Jelenia Góra (stacja kolejowa)

stacja kolejowa

Jelenia Góra – węzłowa stacja kolejowa w Jeleniej Górze, w województwie dolnośląskim, w Polsce[1]. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca regionalnego[2].

Jelenia Góra
Ilustracja
Jelenia Góra
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Miejscowość

Jelenia Góra

Data otwarcia

1866

Poprzednie nazwy

Hirschberg Hbf

Dane techniczne
Liczba peronów

4

Kasy

T

Linie kolejowe
Położenie na mapie Jeleniej Góry
Mapa konturowa Jeleniej Góry, u góry znajduje się punkt z opisem „Jelenia Góra”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Jelenia Góra”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Jelenia Góra”
Ziemia50°54′10″N 15°45′22″E/50,902778 15,756111
Portal Transport szynowy

W roku 2018 stacja obsługiwała ok. 2300 pasażerów na dobę[3].

PołożenieEdytuj

Stacja Jelenia Góra została ulokowana blisko 2 kilometry w kierunku wschodnim od ścisłego centrum miasta[4].

HistoriaEdytuj

Przed 1945 rokiemEdytuj

Budynek dworca powstał w roku 1866, wraz z doprowadzeniem do miasta po dwuletniej budowie Śląskiej Kolei Górskiej od strony Rybnicy[5][6]. Połączenie kolejowe Jeleniej Góry z Wrocławiem powstało po doprowadzeniu bezpośredniego torowiska do stacji Wałbrzych Szczawienko w roku 1868[6]. Pierwsze pociągi łączące Jelenią Górę ze stolicą Dolnego Śląska były złożone z kilku dwuosiowych wagonów „boczniaków”, prowadzonych przez parowozy[6]. Pociąg pokonywał początkowo dystans ponad 100 kilometrów w dwie godziny i stanowił najszybszy środek transportu w tej relacji[6].

Do pierwszych obiektów pasażerskiej części stacji, prócz dworca, należały: szalet, budynek mieszkalny, lokomotywownia, wieża wodna, posterunki zwrotniczych[4].

W 1868 roku radni miejscy zdecydowali o zmianie nazwy dotychczasowej ulicy Wojanowskiej (niem. Schildauerstrasse), przy której wzniesiono dworzec Śląskiej Kolei Górskiej, na Dworcową (Banhoffstrasse)[6].

Gmach dworca i perony rozbudowano w roku 1882 wraz z wprowadzeniem do stacji nowej linii od Kowar[4]. Wraz z doprowadzeniem linii od kierunku Szklarskiej Poręby w roku 1891 wyposażono stację w kolejny peron[4].

Od 8 kwietnia 1897 roku dworzec połączono z centrum miasta i koszarami linią tramwajową[6].

Stacja została zmodernizowana w latach 1902–1910, uzyskując kształt zbliżony do istniejącego do przebudowy w latach 2015–2017[4]. Zmieniono układ torów pasażerskich i towarowych, przedłużono i zadaszono perony, wykonano przejście podziemne do dwóch peronów wyspowych, powiększono magazyn towarowy, rozbudowano lokomotywownię i wzniesiono mieszkania dla pracowników stacji[4]. Przejazd kolejowo-drogowy na obecnej ulica Wincentego Pola został wówczas przeniesiony na wiadukt nad stacją[4].

Ostateczny kształt jeleniogórski węzeł kolejowy uzyskał po 40 latach od doprowadzenia do miasta pierwszej linii kolejowej[6].

Po I wojnie światowej główna linia ZgorzelecWałbrzych została zelektryfikowana[4]. Ruch pociągów elektrycznych zainaugurowano 15 lipca 1920 roku[6]. Elektryfikacją objęto również sieć odnóg od głównej trasy, m.in. w kierunku Szklarskiej Poręby i Karpacza[6].

Na przełomie lat 20. i 30 XX w. Jelenia Góra posiadała bezpośrednie połączenie kolejowe z Berlinem[6]. W latach 30. XX wieku istniała możliwość podróży do Pragi z jedną przesiadką[6].

