Otwórz menu główne

Joanna z Tuluzy (ur. 1220, zm. 25 sierpnia 1271 w Corneto, niedaleko Sieny) – córka Rajmunda VII hrabiego Tuluzy i Sanczy, córki króla Aragonii i hrabiego Prowansji Alfonsa II. Od 1234 roku żona Alfonsa z Poitiers, w 1249 roku odziedziczyła po ojcu hrabstwo Tuluzy. Zmarła dzień po swym mężu, w trakcie powrotu z wyprawy krzyżowej do Egiptu. Po jej śmierci, pomimo innego brzmienia jej testamentu, wszystkie jej i Alfonsa ziemie weszły w skład domeny królewskiej.

Joanna z Tuluzy
ilustracja
hrabia Tuluzy
Okres od 2 września 1249
do 25 sierpnia 1271
Poprzednik Rajmund VII
Dane biograficzne
Data urodzenia 1220
Data i miejsce śmierci 25 sierpnia 1271
Corneto
Ojciec Rajmund VII
Matka Sancza Aragońska
Mąż Alfons z Poitiers
Błogosławiona
Joanna z Tuluzy
ilustracja
Czczona przez Kościół katolicki
Beatyfikacja 11 lutego 1895
przez Leona XIII (zatwierdzenie kultu)
Wspomnienie 31 marca
Pięczęć Joanny z Tuluzy. Na awersie, w otoku tytulatura „Pieczęć Joanny hrabiny Poitou” (łac. [S]igill Iohanne Comitisse Pidtavensis). Na rewersie w centrum herb hrabstwa Tuluzy, w otoku tytulatura „Pieczęć Joanny hrabiny Tuluzy” (łac. S.[igill] Iohanne Comitisse Tholosane)
Nagrobek Joanny z Tuluzy

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

W 1225 roku została zaręczona z Hugonem, synem Hugona X, hrabiego La Marche. Na mocy postanowień z Melun i Paryża (1229) i dzięki papieskiej dyspensie[1], została w wieku 9 lat zaręczona z Alfonsem z Poitiers, młodszym bratem króla Francji Ludwika Świętego[2]. Od tego momentu wychowywała się na dworze królewskim w północnej Francji. Nie jest jasne kiedy odbyły się zaślubiny, pewna jest data dzienna 13 marca, za roczną przyjmowany jest albo 1234, albo 1241[3]. Faktem jest, że 24 czerwca 1241 roku w Saumur Alfons został przez starszego brata pasowany na rycerza i objął we władanie, nadane mu testamentem przez ojca Ludwika VIII, Poitou i Owernię[4]. W skład jej posag, zgodnie z literą postanowień z 1229 roku, weszły: księstwo Narbona, południowa część okręgu Albi (Albigeois), Castres i Mirepoix[5].

Zaraz po objęciu przez Alfonsa swego dziedzictwa przeciw jego władzy zbuntował się Hugo X z La Marche (niedoszły teść Joanny), oburzony obniżeniem pozycji w hierarchii feudalnej (przestał być królewskim parem, a stał się wasalem drugiego stopnia) i żądaniem zwrócenia warowni nadanych mu niegdyś, jako rękojmi niedoszłego małżeństwa z królewską siostrą Izabelą, przez Ludwika IX[6]. Do jego buntu przyłączyła się większość baronów księstwa, a także ojciec Joanny Rajmund VII. Do konfliktu przystąpił też król Anglii Henryk III[6]. Punktem zwrotnym wojny, którą prowadził głównie król Ludwik była bitwa pod Taillebourgiem z 22 lipca 1242 roku, po której Hugo X poddał się władzy Alfonsa[7]. Ojciec Joanny, po początkowych sukcesach w końcu pokonany przez króla i opuszczony przez lenników, zmuszony był błagać Ludwika o wybaczenie. Pokój podpisany w styczniu 1241 roku w Lorris zobowiązywał go do wygnania heretyków i udania się na krucjatę do Ziemi Świętej[8].

