Jastarnia

miasto w województwie pomorskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Jastarnia (kaszb. Jastarniô, niem. Putziger Heisternest[2]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Jastarnia, na Mierzei Helskiej. Kurort nadmorski z pięcioma letnimi kąpieliskami morskimi, portem morskim i trzema przystaniami morskimi.

Jastarnia
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Molo w Jastarni – widok od strony lądu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat pucki
Gmina Jastarnia
Data założenia pierwsza wzmianka – 1378
Prawa miejskie 1973
Burmistrz Tyberiusz Zygmunt Narkowicz
Powierzchnia 4,31 km²
Wysokość 0-12,6 m n.p.m.
Populacja (31.12.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2734[1]
634,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 58
Kod pocztowy 84-140
Tablice rejestracyjne GPU
Położenie na mapie gminy Jastarnia
Mapa konturowa gminy Jastarnia, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Jastarnia”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko górnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Jastarnia”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Jastarnia”
Położenie na mapie powiatu puckiego
Mapa konturowa powiatu puckiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jastarnia”
Ziemia54°41′58″N 18°40′36″E/54,699444 18,676667
TERC (TERYT) 2211024
SIMC 0934518
Hasło promocyjne: Jastarnia – Gmina na wszystkie pory roku
Urząd miejski
ul. Portowa 24
84-140 Jastarnia
Strona internetowa

Według danych z 31 grudnia 2016 r. obecny obszar miasta (wtedy w gminie miejskiej Jastarnia) miał 2734 mieszkańców[1].

1 stycznia 2017 Jastarnia zmieniła charakter z gminy miejskiej na miejsko-wiejską przez wydzielenie osobnych miejscowości Juraty i Kuźnicy z Syberią[3][4].

PołożenieEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2017 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,31 km², co stanowi 55,3% powierzchni gminy Jastarnia[1].

Wieś królewska w starostwie puckim w powiecie puckim województwa pomorskiego w II połowie XVI wieku[5]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Infrastruktura turystycznaEdytuj

Na terenie miasta organizowane jest 6 letnich kąpielisk morskich[6]:

  • kąpielisko Kuźnica „Kościół” – z wejściem na plażę nr 33 od ul. Helskiej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jurata „Międzymorze” – z wejściem na plaże nr 60 od ul. Międzymorze, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Ogrodowa” – z wejściem na plażę nr 44 od ul. Ogrodowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Leśna” – z wejściem na plażę nr 52 od ul. Leśnej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Nadmorska-Plażowa” – z wejściem na plażę nr 47-48 od ul. Nadmorskiej i Plażowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Zdrojowa” – z wejścia na plażę nr 49 od ul. Sychty oraz nr 50 od ul. Zdrojowej, obejmujące 200 m linii brzegowej.

W 2013 r. sezon kąpielowy wyznaczono na okres od 1 lipca do 31 sierpnia[6].

ToponimiaEdytuj

Nazwa Jastarnia może pochodzić od słowa Jastra, oznaczającego coś jasnego lub Jastra oznaczającego w języku kaszubskim Wielkanoc[7].

Dawniej funkcjonowały nazwy kaszubskie Pùckô Jastarniô, Sroczé Gniôzdo oraz niemiecka Heisternest. Polskimi nazwami miejscowości były Jasturnia Pucka, Zesterna, Niastarnia[8].

HistoriaEdytuj

Najstarsze ślady zamieszkania przez człowieka na terytorium Jastarni pochodzą z I w. p.n.e.[7] Jastarnia (Osternäs) pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1378 r. przy okazji wystawienia przez Krzyżaków przywileju dla pobliskiego Helu.

W 1755 r. Urszula Przebendowska ufundowała kaplicę i szkółkę. W 1836 r. został zbudowany drewniany[9] kościół[7][10]. Obecny neobarokowy kościół stanowi sztandarowy zabytek Jastarni[11]. Powstał w latach 30. ubiegłego wieku z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Pawła Stefańskiego[12].

Do XX w. była wioską zamieszkaną w przeważającej mierze przez rybaków. W 1921 roku Jastarnia, obok Helu, wyróżniała się największą liczbą ludności trudniącej się rybołówstwem. Obie miejscowości liczyły po 180 rybaków.[13] W okresie międzywojennej w Jastarni znajdowała się Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem[14]. W 1934 roku wszczęto starania o elektryfikację. W kwietniu 1936 roku podpisano umowę z Wielkopolską Spółką Elektryfikacyjną na przeprowadzenie linii wysokiego napięcia. Ostatecznie wójt Jastarni, Marian Stelmaszczyk podjął inne rozwiązanie. W 1938 roku Jastarnia otrzymała prąd od wojska z Helu[15].