W okresie PRLEdytuj

Krótko po wojnie poniemiecka sieć elektryczna na Dolnym Śląsku została zdemontowana i wywieziona do ZSRR[4].

Na stację w Jeleniej Górze przywożono zaraz po wojnie osadników polskich w pociągach złożonych z wagonów bydlęcych[6]. Lokomotywy z pociągów z osadnikami, według relacji, miały trafiać na stan miejscowej parowozowni[6]. Ulica za dworcem kolejowym wiodąca do lokomotywowni otrzymała nazwę Krakowska – według legendy miejskiej za sprawą osadników z Krakowa, którzy zajęli budynki za stacją kolejową[6]. 30 marca 1946 roku rozpoczęła powojenną działalność wagonownia[7].

22 października 1946 roku w pociągu z Warszawy do Jeleniej Góry i Kudowy-Zdroju przyjechały pierwsze po II wojnie światowej wagony sypialne, jakie dotarły do okręgu dolnośląskiego (DOKP)[7].

Wraz z kapitulacją Niemiec wysadzono w powietrze łukowy most na Bobrze na szlaku Jelenia Góra – Jelenia Góra Zachodnia. Odbudowany obiekt uruchomiono 30 września 1953 roku, wznawiając bezpośrednią komunikację z dworca głównego w kierunku Szklarskiej Poręby, Lubania i Lwówka Śląskiego[8].

17 grudnia 1966 roku zakończono reelektryfikację odcinka Wałbrzych – Jelenia Góra, a tym samym zelektryfikowanego szlaku z Wrocławia[9]. W latach 1966–1970 stacja, równolegle z pozostałymi stacjami na odcinku linii kolejowej nr 274 Jelenia Góra – Wrocław Świebodzki, otrzymała nowe semafory[10].

Przejściowo w latach siedemdziesiątych XX w. kursował pierwszy pociąg ekspresowy Jelenia Góra – Warszawa[6]. Istniały wówczas również pociągi nocne do Berlina i Eisenach[6].

Eksploatację trakcji parowej w węźle jeleniogórskim zakończono w 1984 roku[6]. Ostatnią linią obsługiwaną parowozami była trasa w kierunku Lwówka Śląskiego i Zebrzydowej[6].

Na przełomie lat 70 i 80 pogarszający się stan lokalnych linii kolejowych w pobliżu Jeleniej Góry powodował stopniowe ograniczanie oferty dostępnej ze stacji[6]. W 1986 roku zlikwidowano połączenia kolejowe w kierunku Kowar i Kamiennej Góry. Od roku 1988 pociągi elektryczne wysłano na ponownie zelektryfikowaną linię w kierunku Szklarskiej Poręby, jednak frekwencja w jednostkach elektrycznych na tej trasie była niezadowalająca[6].

W drugiej połowie lat 80. rozpoczęto szeroko zakrojoną modernizację zaplecza stacji. Dotychczasowy obiekt stołówki pracowniczej PKP rozebrano pod rozbudowę zakładowej przychodni zdrowia[6]. Za stacją wzniesiono obiekt planowany jako noclegownia drużyn konduktorskich, ostatecznie zagospodarowany jako hotel[6].

Planowano budowę nowej lokomotywowni (w miejscu rozebranego wówczas starego obiektu[6]) i pasażerskiej stacji postojowej[10]. Planów nie zrealizowano.

Po 1989 r.Edytuj

Od 1988 roku na Dolnym Śląsku trwała systematyczna likwidacja ruchu na liniach kolejowych uznanych przez PKP za nierentowne[11].

Z dniem 3 kwietnia 2000 roku Polskie Koleje Państwowe zawiesiły połączenia pasażerskie na 1028,5 km linii kolejowych[12]. Oprócz niedostatecznej rentowności jako przyczynę likwidacji połączeń PKP wskazywały pogłębiającą się niewydolność modelu ograniczonego dotowania kolei wyłącznie z budżetu centralnego i finansowania połączeń pasażerskich przez PKP wpływami z przewozów towarowych[12]. Ze stacji Jelenia Góra zlikwidowano wówczas pociągi pasażerskie do Karpacza[11].

