Otwórz menu główne

Jezioro Orawskie

Jezioro Orawskie[1], Zbiornik Orawski[1] (słow. Vodná nádrž Orava) – zbiornik zaporowy u zbiegu Czarnej i Białej Orawy. Znajduje się w geograficznym regionie Kotlina Orawska i w historycznym regionie Orawa w północnej Słowacji[2]. Największy powierzchniowo i drugi co do objętości sztuczny zbiornik wodny Słowacji. Kilka kilometrów na południe towarzyszy mu mały zbiornik wyrównawczy Tvrdošin.

Jezioro Orawskie
Ilustracja
Położenie
Państwo  Słowacja
Lokalizacja Orawa
Miejscowości nadbrzeżne Namiestów
Wysokość lustra średnia 601 m n.p.m.
Morfometria
Powierzchnia 35 km²
Głębokość
• średnia
• maksymalna

15 m
38 m
Objętość 0,35 km³
Hydrologia
Rzeki zasilające Biała Orawa, Czarna Orawa
Rzeki wypływające Orawa
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Jezioro Orawskie
Jezioro Orawskie
Ziemia49°23′38,38″N 19°33′27,81″E/49,393994 19,557725

Spis treści

Dzieje budowyEdytuj

Budowa geologiczna dorzecza górnej Orawy (flisz karpacki z warstwami nieprzepuszczalnych łupków, słabo akumulujący wodę[3]) wpływa na przyspieszony spływ wód z gór do dolin i w konsekwencji – na katastrofalne wezbrania Orawy i Wagu po każdych intensywniejszych opadach. Pomysły budowy tamy i zbiornika na Orawie, które miałyby temu zapobiec, datują się od XVIII w. Pierwszy model drewnianej zapory z 1730 r. zachował się do dziś i jest przechowywany w muzeum na Zamku Orawskim[4]. Pierwszy projekt budowy zapory betonowej, na terenie dawnej wsi Ujście nad Orawą (obecnie zalana wodami zapory) powstał w 1870 r., nie został jednak zrealizowany, podobnie jak kilka następnych. Najśmielszy projekt, z 1918 r., zakładał, że maksymalny poziom lustra wody w zaporze wyniesie 613 m n.p.m. (dziś: 602,4 m n.p.m.). Dopiero w 1937 r. Ministerstwo Robót Publicznych zdecydowało o budowie. Ostateczny projekt opracowała szwajcarska firma „Swissboring” w latach 1940–1941. Prace przy badaniach geologicznych w rejonie przyszłej tamy rozpoczęto 24 lipca 1941 r., a samą budowę zaczęto 11 października tegoż roku. Po pokonaniu szeregu trudności wynikających z budowy geologicznej i tektoniki terenu, 1 grudnia 1943 r. rozpoczęło się betonowanie muru zapory. Po przerwie pod koniec wojny, w latach 1945-1948 przeprowadzono nowe badania i na ich podstawie w latach 1949-1951 opracowano nowy projekt zapory. Prace budowlane szły wolno, wstrzymywane przez kolejne powodzie, które zatapiały już wykonane wykopy i maszyny. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w 1954 r., a 2 maja 1953 r. uruchomiona została pierwsza turbina zainstalowanej w zaporze hydroelektrowni[4]. Ukończenie budowy miało miejsce w 1954 r.

Wpływ na środowiskoEdytuj

Wodami zbiornika zostały zalane wsie: Hamry (słow. Oravské Hámre), Ławków (słow. Ľavkov), Osada, Słanica (słow. Slanica) i Ujście nad Orawą (dziś Ústie nad Priehradou – włączone do Trzciany), część wsi Bobrów (słow. Bobrov) oraz większa część (w tym zabytkowe centrum) Namiestowa. Ponad wodą pozostały dwa niewielkie wzniesienia, należące niegdyś do Słanicy – dziś wyspy: Slanický ostrov z kościołem pw. Podwyższenia Świętego Krzyża z XVIII w. oraz Vtáči ostrov. Po napełnieniu jeziora okazała się konieczna zmiana przebiegu granicy polsko-słowackiej, tak, by całe jezioro pozostało po stronie słowackiej[potrzebny przypis]. Obecnie granica na krótkim odcinku przebiega północnym brzegiem jeziora[potrzebny przypis]. Wyparowanie wody z jeziora przy temperaturze powietrza 30 °C wynosi 24 m³ dziennie.

ZnaczenieEdytuj

Jezioro Orawskie pełni głównie funkcję przeciwpowodziową i retencyjną. Poza tym jest wykorzystywane do celów rekreacyjnych i sportowych: na jego brzegach znajduje się kilka ośrodków rekreacyjnych, camping, przystanie itp. Przylegające do jeziora tereny stanowią ważną ostoję ptactwa, dla którego ustanowiono kilka obszarów chronionych: Obszary Natura 2000 Horná Orava, Jelešňa, Rašeliniská Oravskej kotliny, Zimník, Oravská vodná nádrž.

Poza Białą i Czarną Orawą do Jeziora Orawskiego uchodzą potoki: Jeleśnia (słow. Jelešňa, od południa), Chyżny, Półgórzanka (słow. Polhoranka) oraz wiele pomniejszych.

 
Widok na Jezioro Orawskie z Babiej Góry

PrzypisyEdytuj

  1. a b Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 205.
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. Kollár Daniel: Biela Orava – príroda, w: „Krásy Slovenska” R. LXXXVII, nr 1-2/2010, s. 12;
  4. a b Vlado Medzihradský: Orava. Turistický sprievodca. Bratislava: Šport, Slovenské telovýchovné vydavateľstvo, 1982.