Jezioro Bodeńskie (film)

polski film z 1986

Jezioro Bodeńskie – polski film psychologiczny z 1985 roku w reżyserii Janusza Zaorskiego, będący kompilacyjną adaptacją dwóch utworów Stanisława Dygata: powieści Jezioro Bodeńskie oraz opowiadania Karnawał. Na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno, w 1986 film otrzymał nagrodę Grand PrixZłotego Lamparta[1].

Jezioro Bodeńskie
Gatunek psychologiczny
Rok produkcji 1985
Data premiery 5 września 1986
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 82 min
Reżyseria Janusz Zaorski
Scenariusz Janusz Zaorski
Główne role Krzysztof Pieczyński,
Małgorzata Pieczyńska,
Joanna Szczepkowska
Muzyka Jerzy Satanowski
Zdjęcia Witold Adamek
Scenografia Allan Starski
Kostiumy Wiesława Starska,
Jan Rutkiewicz
Montaż Halina Prugar-Ketling
Produkcja Zespół Filmowy Perspektywa,
Telewizja Polska
Wytwórnia Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie
Nagrody
MFF w Locarno
1986: Grand Prix (Złoty Lampart)

Charakterystyka filmuEdytuj

Scenariusz filmu powstał na podstawie dwóch utworów polskiego pisarza Stanisława Dygata: debiutanckiej, autobiograficznej powieści „Jezioro Bodeńskie” napisanej podczas II wojny światowej (1942–1943), a wydanej w 1946 oraz opowiadania „Karnawał” z 1968[1]. Film stanowiący interpretację przez reżysera Janusza Zaorskiego tych utworów, przedstawia portret psychologiczny młodego polskiego inteligenta, przeżywającego wojnę jako wstrząs duchowy, który zachwiał jego dotychczasowym sposobem myślenia[1]. Ponadto film jest swoistym dyskursem na temat narodowych wad i zalet Polaków, rozumieniem polskości oraz stereotypami zachowania Polaka wobec cudzoziemców[1]. Budowanie dramaturgii filmu polega tu przede wszystkim na dokładnym rejestrowaniu gestów i reakcji bohaterów[1]. W filmie ukazano mity polskiego romantyzmu wraz z nawiązaniem do tzw. chocholego tańca[2]. Jest tu i mickiewiczowska egzaltacja „Do Matki Polki” i widmo Winkelrieda krążące nad górą Mont Blanc, wzięte z „Kordiana” – Juliusza Słowackiego[2]. Narzucają się skojarzenia z pracą Aliny Witkowskiej „Cześć i skandale. O emigracyjnym doświadczeniu Polaków”[2]. Wyraźnie pobrzmiewa motyw XIX-wiecznych „ksiąg przeklętych”, które kształtowały i kształtują polską wyobraźnię[2]. Twórcy kilka razy wyraźnie eksponują tytuł zdobiący okładkę pewnej książki – „WeselaStanisława Wyspiańskiego[2].

Film trwający nieco ponad 82 minuty powstał w 1985, w Zespole Filmowym Perspektywa oraz Telewizji Polskiej na taśmie kolorowej (negatyw: Agfa-Gevaert formatu standardowego 4:3), a wyprodukowała go Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie[1]. Premiera filmu odbyła się 1986-09-055 września 1986, chociaż film został wcześniej zaprezentowany na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno, gdzie otrzymał główną nagrodę Grand PrixZłotego Lamparta[1]. Zdjęcia do filmu kręcono w Warszawie[3]. Do filmu powstały dwa plakaty reklamowe autorstwa grafika Andrzeja Pągowskiego[4].

Opis fabułyEdytuj

Akcja filmu rozgrywa się w 1940 w miejscowości Konstancja nad Jeziorem Bodeńskim, niedaleko granicy ze Szwajcarią, gdzie Niemcy założyli w dawnej szkole obóz dla internowanych[5][3]. Przebywają w nim głównie Anglicy i Francuzi[5]. Film rozpoczyna się od przybycia do obozu ze statku internowanych, w tym głównego bohatera – młodego Polaka legitymującego się francuskim paszportem, po czym jeden z osadzonych – Roullot przedstawia mu w obozowej stołówce niektórych osadzonych: MacKinleya, Vilberta, Thomsona, braci-bliźniaków Krupskich, Wildermayera, Pociejaka, księdza Cleonta oraz po chwili Francuzkę Suzanne. Ktoś z sali wykrzykuje: „Ludzie! Szwajcaria wypowiedziała wojnę Niemcom!”, po czym zgromadzeni wiwatują. To jednak żarty i pozory. Wśród osadzonych są m.in. dwie młode kobiety: Polka, wesoła blondynka – Janka Birmin z Krakowa, z którą główny bohater prowadzi dowcipne rozmowy i Suzanne, z którą romansuje[5]. Widząc jej zainteresowanie Polską, opowiada o swoim kraju i czyta jej strofy narodowej poezji[5]

„Wesołych Świąt i dalszych zwycięstw w Nowym Roku” – takie życzenia składa podczas wigilii Bożego Narodzenia hitlerowski żołnierz leutnant Klaus grupie osób zgromadzonych w stołówce[6]. „Nawzajem, nawzajem” – odpowiada obecny na sali Polak, główny bohater filmu[6]. Ta scena oddaje panujący nastrój, nieustannie oscylujący między błazenadą a goryczą[6]. Wspomniany dowcipniś i jego towarzysze niedoli oddają się przeróżnym zajęciom: romansują, tańczą, dokuczają sobie, prowadzą długie rozmowy, zabijają czas i robią dobrą minę do złej gry[6]. Przypominają siedzących w kozie uczniów[6].

