Jaworzynka (wieś)

wieś w województwie śląskim
Zobacz też: Jaworzynka w innych znaczeniach tej nazwy.

Jaworzynka (niem. Jaworzinka)– wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Istebna[2][3], w historycznych granicach Śląska Cieszyńskiego. Powierzchnia sołectwa wynosi 2215 ha[4], a liczba ludności 3332 [5], co daje gęstość zaludnienia równą 150,4 os./km².

Artykuł 49°32′22″N 18°52′15″E
- błąd 39 m
WD 49°31'40.4429"N, 18°51'32.7060"E
- błąd 0 m
Odległość 1625 m
Jaworzynka
wieś
Ilustracja
Widok z Jaworzynki na centrum Istebnej i Złoty Groń
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat cieszyński
Gmina Istebna
Wysokość 630 m n.p.m.
Liczba ludności (2019-12-31) 3332
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 43-476[1]
Tablice rejestracyjne SCI
SIMC 0053545
Położenie na mapie gminy Istebna
Mapa lokalizacyjna gminy Istebna
Jaworzynka
Jaworzynka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jaworzynka
Jaworzynka
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jaworzynka
Jaworzynka
Położenie na mapie powiatu cieszyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu cieszyńskiego
Jaworzynka
Jaworzynka
Ziemia49°32′22″N 18°52′15″E/49,539444 18,870833

W latach 1945-1954 wieś była siedzibą gminy Jaworzynka, a w latach 1975–1998 położona była w województwie bielskim.

Wraz z Istebną oraz Koniakowem współtworzy tzw. Trójwieś Beskidzką. Miejscowość turystyczna o walorach krajoznawczych. Znajduje się w niej m.in. izba regionalna „Muzeum na Grapie”, w której można zapoznać się z życiem dawnych Górali śląskich i obejrzeć wytwory rękodzieła lokalnej społeczności. W Jaworzynce Trzycatku znajduje się ośrodek wczasowy „Jaworzynka”.

Położenie geograficzneEdytuj

Wieś Jaworzynka położona jest w Beskidzie Śląskim w dolinach potoków zlewiska Morza CzarnegoKrężelki i Czadeczki. Od północy z Istebną, a od północnego wschodu z Koniakowem. Na wschodzie i południowym wschodzie poprzez sąsiedztwo z wioskami Skalité (pl. Skalite) i Czerne (pl. Czarne) graniczy ze Słowacją. Na zachodzie zaś poprzez sąsiedztwo z miejscowościami Hrčava (pl. Herczawa) i Bukovec (pl. Bukowiec) graniczy z Czechami. W południowej części wioski zbiegają się więc granice trzech państw: Polski, Słowacji i Czech.

 
Trójstyk widziany od strony czeskiej, po lewej (za drewnianą poręczą) Polska, w głębi, za mostem, Słowacja

TrójstykEdytuj

W południowej części wsi, na Trzycatku, znajduje się trójstyk granic Polski, Czech i Słowacji. Do chwili przystąpienia tychże państw do układu z Schengen 21 grudnia 2007 r. istniało w tym miejscu potrójne przejście graniczne w tym po polskiej: Jaworzynka-Hrčava i Jaworzynka - Čierne. Na trójstyku znajdują się trzy jednakowe trójgraniaste grafitowe obeliski, po każdej ze stron. W 2007 od strony polskiej do trójstyku doprowadzono drogę i chodnik, a nad potokiem powstał drewniany mostek między Polską a Słowacją[6]. Po słowackiej i czeskiej stronie znajdują się też wiaty dla turystów.

W Jaworzynce do 21 grudnia 2007 r. funkcjonowało jeszcze przejście graniczne małego ruchu granicznego Jaworzynka - Hrčava, a w okresie Czechosłowacji Jaworzynka - Hrčava I.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Jaworzynka[2][3]
części wsi Bestwiny, Biłki, Bobczonka, Buki, Byrty, Czadeczka Dolna, Czadeczka Górna, Czepczory, Czerchla, Dragony, Duraje, Gorzałki, Jasie, Kawuloki, Kikula, Klimasy, Klimki, Korbasy, Krężelka, Krzyżowa, Łabaje, Łacki, Łupienie, Maciejka, Małejurki, Małysze, Na Potoku, Ondrusze, Rozceście, Siwoniowski, Słowioki, Stańki, Stefanka, Szeroki, Szkawlonka, Szkawrany, Śliwkula, Waszuty, Wawrzacze, Wielki Potok, Wyrch-Czadeczka, Za Groń, Zakikula, Zapasieki Dolne, Zapasieki Górne owie, Wojtkowie, Wysznie Pole, Za Doliną, Za Groń

HistoriaEdytuj

Początki osadnictwa na terenie miejscowości sięgają 1620 r.[7] Rejestr gruntów (Grundregister Jaworzinka), pisany po czesku, powstał w 1646 roku; wieś miała wtedy 14 gruntów i 7 zagród.[8]

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 255 budynkach w Jaworzynce na obszarze 2315 hektarów mieszkało 1505 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 65 os./km². z tego 1485 (98,7%) mieszkańców było katolikami a 20 (1,3%) ewangelikami, 1484 (98,6%) było polsko-, 8 (0,5%) niemiecko- a 1 czeskojęzyczna[9]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 288 a mieszkańców do 1642[10].

Po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej oraz wojnie czechosłowacko–polskiej o Śląsk Cieszyński z 1919 r. wieś, na mocy decyzji Rady Ambasadorów, została przyznana Polsce. Po protestach części mieszkańców z mniejszej części wsi utworzono Herczawę i w 1924 przyłączono do Czechosłowacji.

W latach 1945 - 1991 stacjonowała tu Strażnica WOP Jaworzynka. Z dniem 16.05.1991 roku strażnica została przejęta przez Straż Graniczną i funkcjonowała do 15.01.2008 roku, kiedy to została rozformowana oraz w latach 1954 - 1964 Strażnica WOP Krężelka, która również została rozformowana.

W Jaworzynce urodził się:

ReligiaEdytuj

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki (parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz parafia Matki Bożej Frydeckiej).

Trasy roweroweEdytuj

Przez miejscowość przechodzi trasa rowerowa:

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. a b GUS. Rejestr TERYT
  4. Gmina Istebna: Gmina Istebna: Powierzchnia. W: www.ug.istebna.pl [on-line]. [dostęp 2010-12-07].
  5. Gmina Istebna: Nasza Trójwieś 2015. W: www.istebna.eu [on-line]. 2015. [dostęp 2015-01-16].
  6. Zmienia się Trójstyk - foto...
  7. Mirosław Barański: Beskid Śląski. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2007, s. 404-405. ISBN 978-83-89188-71-7.
  8. Vincenc Prasek: Gruntovní a sirotčí registra na Těšínsku. In: Selský archiv, 1907 (6), nr 2, s. 97. (czes.)
  9. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  10. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)