Joanna Sobolewska-Pyz

polska działaczka społeczna pochodzenia żydowskiego

Joanna Sobolewska-Pyz, Inka Sobolewska (ur. 31 lipca 1939 w Warszawie) – polska działaczka społeczna pochodzenia żydowskiego, świadek Holocaustu, z wykształcenia socjolog, w latach 2012–2018 przewodnicząca Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu (SDH).

Joanna Sobolewska-Pyz
Data i miejsce urodzenia 31 lipca 1939
Warszawa
Zawód, zajęcie socjolog, działaczka społeczna
Narodowość polska
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Stanowisko Przewodnicząca Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu (2012–2018)
95. rocznica urodzin Ireny Sendlerowej (siedzi po lewej).
Od prawej z przodu: Joanna Sobolewska-Pyz i Krystyna Budnicka, stoją Małgorzata Indraszyk, Janina Zgrzembska, Elżbieta Ficowska i Julian Pyz (2005)

ŻyciorysEdytuj

Urodziła się 31 lipca 1939 w Warszawie jako córka Tadeusza Grynszpana (zm. 1943) i Haliny z d. Zylberbart (1914–1943)[1].

Podczas niemieckiej okupacji Grynszpanowie jako Żydzi mieszkali w getcie warszawskim. W kwietniu 1943 rodzice trafili na Umschlagplatz, zaś Joanna została uratowana przez granatowego policjanta i przeniesiona na aryjską stronę miasta[1], dzień przed wybuchem powstania w getcie[2]. Początkowo zamieszkała u nauczycielki swojej matki, a 2 maja trafiła pod opiekę Anastazji (1899–1958) i Waleriana (1897–1965) Sobolewskich, którzy ją adoptowali[1]. W 2006 oboje zostali uhonorowani pośmiertnie medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[3][4]. Sobolewscy mieszkali w Warszawie, a następnie – z obawy przed donosem – w Milanówku[5].

Wojnę przeżyły, o czym sama Joanna nie wiedziała, jej ciotka i babka[6]. O swym żydowskim pochodzeniu dowiedziała się w wieku 18 lat. Ukończyła socjologię na Uniwersytecie Warszawskim, z którym następnie związała swoją zawodową karierę[1].

Działalność społecznaEdytuj

W 1991 była członkiem-założycielem Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu[1], jego wiceprzewodniczącą[7], a w latach 2012–2018 – przewodniczącą[1][2][8].

Aktywnie uczestniczyła w prezentowaniu prawdy i świadectwa o Szoa, w przywracaniu pamięci zapomnianym Sprawiedliwym wśród Narodów Świata. Występowała w debatach, spotkaniach i mediach[6][9][10][11][2][5][12][13].

Dzieląc się wspomnieniami brała udział, wraz z Elżbietą Ficowską i ks. Romualdem Jakubem Wekslerem-Waszkinelem, w spektaklu-spotkaniu pt. „Matki” w reżyserii Pawła Passiniego, z tekstem Patrycji Dołowy, powstałego według idei Gołdy Tencer, a wystawionego przez Teatr Żydowski[14][15].

Była pomysłodawczynią wystawy „Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice”[1] zrealizowanej przez SDH we współpracy z Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, Fundacją im. Róży Luksemburg oraz Fundacją Shalom, Austriackim Forum Kultury, Stowarzyszeniem im. Jana Karskiego – Instytutem Kultury Spotkania i Dialogu oraz Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Wystawa prezentowana była w Warszawie (Muzeum Polin oraz Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera), Kielcach (Instytut Kultury Spotkania i Dialogu) i Łodzi (Centrum Dialogu), towarzyszyła jej publikacja albumu[16].

Była członkiem komitetu Ogrodu Sprawiedliwych w Warszawie[17]. Korespondowała z prof. Michałem Głowińskim[18]. Jest autorką rozdziału w książce Dzieci Holocaustu mówią, pod redakcją Jakuba Gutenbauma i Agnieszki Latały, wydanej w 2001 po polsku, a w 2005 po angielsku przez Northwestern University Press (jako The Last Eyewitnesses, Volume 2: The Children of the Holocaust Speak)[19]. Była redaktorką antologii wspomnieniowej Zapukali do drzwi[20].