Obecna miejscowość ukształtowała się z dwóch wiosek – Boru (Jastarni Gdańskiej, Danziger Heisternest), który był pod zarządem Wolnego Miasta Gdańska i Jastarni (Jastarni Puckiej, Putziger Heisternest) będącej w zarządzie Starostwa Puckiego[16]. Gwałtowny rozwój osady wiązał się z okresem międzywojennym – wtedy powstał tu port rybacki, a wraz z nim przystań żeglugi pasażerskiej[11]. doprowadzono też linię kolejową. 1 stycznia 1973 osiedle Jastarnia uzyskało prawa miejskie[17]. Obecnie jest przede wszystkim miejscowością turystyczną[18].

W latach 1974–2005 Jastarnia była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwa[19].

Transport wodnyEdytuj

W głównej części Jastarni znajduje się port morski Jastarnia nad Zatoką Pucką oraz 3 przystanie morskie dla rybaków[20]:

  • „Jastarnia I” – pas plaży nad Morzem Bałtyckim w pobliżu ul. Zdrojowej
  • „Jastarnia II” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. A. Mickiewicza i muzeum rybackiego
  • „Jastarnia III” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. Polnej i ul. Abrahama

Atrakcje turystyczneEdytuj

  • Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  • Port rybacki
  • Cmentarzowa Góra
  • Muzeum Pod Strzechą
  • Kapliczka świętej Rozalii
  • Kasztanowiec biały
  • Skansen Fortyfikacji z 1939 r.
  • Centrum bałtyckie w Chłapowie
  • Ośrodek Oporu Jastarnia – pozycja obronna stanowiąca fragment Rejonu Umocnionego Hel, składająca się z czterech schronów bojowych („Saragossa”, „Sęp”, „Sabała” i „Sokół”)
  • Ruiny niemieckich instalacji przeciwlotniczych
  • Zabytkowa chata rybacka z 1881 r. zbudowana z wykorzystaniem wyrzuconych przez morze części statków i okrętów.
  • Zbiory rybackie w bosmanacie portu
  • Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Torfowe Kłyle (Kùle)”
  • Hotel „Europejski” (ob. dom wczasowy „MARIA”) z 1930 r. w stylu modernistycznym, ul. Portowa 3
  • Dom modernistyczny z 1936 roku, ul. Ogrodowa 16
  • Dom modernistyczny z lat 20/30 XX w., ul. Ogrodowa 44
  • Pensjonat „Gwiazda Morza”, 1936 r., ul. Rybacka 12
  • Ośrodek Morski (ob. LOK) w stylu modernistycznym z 1930 r., ul. Rybacka 33
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX wieku ul. Sychty Ks. 107
  • Dom modernistyczny z 1926 r. ul. Sychty Ks. 111
  • Skoki spadochronowe nad Helem[21]
  • wieża obserwacyjna ośrodka badawczego torped Luftwaffe Torpedowaffenplatz Gotenhafen-Hexengrund, znajdująca się na wodach Zatoki Puckiej[22].
  • Kino „Żeglarz”, ul. Portowa 10; przed 1939 pensjonat „Janina” (obecna sala kinowa była stołówką), w l. 1939-1945 niemieckie kino propagandowe, w l. 70. salę wyremontowano. Do dziś zachował się piec kaflowy i napis: „Godziny, lata płyną, lecz cóż, wiecznie jest młode kino”[23][24].
  • Molo na zatokę Pucką, przedłużenie ulicy Stelmaszczyka.

W Jastarni znajduje się latarnia morska i lądowisko, jak i czterogwiazdkowy hotel spaDom Zdrojowy[25]

Pieniądz lokalnyEdytuj

Od 2006 r. na terenie gminy Jastarnia w okresie letnim prowadzona jest akcja „Pieniądz Lokalny”. Ma ona na celu promocję gminy. Podczas trwania akcji turyści mogą zakupić żeton „3 merki”. Jest on równowartością 3 złotych polskich. Merki można wymieniać w określonych miejscach na towary lub usługi na terenie gminy. Organizatorem akcji jest gmina Jastarnia działająca poprzez Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Jastarni. Producentem żetonów jest Mennica Polska S.A.