Pozostałe połączenia w węźle jeleniogórskim w kolejnych latach były ograniczane[13].

Po roku 2000 na głównej linii kolejowej nr 274 na skutek niedostatecznego utrzymania doszło do zapaści technologicznej. Odcinek między Jelenią Górą a Wrocławiem pociągi pasażerskie przemierzały w blisko 4 godziny[14]. W rozkładzie jazdy 2003/2004 na linii kolejowej nr 274 nie zaplanowano żadnego pociągu pospiesznego[14].

Z początkiem XXI wieku w budynku dworca przestała funkcjonować świetlica PKP, restauracja oraz bar[5]. Pomieszczenia, przeznaczone dla wynajmujących, przez wiele lat były niezagospodarowane[5]. Baraki służące przez lata funkcjonującej przy stacji zasadniczej szkoły zawodowej PKP, zlikwidowanej w latach dziewięćdziesiątych, zostały rozebrane[6].

 
Część gmachu dworcowego z lat 1912–1922, służąca od 2008 roku obsłudze podróżnych

Na przełomie 2007 i 2008 roku Polskie Koleje Państwowe zdecydowały o przebudowie parteru dworca, polegającej na zmniejszeniu hallu o połowę i wydzieleniu pomieszczeń przeznaczonych pod wynajem[5]. Podczas trwającej pół roku modernizacji we wschodniej części dworca zaaranżowano nowy, dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych hall[15]. Powierzchnię w pierwotnym gmachu dworca ograniczono do strefy kas biletowych i gastronomicznej[15]. Prace trwały pół roku i kosztowały 1,5 miliona złotych[15].

Po roku 2007 podjęto modernizację linii kolejowej nr 274, dzięki czemu czas przejazdu się skrócił, przywrócono również pociągi kwalifikowane[16].

12 czerwca 2015 PKP PLK podpisały z konsorcjum firm Infrakol i Track Tec Construction umowę na modernizację stacji, która objęła m.in. podwyższenie peronów, odnowienie wiat, instalację nowego oświetlenia, monitoringu, wind przy peronach oraz jednej platformy przyschodowej i paletowych tablic informacyjnych[17]. Odnowione zostały również przejścia podziemne[18]. Prace trwały 2 lata (2016-2017), ich zakres został rozszerzony w stosunku do pierwotnego planu i pochłonęły 27 milionów złotych[17].

Linie kolejoweEdytuj

InfrastrukturaEdytuj

Budynek dworcaEdytuj

 
Oryginalna część dworca z l.1865-1866, po 2009 roku w przeważającej części adaptowana na cele komercyjne

Gmach dworca został wzniesiony w latach 1865–1866 r. według projektu architekta budynków dworcowych Śląskiej Kolei Górskiej Hermanna Cuno, inspirowanego szkołą Karla Friedricha Schinkla[19][20]. Projekt rozmieszczono na planie dwóch, zwartych ze sobą, niesymetrycznych czworokątów[4]. Dworzec, podobnie jak większość obiektów na linii został wzniesiony na fundamentach kamiennych[21]. Ściany wykonano z ciosów kamiennych[21]. Zastosowano drewniane stropy międzykondygnacyjne i dwuspadowy dach pokryty papą bitumiczną na lepiku[21]. Obiekt uzyskał eklektyczną elewację łączącą cechy neoklasycyzmu i neogotyku wykonaną z ciosanego piaskowca[21][22]. Dworzec w Jeleniej Górze, jako jeden z nielicznych na linii, posiada klasycyzujący fronton oraz fryzy imitujące porządek dorycki[21].

