Jewgienij Miller

Jewgienij Ludwik Karłowicz Miller, ros. Евгений-Людвиг Карлович Миллер (ur. 25 września 1867 w Dyneburgu, zm. 11 maja 1939 w Moskwie) – generał lejtnant armii rosyjskiej, dyplomata, jeden z przywódców Białych w czasie wojny domowej w Rosji 1918-1921, przywódca wojskowej antykomunistycznej emigracji rosyjskiej na Zachodzie.

Jewgienij Miller
Евгений-Людвиг Карлович Миллер
Ilustracja
generał lejtnant generał lejtnant
Data i miejsce urodzenia 19 października 1867
Dyneburg
Data i miejsce śmierci 11 maja 1939
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 1884–1920
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Volunteer Army Insignia.svg Biała Armia
Rosyjski Związek Ogólnowojskowy
Jednostki Lejb-Gwardyjski Pułk Huzarów Jego Wysokości,
7 Białoruski Pułk Huzarów,
5 Armia, 12 Armia,
26 Korpus Armijny,
Armia Północna
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna domowa w Rosji
Odznaczenia
Order Świętego Włodzimierza III klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie)

Lata 1867–1917Edytuj

Urodził się w mieszanej rodzinie niemiecko-rosyjskiej; ojciec pochodził z tzw. Niemców bałtyckich, należących do elity rządzącej Cesarstwa Rosyjskiego. W 1885 roku jako ochotnik wstąpił do armii rosyjskiej. Uczył się w Mikołajewskim Korpusie Kadetów i w Mikołajewskiej Szkole Oficerskiej Kawalerii. Oficer od 1886. dowodził rok szwadronem, 4 miesiące dywizjonem. Od lutego 1893 roku szef oddziału liniowego sztabu Twierdzy Kars. Od marca 1893 w rezerwie. Od 1896 ponownie w wojsku, w dyspozycji Sztabu Głównego, od grudnia 1897 na etacie Sztabu generalnego w Sztabie Głównym. Ukończył Akademię Sztabu Generalnego. W latach 1898-1907 był rosyjskim attaché wojskowym m.in. w Hadze i Brukseli, później od 1901 roku w Rzymie. Od grudnia 1907 roku dowódca 7 Białoruskiego Pułku Huzarów, od sierpnia 1909 roku starszy kwatermistrz Zarządu Głównego Sztabu Generalnego. W grudniu 1909 generał major. Od maja 1909 roku komendant Mikołajewskiej Szkoły Oficerskiej Kawalerii. Od 6 października 1912 był szefem sztabu Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Od 19 lipca 1914 roku (początku mobilizacji przed I wojną światową) szef sztabu mobilizowanej 5 Armii. 31 grudnia 1914 mianowany generałem lejtnantem. Od początku stycznia 1915 roku szef sztabu 12 Armii, a od 18 stycznia ponownie szef sztabu 5 Armii. Od września 1916 roku dowódca 26 korpusu Armijnego w składzie Armii Specjalnej.

Wojna domowaEdytuj

7 kwietnia 1917 roku aresztowany przez własnych żołnierzy za wydanie rozkazu zakazującego noszenia przez oficerów czerwonych kokardek. Od 6 sierpnia 1917 w dyspozycji Sztabu Generalnego jako przedstawiciel Stawki przy Kwaterze Głównej Królestwa Włoch.

Po przewrocie bolszewickim w Piotrogrodzie skazany zaocznie na karę śmierci, mieszkał w ambasadzie włoskiej w Piotrogrodzie. W listopadzie 1918 roku razem z korpusem dyplomatycznym wyjechał na północ. 13 stycznia 1919 roku przybył do Archangielska, gdzie został wyznaczony na gubernatora Okręgu Północnego, a w maju 1919 został wyznaczony przez gen. Kołczaka na dowódcę formującej się tam Armii Północnej „Białych”. We wrześniu główny komendant kraju, faktycznie dyktator. Miller jako jedyny z „białych” generałów nie uznał zwierzchnictwa admirała Aleksandra Kołczaka, który obwołał się Wielkorządcą Wszechrosji. Armia Millera nie była duża, jednak była uzbrojona w najnowocześniejszy sprzęt wojskowy (przekazany przez aliantów zachodnich Rosji przed przewrotem bolszewickim, transportowany przez niezamarzający port w Murmańsku i niewywieziony z magazynów portowych po obaleniu Rządu Tymczasowego i wycofaniu Rosji z wojny, ale miała słabe morale i w większości była nienależycie wyszkolona. Miała natomiast wsparcie w wojskach Ententy, które w marcu 1918 (po zawarciu przez bolszewików separatystycznego traktatu pokojowego z Niemcami i Austro-Węgrami i wycofaniu w ten sposób Rosji z wojny) zajęły porty w Murmańsku i Archangielsku, by chronić bardzo duże zapasy uzbrojenia, amunicji i sprzętu wojskowego przekazane do końca 1917 Rosji przed możliwym przekazaniem ich z kolei przez bolszewików Niemcom (zgodnie z postanowieniami brzeskiego traktatu pokojowego). Przez Murmańsk i Archangielsk przez cały 1918 rok przedostawali się do Francji żołnierze polscy, którzy następnie tworzyli tzw. Armię Hallera, w tym generał Józef Haller.

