Jeremi Przybora

polski aktor, satyryk, poeta, piosenkarz

Jeremi Stanisław Przybora (ur. 12 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 4 marca 2004 tamże) – polski poeta, pisarz, satyryk[1], aktor, współtwórca (wraz z Jerzym Wasowskim) telewizyjnego „Kabaretu Starszych Panów” i „Kabaretu Jeszcze Starszych Panów” oraz radiowego teatrzyku „Eterek”, cyklu audycji telewizyjnych „Divertimento”, autor libretta do musicalu „Piotruś Pan”.

Jeremi Przybora
Ilustracja
Jeremi Przybora, 1951
Imię i nazwisko Jeremi Stanisław Przybora
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1915
Warszawa
Data i miejsce śmierci 4 marca 2004
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Pomnik Jeremiego Przybory w Opolu
Międzyzdroje, Promenada Gwiazd

Jeremi Przybora wydał prozą m.in. opowiadania, kolejne części swoich wspomnień „Memuarów” oraz zebrane teksty swoich wierszy „Piosenki prawie wszystkie”. Mistrzowie Przybory to m.in.: Tadeusz Boy-Żeleński, Konstanty Ildefons Gałczyński i Stanisław Lem[według kogo?].

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie szlacheckiej, jako najmłodsze z trojga dzieci (starszy o 11 lat brat Wiesław i starsza o 7 lat siostra Halina). Ojciec, Stefan Przybora, był inżynierem-cukiernikiem, właścicielem fabryki słodyczy oraz cukierni w Warszawie; matka, Jadwiga z domu Kozłowska, zajmowała się domem.

Ukończył ewangelickie Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie, a potem studiował w Szkole Głównej Handlowej i anglistykę na Uniwersytecie Warszawskim, których to studiów nie skończył.

Przez lata związany z Polskim Radiem, przed wojną spiker w rozgłośni warszawskiej, po wojnie pracował w Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Bydgoszczy, gdzie współtworzył cykl audycji satyrycznych „Pokrzywy nad Brdą”. Po powrocie do Warszawy pracował w redakcji rozrywki, gdzie stworzył Radiowy Teatrzyk „Eterek”. Lektor Polskiej Kroniki Filmowej, autor tekstów piosenek, książek, pisał libretta teatralnych spektakli (m.in. polskiej wersji „Piotrusia Pana” z muzyką Janusza Stokłosy, w reżyserii Janusza Józefowicza), scenarzysta filmu „Upał” w reż. Kazimierza Kutza.

Z Jerzym Wasowskim poznał się w radiu podczas oblężenia Warszawy w 1939 (był wówczas spikerem). Podczas powstania warszawskiego prowadził audycje w cywilnej rozgłośni Polskiego Radia, uruchomionego 9 sierpnia[2]. Po wojnie spotkał się w 1948 z Wasowskim i wówczas zaproponował mu pisanie muzyki do swych tekstów.

W latach 1947-1957 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[3].

Ojciec modelki i prezenterki Marty Przybory oraz Konstantego Przybory, specjalisty w dziedzinie reklamy[4].

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z dnia 3 maja 1997, za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w twórczości artystycznej i pracy literackiej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[5].

Zmarł w nocy z 3 na 4 marca 2004, pochowany został na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

TwórczośćEdytuj

  • Gburlet („W tym szaleństwie jest metoda” Kabaret „Stodoła” 1957)
  • Spacerek przez „Eterek” (1957)
  • Listy z podróży (1964)
  • Baśnie Szeherezadka (1966)
  • Listy z podróży. Poczta druga (1969)
  • Kabaret Starszych Panów. Wybór (1970)
  • Miłość do magister Biodrowicz (1972)
  • Kabaret Starszych Panów. Wybór drugi (1973)
  • Dziecko Szczęścia. Listy z Podróży. Poczta trzecia (1975)
  • Divertimento (1976)
  • Mieszanka firmowa (1977)
  • Uwiedziony (1978)
  • Ciociu, przestrasz wujka (1979)
  • Kabaret jeszcze Starszych Panów (1980)
  • Teatr Nieduży (1980)
  • Piosenki, które śpiewałem sam lub z Przyjacielem (1990)
  • Piosenki, które śpiewali inni (1991)
  • Autoportret z piosenką (1992)
  • Nieszczęśliwy wypadek podczas wniebowzięcia (1994)
  • Przymknięte oko opaczności. Memuarów cz. I (1994)
  • Kabaret Starszych Panów I (1995)
  • Przymknięte oko opaczności. Memuarów cz. II (1998)
  • Zdążyć z happy endem. Memuarów cz. III (1998)
  • ... słówko rymowane jak co roku (2000)
  • Piotruś Pan – libretto musicalu (2001)
  • Piosenki prawie wszystkie (2001)
  • Przymknięte oko opaczności (2004)