Budynek był rozbudowywany wraz ze stacją w latach: 1882 oraz 1904-1906 z zachowaniem spójności architektonicznej i wizualnej z pierwotnym założeniem[23]. W latach 1912–1922 we wschodniej części gmachu powstało nowe, odbiegające wyglądem od starszych części skrzydło administracyjne, do którego podczas remontu w latach 2008–2009 przeniesiono hall dworca[24].

Przez wiele lat powojennych elewacja starego gmachu wykonana z piaskowca była pokrywana kolejnymi warstwami farby[6]. Po roku 2000 elewacja została oczyszczona i przywrócono jej oryginalny wygląd[6].

PeronyEdytuj

Na stacji znajdują się cztery perony pasażerskie[17].

NastawnieEdytuj

Sterowanie ruchem pociągów na stacji odbywa się z jednej, współczesnej nastawni dysponującej JG.

Na stacji istnieją jednak zachowane, nieczynne budynki nastawni JGB i JGC[25].

Infrastruktura towarzyszącaEdytuj

Przy stacji istnieją obiekty po zapleczu technicznym (częściowo zachowana dawna lokomotywownia), które były użytkowane zgodnie z przeznaczeniem do końca 2015 roku.

Ruch pociągówEdytuj

Wiodąca przez stację linia kolejowa nr 274 została zakwalifikowana przez Biuro Eksploatacji spółki PKP Polskie Linie Kolejowe na odcinku Wrocław Główny – Jelenia Góra jako „linia o priorytecie pasażerskim”, natomiast na odcinku Jelenia Góra – Zgorzelec jako „linia o priorytecie towarowym”[26].

Ruch pasażerskiEdytuj

Połączenia dalekobieżneEdytuj

 
ED161-002 na zmodernizowanej w latach 2015–2017 stacji Jelenia Góra

Prace rewitalizacyjne na linii nr 274 umożliwiły wprowadzenie taboru generacji i uruchomienie nowych połączeń dalekobieżnych[16]. Od 29 kwietnia 2016 roku jedną parę pociągów Express InterCity Premium (EIP) spółki PKP Intercity dotychczasowej relacji Warszawa Wschodnia – Wrocław Główny przedłużono torami linii kolejowej nr 274 przez Wałbrzych do Jeleniej Góry[16]. Pociągi ED250 Pendolino poruszają się po linii z maksymalną prędkością 130 kilometrów na godzinę[16]. W pobliżu Wałbrzycha pociągi zwalniają do 60 kilometrów na godzinę ze względu na geometrię torowiska (ciasne łuki)[16]. W rozkładzie jazdy 2015/2016 po linii rozpoczęły również kursowanie pociągi PKP Intercity kategorii Intercity (IC) z Białegostoku i Warszawy do Jeleniej Góry, obsługiwane jednostkami Pesa Dart[16].

Komunikacja z dworcemEdytuj

Przy dworcu znajduje się przystanek MZK Jelenia Góra oraz PKS Tour Jelenia Góra (połączenia z Karpaczem Górnym przez Kowary).