W październiku 1919 alianci wycofali swoje wojska z północnej Rosji, niszcząc (wysadzając i zatapiając) pozostały sprzęt wojskowy. Brytyjczycy żądali aby razem z nimi wycofały się wojska „białych”. Gen. Miller i jego szef sztabu gen. M. F. Kwieciński oświadczyli, że będą bronić północnego Kraju „do ostatniej kropli krwi”. Miller w tym czasie zajmował stanowiska ministra obrony, ministra spraw zagranicznych i zastępcy premiera Rządu Tymczasowego Północnego Kraju. Armia Czerwona nie mogła jeszcze podjąć ofensywy na froncie północnym, ponieważ w tym czasie bolszewicy wytężyli wszystkie siły do walki z "białymi" armiami Denikina i Judenicza, atakującymi Moskwę i Piotrogród. Tak więc dopiero 6 lutego 1920 roku Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę przeciwko wojskom Millera, które w tym czasie liczyły niespełna 33000 bagnetów i 4000 szabel, wspartymi 100 działami, 15 czołgami, 27 samochodami pancernymi, 11 pociągami pancernymi i 42 samolotami, a także flotą. Jednak z powodu olbrzymiej przewagi liczebnej bolszewików "biali" zostali pokonani w przeciągu 5 tygodni. Flota francuska ewakuowała resztki oddziałów antybolszewickich za granicę. Zarówno w Archangielsku jak i Murmańsku po zdobyciu miast przez Armię Czerwoną Czeka dokonała masowych egzekucji wrogów ludu.

EmigracjaEdytuj

19 lutego 1920 roku pokonani przez bolszewików generał Miller i Kwieciński ze sztabem, odpłynęli na lodołamaczu "Minin" udając się na emigrację do Norwegii a następnie do Francji. Od maja 1920 główny pełnomocnik ds. wojennych i morskich naczelnego Dowódcy Armii Rosyjskiej gen. Piotra Wrangla w Paryżu. Od kwietnia 1922 roku szef sztabu u gen. Wrangla. Od czerwca 1923 w dyspozycji wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza (od listopada 1923 kierował jego finansami). Od 1925 roku zastępca Mikołaja Mikołajewicza w Rosyjskim Związku Ogólnowojskowym (ROWS). W latach 1930–1937 był (po śmierci gen. Wrangla w 1928 roku i porwaniu i zamordowaniu przez OGPU generała Aleksandra Kutiepowa w 1930) szefem organizacji emigracyjnej skupiającej oficerów armii rosyjskiej – Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego (ROWS). 22 września 1937 roku Miller został porwany w Paryżu przez INO NKWD przy pomocy agenta NKWD Nikołaja Skoblina – generała Białej Armii przebywającego na emigracji[1][2], odurzony narkotykami, sprowadzony na pokład sowieckiego statku handlowego MS Maria Ulianowa w porcie Hawr i wywieziony do ZSRR. Po długotrwałym śledztwie na Łubiance, w czasie którego nie udzielił żadnych informacji o działalności ROWS[3] został przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR skazany[4] na karę śmierci i stracony 11 maja 1939 roku w moskiewskim więzieniu NKWD (lub w Penzie).

OdznaczeniaEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • K. A. Zalesskij: I mirowaja wojna. Prawitieli i wojennaczalniki, wyd. WECZE Moskwa 2000

PrzypisyEdytuj

  1. Miller udając się na umówione przez Skoblina spotkanie z rzekomymi oficerami niemieckiego ataszatu wojskowego pozostawił współpracownikom szczegółową notatkę. W konsekwencji fakt porwania został ujawniony, a Skoblin zdemaskowany jako agent INO NKWD. Skoblin odegrał prawdopodobnie uprzednio istotną rolę w preparowaniu sprawy marszałka Tuchaczewskiego. Christopher Andrew, Wasilij Mitrochin Archiwum Mitrochina, t.I KGB w Europie i na Zachodzie Poznań 2009, Wyd. Rebis Wyd. II poprawione, ​ISBN 978-83-7510-348-9​ , s.138-139, Walter Kriwicki W tajnej służbie Stalina, Warszawa 2002, ​ISBN 83-85852-69-7​ s. 178-182. O roli Skoblina por też. Christopher Andrew, Oleg Gordijewski KGB, Warszawa 1997, Wyd. Bellona, ​ISBN 83-11-08667-2​ , s.141-143, 151.
  2. Skoblin planował samodzielnie, lub wspólnie z INO NKWD zajęcie stanowiska Millera w ROWS. Po zdemaskowaniu zbiegł, przedostał się do Hiszpanii jego dalsze losy pozostają nieznane - prawdopodobnie został w Hiszpanii zlikwidowany przez NKWD. Christopher Andrew, Oleg Gordijewski KGB, Warszawa 1997, Wyd. Bellona, ​ISBN 83-11-08667-2​ , s.151
  3. Akta sprawy zostały opublikowane w Rosji po upadku ZSRR.
  4. Nigdy nie był obywatelem ZSRR, był bezpaństwowcem na tzw. paszporcie nansenowskim.

Linki zewnętrzneEdytuj