław Bogoria ze Skotnik przyjął w Skierniewicach księcia mazowieckiego Siemowita III. Książę, którego państewko obejmowało swym zasięgiem Skierniewice, potwierdził w nim arcybiskupią własność tych terenów, a mieszkańców wsi obdarzył nowymi przywilejami. Arcybiskup Jarosław Bogoria był prawdopodobnie pierwszym z prymasów Polski, który na stałe przebywał w swoich siedzibach w Łowiczu i Skierniewicach. Za jego panowania Skierniewice i całe dobra arcybiskupie zaczęły odnotowywać rozwój ekonomiczny i szybko rozrosły się do całkiem dużej osady, którą można było przekształcić w miasto.

Nowo budowane kościoły uposażał ze swoich dóbr stołowych. Szczyt jego działalności budowlanej przypadał na lata 1357–1365.

W 2004 imię Jarosława Bogorii Skotnickiego nadano Gimnazjum w Uniejowie.

PrzypisyEdytuj

  1. Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 292.
  2. a b Janko, Czarnkowa, 1320-1387., Kronika Jana z Czarnkowa., wyd. Wyd. 2 popr, Kraków: TAiWPN UNIVERSITAS, 1996, ISBN 83-7052-989-5, OCLC 37038793 [dostęp 2019-01-26].
  3. Teresa Dunin-Wąsowicz, Polacy w Bolonii w pierwszej połowie XIV (streszczenie), „Rocznika Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, 1991.
  4. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego, Włocławek: Nakładem Drukarni Diecezjalnej, 1908, s. 341.
  5. Synody diecezjalne i prowincjonalne gnieźnieńskie w XIV i XV wieku

BibliografiaEdytuj

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 292–293. ISBN 83-01-02722-3.