PrzypisyEdytuj

  1. a b PKP Polskie Linie Kolejowe S.A: Mapa linii kolejowych w Polsce zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. oraz innych zarządców (pol.). plk-sa.pl, 2015-12-09. [dostęp 2016-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-02)].
  2. Wykaz stacji pasażerskich wraz z ich kategoryzacją oraz określeniem dostępności do obiektu, l.p. 153.
  3. Urząd Transportu Kolejowego: Wymiana pasażerska na stacjach w Polsce w 2018 r.. 2020-01-27. [dostęp 2020-01-30].
  4. a b c d e f g h i j Dominas 2014 ↓, s. 64.
  5. a b c d TEJO: Dyskoteka na dworcu? (pol.). W: jelonka.com [on-line]. Highlander’s Group, 2008-01-05. [dostęp 2017-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-03)].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Fotoreportaż jelonka.com 2007 ↓.
  7. a b Pionierzy... 1985 ↓, s. 246.
  8. Pionierzy... 1985 ↓, s. 247.
  9. Pionierzy... 1985 ↓, s. 249.
  10. a b Pionierzy... 1985 ↓, s. 132.
  11. a b Sławomir Książek. Pasażerskie połączenia kolejowe na Dolnym Śląsku po 1989 roku – aspekt przestrzenny. „Transport Miejski i Regionalny”. 1/2017, s. 22,25,27–28, 2017-01-01. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczpospolitej Polskiej. ISSN 1732-5153 (pol.). 
  12. a b Roman Hajdrowski (Rzecznik Prasowy Zarządu PKP). Znikające pociągi. „Świat Kolei”. 5/2000 (58), s. 2. EMI-PRESS. ISSN 1234-5952. 
  13. Bogusław Molecki: Kolejowe przewozy regionalne na Dolnym Śląsku – potencjał możliwości. W: Tadeusz Nowakowski (red.): Przewozy regionalne w Polsce. Szanse i zagrożenia. Wrocław: Międzynarodowa Wyższa Szkoła Logistyki i Transportu we Wrocławiu, 2005, s. 98–103. ISBN 83-89908-00-X.
  14. a b Halo, tu redakcja. „Wolna Droga. Pismo Sekcji Krajowej Kolejarzy NSZZ Solidarność”, 2003-12-24. Wrocław: SOLKOL sp. z o.o.. ISSN 1233-2305. [zarchiwizowane z adresu 2016-04-10]. 
  15. a b c PKP S.A: Kolejny dworzec zmodernizowany. W: muratorplus.pl [on-line]. 2009-02-18. [dostęp 2017-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-03)].
  16. a b c d e f Andrzej Grębla. Pendolino w Jeleniej Górze. „Wolna Droga. Pismo Sekcji Krajowej Kolejarzy NSZZ Solidarność”, 2016-05-16. Wrocław: SOLKOL sp. z o.o.. ISSN 1233-2305. [zarchiwizowane z adresu 2017-10-02]. 
  17. a b c PLK zakończyła modernizację stacji w Jeleniej Górze (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2017-07-03. [dostęp 2017-08-17].
  18. Jest umowa na modernizację stacji Jelenia Góra. Wykona ją Infrakol i Track Tec (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2015-06-17. [dostęp 2015-06-20].
  19. Dominas 2014 ↓, s. 55.
  20. Dominas 2014 ↓, s. 65.
  21. a b c d e Dominas 2014 ↓, s. 44.
  22. Dominas 2014 ↓, s. 66.
  23. Dominas 2014 ↓, s. 67.
  24. Dominas 2014 ↓, s. 72.
  25. Torowiska, nastawnie, posterunki stacji Jelenia Góra, dostęp: 2017-10-04.
  26. Biuro Eksploatacji PKP PLK: mapa sieci kolejowej [dostęp 2014-08-05].

BibliografiaEdytuj

  • Agnieszka Gierus: Nikt na stacji nie czeka... (pol.). W: jelonka.com [on-line]. Highlander’s Group, 2007-09-18. [dostęp 2017-10-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-11)].
  • Praca zbiorowa: Pionierzy i ich następcy. Z dziejów Dolnośląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych 1945-1985. Wrocław: Dolnośląska Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, 1985. ISBN 1-57231-718-3. (pol.)
  • Stacja Jelenia Góra. W: Przemysław Dominas: Architektura Śląskiej Kolei Górskiej. Łódź: Księży Młyn, 2014, s. 64–66. ISBN 978-83-7729-148-1.

Linki zewnętrzneEdytuj

Jelenia Góra
Linia 274 Wrocław ŚwiebodzkiGörlitz
   
Wojanów
odległość: 5,055 km
 
   Rybnica
odległość: 10,525 km
Linia 311 Jelenia GóraHarrachov
 
odległość: 4,256 km
Linia 308 Kamienna Góra – Jelenia Góra (39,986 km)
   
Łomnica Średnia
odległość: 36,621 km
 
Linia 283 Jelenia Góra – Żagań (0,07 km)
 
odległość: 3,519 km