Pewnej nocy głównemu bohaterowi śni się ucieczka z obozu, ale nieudana, gdyż – podobnie jak romantycy – nie ma on siły, by dokonać konkretnego czynu[5]. Obraża się na Suzanne, która naiwnie wierzy w polskie mity, a zaczyna adorować przybyłą z nową grupą internowanych młodą i ładną Renee Bleist ze Strasburga[5]. Bliźniacy, bracia Krupscy, trafiają na pamiętnik bohatera i na głos odczytują zapisane tam rozmyślania o Suzanne[5][3]. Francuz Ruollot ze skonstruowaną przez siebie prymitywną lotnią rzuca się z dachu i ponosi śmierć. Pogrążonym w smutku po tym zdarzeniu internowanym, główny bohater oświadcza: „Bawmy się!” Rozentuzjazmowany tłum w takt „chocholego tańca” zaczyna wiwatować, przeganiając nawet interweniującego leutnanta Klausa. Punktem kulminacyjnym filmu jest miniwykład głównego bohatera, który wygłasza w sali na temat Polski, w którym z pasją ujawnia narodowe kompleksy i wady[5][7]. W końcowej sekwencji filmu bohater i Suzanne spotykają się po wielu latach podczas zwiedzania gmachu szkoły, w którym mieścił się dawny obóz[5]. Film kończy się odejściem Suzanne, którą wołaniem stara się zatrzymać główny bohater.

ObsadaEdytuj

W filmie zagrało kilkudziesięciu polskich aktorów oraz statystów.

 
Krzysztof Pieczyński – główny bohater filmu
Obsada aktorska filmu[1]
Lp. Aktor Rola
1. Krzysztof Pieczyński bohater
2. Małgorzata Pieczyńska Suzanne
3. Joanna Szczepkowska Janka Birmin
4. Maria Pakulnis Renee Bleist
5. Gustaw Holoubek Roullot
6. Andrzej Szczepkowski Thomson
7. Henryk Borowski Wildermayer
8. Krzysztof Zaleski Harry Markowski
9. Krzysztof Gosztyła MacKinley
10. Wojciech Wysocki Vilbert
11. Jacek Sas-Uhrynowski ksiądz Cleont
12. Krzysztof Kowalewski Pociejak
13. Jan Kociniak leutnant Klaus
14. Janusz Bukowski Max Pfitzner
15. Adam Ferency Jasiek Paluch
16. Grzegorz Wons Jean Ledoix
17. Krzysztof Paszkowski Krupski
18. Wojciech Paszkowski Krupski
19. Marcin Troński Mulat
20. Jacek Domański internowany
21. Paweł Nowisz żandarm niemiecki
22. Helena Kowalczykowa internowana
23. Krystyna Wolańska
24. Bogusław Stokowski brodacz grający na harmonijce
25. Franciszek Stawarz oficer niemiecki
26. Zbigniew Korepta żandarm
27. Stefania Iwińska internowana
28. Kalina Jędrusik kobieta słuchająca Chopina
29. Józef Kalita właściciel piwiarni
30. Anna Majcher kelnerka w piwiarni
31. Andrzej Szenajch mężczyzna w piwiarni

NagrodyEdytuj

  Nagrody
Rok Osoba Nagroda
1986 Janusz Zaorski,
Witold Adamek
Nagroda Kinematografii za najwybitniejsze osiągnięcia programowe w dziedzinie filmu
Krzysztof Pieczyński 11. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku: nagroda za pierwszoplanową rolę męską
Maria Pakulnis 11. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku: nagroda za drugoplanową rolę kobiecą
Maria Pakulnis Złoty Ekran (przyznawany przez czasopismo "Ekran")
Janusz Zaorski Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Locarno: Grand Prix – Złoty Lampart[8]
Janusz Zaorski Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Locarno: nagroda jury młodzieżowego
1987 Janusz Zaorski Festiwal Fimowy w Strasburgu: nagroda miasta Schiltigheim
Maria Pakulnis Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Jezioro Bodeńskie. filmpolski.pl ↓.
  2. a b c d e Bartosz Marzec: O „Jeziorze Bodeńskim” (1985) Janusza Zaorskiego. taktylkopatrze.wordpress.com, 2017-09-27. [dostęp 2020-07-17].
  3. a b c Jezioro Bodeńskie. Filmweb ↓.
  4. Jezioro Bodeńskie. W: Galeria Polskiego Plakatu [on-line]. polishposter.biz. [dostęp 2020-07-17].
  5. a b c d e f g h i 1985. Jezioro Bodeńskie. W: Stowarzyszenie Filmowców Polskich [on-line]. sfp.org.pl. [dostęp 2020-07-17].
  6. a b c d e Piotr Mirski: Jezioro Bodeńskie. Janusz Zaorski, Polska, 1985. kinonagranicy.pl. [dostęp 2020-07-17].
  7. Jezioro Bodeńskie. W: Kino Iluzjon. Muzeum Sztuki Filmowej [on-line]. iluzjon.fn.org.pl. [dostęp 2020-07-17].
  8. JEZIORO BODENSKIE (Lac de Constance) (ang.). W: Festival del film Locarno [on-line]. archive.pardo.ch, 1986. [dostęp 2020-06-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-07)].

Linki zewnętrzneEdytuj