Jej wspomnienia (historia mówiona) z okresu II wojny znalazły się w zbiorach United States Holocaust Memorial Museum[21] oraz Muzeum Historii Żydów Polskich Polin[22]. Udzieliła wywiadu Remigiuszowi Grzeli opublikowanego w książce Obecność. Rozmowy z 2015[23].

Została wyróżniona Nagrodą Femina Bona przyznawaną przez Stowarzyszenie im. Jana Karskiego „w uznaniu wyjątkowości postaci i dzieła życia Laureatów”[9].

29 listopada 2017 w imieniu Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu odebrała nagrodę specjalną od Muzeum Historii Żydów Polskich Polin[24].

Życie prywatneEdytuj

Nazywana była Inką[25]. Jest spokrewniona z Felicją Czerniaków, żoną Adama Czerniakowa, prezesa warszawskiego Judenratu[2].

Z mężem Julianem[26] ma jednego syna[1][6].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice – Joanna Sobolewska-Pyz. moirodzice.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  2. a b c d Ocalała z Holokaustu: moja żydowska tożsamość to sprawa honoru. dzieje.pl. [dostęp 2017-12-02].
  3. The Righteous Among The Nations. Sobolewski Family (ang.). yadvashem.org. [dostęp 2017-12-04].
  4. Uroczystość nadania tytułu „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”. dzieciholocaustu.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  5. a b Spotkanie z ocalałymi z Zagłady. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  6. a b c Ocalona z getta: „Nie mówię więc nic, a potem żałuję”. wyborcza.pl. [dostęp 2017-12-02].
  7. Irena Sendlerowa nie żyje. gazeta.pl. [dostęp 2017-12-02].
  8. O Stowarzyszeniu. dzieciholocaustu.org.pl. [dostęp 2018-07-16].
  9. a b Wywiad z laureatką wyróżnienia Femina Bona Stowarzyszenia im. Jana Karskiego panią Joanną Sobolewską-Pyz. soundcloud.com. [dostęp 2017-12-02].
  10. „Moi żydowscy rodzice, moi polscy rodzice”. zw.com.pl. [dostęp 2017-12-02].
  11. Spotkanie z Joanną-Sobolewską-Pyz i Anną Kołacińską-Gałązką. muzeum-sieradz.com.pl. [dostęp 2017-12-02].
  12. Obecność. Rozmowy. wrzenie.pl. [dostęp 2017-12-02].
  13. Kalendarz. remigiusz-grzela.pl. [dostęp 2017-12-02].
  14. „Matki” Teatru Żydowskiego 26 sierpnia na Festiwalu Singera. gazetaprawna.pl. [dostęp 2017-12-02].
  15. Z gliny są ludzie i cegły. teatr-pismo.pl. [dostęp 2017-12-02].
  16. Projekt. moirodzice.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  17. Pierwszy w Polsce Ogród Sprawiedliwych. geremek.pl. [dostęp 2017-12-02].
  18. Korespondencja profesora Michała Głowińskiego. Tom 36. bn.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  19. The Last Eyewitnesses, Volume 2: The Children of the Holocaust Speak. Evaston, Illinois: Northwestern University Press, 2005.
  20. Zapukali do drzwi…. bn.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  21. USC Shoah Foundation Institute testimony of Joanna Sobolewska-Pyz (ang.). collections.ushmm.org. [dostęp 2017-12-02].
  22. Jedyne takie świadectwo zagłady Żydów. polskieradio.pl. [dostęp 2017-12-02].
  23. Remigiusz Grzela: pytałem o to, co zostaje, jak ludzie odchodzą. wp.pl. [dostęp 2017-12-02].
  24. Zasłużeni dla pamięci o polskich Żydach. Nagrody Muzeum POLIN rozdane. onet.pl. [dostęp 2017-12-02].
  25. Opinia o książce Anity Haliny Janowskiej opublikowana w angielskim dzienniku The Guardian. dzieciholocaustu.org.pl. [dostęp 2017-12-02].
  26. 16 lutego 2005 r. Gazeta Wyborcza doniosła „Moc gości i kwiatów” – urodziny Ireny Sendlerowej. dzieciholocaustu.org.pl. [dostęp 2017-12-02].