Jasiel (województwo podkarpackie)

wieś w województwie podkarpackim

Jasiel (także Jasełka) – nieistniejąca wieś w gminie Jaśliska, powiecie krośnieńskim, w województwie podkarpackim. Mimo to miejscowość figuruje w rejestrze TERYT[1]. Do 31 grudnia 2016 miejscowość należała do gminy Komańcza w powiecie sanockim w tymże województwie[2].

Artykuł

49°22′2″N 21°54′35″E

- błąd

39 m

WD

49°23'N, 21°56'E

- błąd

19347 m

Odległość

537 m

Jasiel
wieś
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

krośnieński

Gmina

Jaśliska

Liczba ludności 

0

SIMC

1043218

Położenie na mapie gminy Jaśliska
Mapa konturowa gminy Jaśliska, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Jasiel”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Jasiel”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Jasiel”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Jasiel”
Ziemia49°22′02″N 21°54′35″E/49,367222 21,909722

HistoriaEdytuj

Wieś królewska położona na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi sanockiej województwa ruskiego[3], w drugiej połowie XVII wieku należała do tenuty Besko starostwa sanockiego[4].

Wieś u zbiegu źródłowych potoków rzeki Jasiołki, pod granicznym grzbietem Beskidu Niskiego, powstała w 1559 r.[5] Iasziel, wyesz na wierzchowinie rzeki Iasła ...tha wyesz od sesczi lyath poczeła się szadzicz (1561), Jasieł 1591, wieś Jasiel alias Jasło 1665, łem. Jasełko (1860). W okresie I Rzeczypospolitej Jasiel należała do dóbr koronnych, wchodził w skład klucza beskiego. Po 1772 r. dobra kameralne rządu austriackiego. W 1779 r. rząd austriacki sprzedał wieś w ręce osób prywatnych. W okresie zaborów wieś Jasiel leżała na granicy Węgier i Galicji, pod Beskidem, po obu stronach potoku Jasiel. Graniczyła z wsiami Rudawka Jaśliska oraz Wisłok Wielki (na szczycie góry Kanasiówka, 823 m n.p.m., punkt triangulacyjny do pomiaru Galicji). Pod koniec XIX w. Jasiel należała do księcia Władysława Czartoryskiego. Do 1914 r. starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy Bukowsko. W 1898 r. wieś liczyła 347 osób oraz 58 domów. Zamieszkana była głównie przez społeczność łemkowską oraz polską.

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej w Jasielu był Józef Kłopotowski[6]. Na początku XX wieku obszar leśny dóbr książąt Czartoryskich we wsi wynosił 561 ha[7].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowały placówka Straży Celnej „Jasiel” oraz placówka Straży Granicznej I linii „Jasiel”[8].

We wrześniu 1944 w walkach z Niemcami w Jasielu zginęło 52 żołnierzy Armii Czerwonej[9]. 20 marca 1946 miała miejsce Zbrodnia w Jasielu, dokonana przez UPA na polskich żołnierzach Wojsk Ochrony Pogranicza i funkcjonariuszach Milicji Obywatelskiej.

Mieszkańców Jasiela wysiedlono w ramach operacji „Wisła”.

W latach sześćdziesiątych XX wieku w Jasielu znajdowało się schronisko PTTK. Obecnie przy drodze widoczne są pozostałości budynków gospodarstwa, prowadzonego tu w latach osiemdziesiątych XX w. przez więźniów. Jasiel należał do parafii łacińskiej w Jaśliskach. Na miejscu znajdowała się drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła z 1825.

Na terenie wsi ustanowiono pomniki:

  • obelisk z tablicą upamiętniający kurierów beskidzkich działających podczas II wojny światowej[10]. Została ufundowana przez Oddział PTTK w Brzozowie, odsłonięcia dokonali byli kurierzy Jan Łożański i Stanisław Marusarz 13 września 1981[11].
  • monument upamiętniający ofiary zbrodni dokonanej przez UPA 20 marca 1946, odsłonięty 17 czerwca 1985[12] (projekt drugiego wykonał Stanisław Bik[13]).

We wsi powstało pole namiotowe.

Szlaki pieszeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rejestr TERYT.
  2. Dz.U. z 2016 r. poz. 1134.
  3. Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie , [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 4.
  4. Lustracja województwa ruskiego 1661-1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 248.
  5. Artykuł „Jasiel”, „Beskid Niski – od Komańczy do Bartnego – przewodnik turystyczny” / Witold Grzesik, Tomasz Traczyk, Warszawa, Kraj, 1997. – 336 s., ISBN 83-7005-401-3.
  6. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 71.
  7. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 406.
  8. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  9. Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984. Sanok: 1986, s. 106.
  10. Rajd „Szlakiem Kurierów Beskidzkich”. „Nowiny”, s. 4, Nr 131 z 6 czerwca 1986. 
  11. Jan Łożański: W więzieniach PRL. Powojenne wspomnienia kuriera z Sanoka. Brzozów-Rzeszów: Muzeum Regionalne PTTK im. Adama Fastnachta w Brzozowie, Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich – Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie, 1991, s. 85-86. ISBN 83-900130-0-2.
  12. W 40-lecie WOP. W hołdzie poległym z placówki granicznej w Jasielu. „Nowiny”, s. 1-2, Nr 139 z 17 czerwca 1985. 
  13. Bogumiła Koszela, Marian Jarosz. Ambitne plany sanockiego koła ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, nr 7 (298) z 1–20 marca 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 

Linki zewnętrzneEdytuj