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

CiekawostkiEdytuj

W 1995 otrzymał tytuł Honorowego Starosty Kutnowskiego. Od 2005 w Kutnie corocznie odbywa się Ogólnopolski Konkurs Piosenek Jeremiego Przybory Stacja Kutno[8].

Odniesienia w kulturzeEdytuj

W oparciu o utwory Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego powstał spektakl „Zimy żal” w reżyserii Magdy Umer.

W 2004 Grzegorz Turnau nagrał płytę „Cafe Sułtan” zawierającą utwory Jeremiego Przybory. W tym samym roku polski wokalista jazzowy Janusz Szrom powołał do życia jazzową formację Straszni Panowie Trzej, która nagrała album z piosenkami z Kabaretu Starszych Panów w opracowaniu jazzowym.

W 2010 Maciej Maleńczuk i Paweł Kukiz nagrali album „Starsi Panowie”, zawierający 11 utworów z Kabaretu Starszych Panów. Gościnnie na płycie wystąpiły także Kayah, Renata Przemyk i Ewelina Flinta[8].

We wrześniu 2010 nakładem wydawnictwa Agora ukazał się tom korespondencji między Agnieszką Osiecką i Jeremim Przyborą z lat 1964-1966 pt. „Agnieszki Osieckiej i Jeremiego Przybory listy na wyczerpanym papierze” (​ISBN 978-83-268-0078-8​). Za zgodą Agaty Passent, córki Osieckiej, i Konstantego Przybory, syna Jeremiego, opublikowano korespondencję ludzi związanych głębokim uczuciem.

W dniu 8 grudnia 2011 Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety upamiętniające Jeremiego Przyborę i Jerzego Wasowskiego, o nominałach:

  • 10 zł wykonaną stemplem lustrzanym w srebrze,
  • 10 zł wykonaną stemplem lustrzanym w srebrze (kwadrat),
  • 2 zł wykonaną stemplem zwykłym ze stopu Nordic Gold[9].

Na podstawie listów miłosnych Agnieszki Osieckiej i Jeremiego Przybory w Teatrze Polskim w Warszawie wystawiono spektakl „Listy na wyczerpanym papierze” w reżyserii Leny Frankiewicz[10] Premiera odbyła się 26 września 2013.

Piosenki z tekstami Jeremiego PrzyboryEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Julian Krzyżanowski (red.): Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2: N–Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 253. ISBN 83-01-05369-0.
  2. „Warszawskie Termopile 1944 – Śródmieście Północne” – Izabela i Stanisław Maliszewscy, Fundacja „Wystawa Warszawa Walczt 1939-44", Warszawa 2000.
  3. Jerzy Wiśniewski, Piosenka o piosence według Jerzego Wasowskiego i Jeremiego Przybory, w: Folia Litteraria Polonica 2 (16) 2012, s. 102.
  4. Andrzej Dworak: Z dala od opaczności. polskatimes.pl. [dostęp 2012-08-07].
  5. M.P. z 1997 r. Nr 42, poz. 425
  6. Literatura Polska – przewodnik encyklopedyczny t. II. Red. Rafał Łukowski. Warszawa: PWN, 1985. ​ISBN 83-01-05369-0​, s. 253.
  7. Michalski Dariusz. Starszy pan A. Opowieść o Jerzym Wasowskim. Warszawa: ISKRY, 2005. ​ISBN 83-207-1793-0​, s. 99.
  8. a b Stacja Kutno – Ogólnopolski Konkurs Piosenek Jeremiego Przybory.
  9. Historia polskiej muzyki rozrywkowej. Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski (pol.). NBP. [dostęp 2015-02-09].
  10. http://www.teatrpolski.waw.pl/pl/spektakle/spektakle_w_repertuarze/?id_act=280/>.

Linki zewnętrzneEdytuj