Dotychczas wydane zostały monety:

  • Rok 2006 – 75 lat Juraty
  • Rok 2007 – Kuźnica
  • Rok 2008 – 35. rocznica nadania praw miejskich Jastarni
  • Rok 2009 – Jubileusz Sportu
  • Rok 2011 – 80 lat Juraty

SportEdytuj

W mieście działa klub pływacki Delfin Moksir Jastarnia[26], sekcja siłowa Moksir Jastarnia oraz UKS piłki siatkowej.

Jastarnia w kulturzeEdytuj

Jastarnia osławiona została w piosence wykonywanej przez Rudiego Schubertha pt. "Co roku w Jastarni"[27]

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2017-07-19. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  2. Gemeinde- und Wohnplatzlexikon des Reichsgaus Danzig-Westpreussen ; hrsg. vom Statistischen Landesamt Danzig-Westpreussen. Bd. 1.
  3. Dz.U. z 2016 r. poz. 1134.
  4. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (2016-07-11).
  5. Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.: rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 100.
  6. a b Uchwała Nr XXXII/242/2013 Rady Miasta Jastarnia z dnia 22.03.2013 r. ws. określenia wykazu kąpielisk.
  7. a b c Franciszek Mamuszka, Ziemia Pucka, Warszawa, PTTK „Kraj”, 1989, ​ISBN 83-7005-170-7​.
  8. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  9. Jastarnia z morza i lądu, Gdańsk: Wydawnictwo BiT Beata Żmuda-Trzebiatowska, 2018, s. 15, ISBN 978-83-950310-6-9, OCLC 1150326983 [dostęp 2020-05-13].
  10. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2019-12-13].
  11. a b Tomasz Górecki, Kaszuby : przewodnik turystyczny, wyd. Wyd. 9 zm. i rozszerz, Gdynia: Wydawnictwo Region, 2006, s. 53, ISBN 83-60437-11-4, OCLC 749961599 [dostęp 2020-05-13].
  12. Jastarnia z morza i lądu, Gdańsk: Wydawnictwo BiT Beata Żmuda-Trzebiatowska, 2018, s. 20-22, ISBN 978-83-950310-6-9, OCLC 1150326983 [dostęp 2020-05-13].
  13. Wacław Odyniec, Jerzy Godlewski, Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 167.
  14. Wacław Odyniec, Jerzy Godlewski, Ziemia Pucka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1974, s. 168.
  15. Jastarnia z morza i lądu, Gdańsk: Wydawnictwo BiT Beata Żmuda-Trzebiatowska, 2018, s. 92-93, ISBN 978-83-950310-6-9, OCLC 1150326983 [dostęp 2020-05-13].
  16. Historia Półwyspu Helskiego i Jastarni. Gmina Jastarnia. [dostęp 2015-10-30].
  17. (§ 3.) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. (Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 327).
  18. Ryszard Struck, Jastarnia. 35 lat minęło!, „Histmag.org”, 15.07.2008.
  19. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 1974 r. zmieniające rozporządzenie ws. rozciągnięcia niektórych przepisów o uzdrowiskach na inne miejscowości (Dz.U. z 1974 r. nr 16, poz. 89).
  20. Zarządzenie porządkowe Nr 3 Naczelnego Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z 23 września 1991. r. w sprawie ustalenia granic lądowych dla morskich przystani rybackich położonych w obrębie pasa technicznego Urzędu Morskiego w Gdyni (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego Nr 19, poz.133, Dz. Urz. Woj. Warmińsko – Mazurskiego Nr 14, poz. 74).
  21. Strefa spadochronowa Sky Camp Baltic, [w:] Sky Camp [online], skycamp.pl [dostęp 2017-01-12] (pol.).
  22. Powojskowa wieża na Zatoce Puckiej zmieni się w piękny apartament?
  23. Właścicielki kultowego kina na Półwyspie zbierają na neon. Każdy może się dorzucić.
  24. Babcia, mama i wnuczka prowadzą w Jastarni kino Żeglarz. 'Na „Szklanej pułapce” miałyśmy więcej gwiazd na sali niż na ekranie!'
  25. Tomasz. Górecki, Kaszuby : przewodnik turystyczny, wyd. Wyd. 9 zm. i rozszerz, Gdynia: Wydawnictwo Region, 2006, s. 54, ISBN 83-60437-11-4, OCLC 749961599 [dostęp 2020-05-13].
  26. Historia Klubu (pol.). Jastarnia.pl. [dostęp 2 lutego 2020].
  27. Rudi Schuberth - Co roku w Jastarni, ebd.cda.pl [dostęp 2021-01-15].

Linki zewnętrzneEdytuj