Rajmund miał wyruszyć na wyprawę krzyżową wraz z królem Ludwikiem, który 25 sierpnia 1248 wypłynął z portu śródziemnomorskiego w Aigues-Mortes w kierunku Egiptu. Towarzyszyć bratu miał między innymi Alfons, z którym wyruszyła także Joanna. Oboje mieli wsiąść na statek w Marsylii, jednak spóźnili się i wyruszyli dopiero na wiosnę przyszłego roku, gdy rozpoczął się nowy sezon żeglugowy[9]. Mimo początkowych sukcesów wyprawa okazała się klęską, a król, a wraz z nim Alfons dostali się do niewoli[10], Joanna była w tym czasie w bezpiecznym miejscu wraz z żoną Ludwika IX Małgorzatą. Po wykupie król postanowił pozostać w Palestynie, natomiast jego brat Karol Andegoweński, Alfons i Joanna powrócili do Francji, gdzie regencję sprawowała ich matka Blanka Kastylijska, Alfons stał się współregentem. Stan ten trwał aż do powrotu Ludwika, w lipcu 1254 roku[11].

Rajmund VII nie zdążył wyruszyć na krucjatę, zmarł 27 września 1249 roku. Pod nieobecność Joanny i Alfonsa Blanka objęła w zarząd hrabstwo Tuluzy[12]. Rajmund zapisał wszystkie swoje posiadłości Joannie, jednak Alfons unieważnił ten zapis, gdyż zgodnie z postanowieniami traktatu paryskiego z 1229 roku, miał zagwarantowane objęcie wszystkich ziem Rajmunda po jego śmierci[13]. Wkrótce po powrocie z Ziemi Świętej Alfonsa dotknął paraliż, dzięki pomocy żydowskiego lekarza odzyskał jednak częściową władzę w członkach. Joanna z mężem mieszkali głównie w Paryżu w pałacu nazwanym Hôtel d'Autriche[10].

Joanna i Alfons wyruszyli wraz z Ludwikiem także na jego drugą wyprawę krzyżową (1270) do Tunisu. Ta zakończyła się całkowitą klęską, w czasie jej trwania zmarł na dyzenterię Ludwik IX. W czasie powrotu do Francji 21 sierpnia 1271 roku zmarł też Alfons, przygotowując nową krucjatę, kilka dni po nim zmarła Joanna. Zostali pochowani w katedrze w Savonie[14]. Nie mieli dzieci. Joanna, tak jak ojciec, sporządziła za wiedzą Alfonsa testament, datowany 23 czerwca 1270 roku, którym całość swych ziem, z wyłączeniem okręgu Venaissin, które zapisała bratu Alfonsa Karolowi Andegaweńskiemu, wtedy już królowi Sycylii, przekazywała swej krewniaczce Filipie z Lomagne, córce Arnaud Odona III wicehrabiego Lomagne i Auvillars[15]. Jednak wszystkie ogromne posiadłości Alfonsa i Joanny odziedziczył syn Ludwika Filip III nowy król Francji, który włączył je do domeny królewskiej[16], co zostało potwierdzone decyzją parlamentu z 1274 roku, który unieważnił decyzję Joanny. Karol Andegaweński starał się jeszcze przeforsować podział całości ziem Joanny i Alfonsa w rodzinie królewskiej, jego starania jednak zakończyło postanowienie parlamentu z 1283 roku, który orzekł, że kiedy wymiera boczna linia rodu królewskiego, jej apanaż wraca do domeny[17]. W 1895 roku została beatyfikowana przez papieża Leona XIII[18].

Wywód genealogicznyEdytuj

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rajmund V (1134–1194), hr. Tuluzy
 
 
 
 
 
 
 
Rajmund VI (1156–1222), hr. Tuluzy
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Konstancja (ok. 1124–1176)
 
 
 
 
 
 
 
Rajmund VII (1197–1249), hr. Tuluzy
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk II (1133–1189), kr. Anglii
 
 
 
 
 
 
 
Joanna (1165–1199)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Eleonora (1122/24–1204)
 
 
 
 
 
 
 
Joanna z Tuluzy
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ramon Berenguer IV (1113–1162), kr. Aragonii
 
 
 
 
 
 
 
Alfons II (1157–1196)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Petronela (1135–1174)
 
 
 
 
 
 
 
Sancza Aragońska
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Alfons VII (1105–1157)
 
 
 
 
 
 
 
Sancza (1155–1208)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ryksa (1130/1140–1185)
 
 
 
 
 
 

[19]

PrzypisyEdytuj

  1. Alfonsa i Joannę łączyło bliskie pokrewieństwo trzeciego i czwartego stopnia.
  2. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 87.
  3. W 1234 zarówno Joanna, jak i Alfons, mogli osiągnąć pełnoletniość (14 lat). Natomiast w 1241 Alfons został pasowany na rycerza (w wieku 21 lat). Kwestią sporu jest jaki wiek uważano za dojrzałość. Wiek 14 lat ustalono jako dający pełnoletniość dopiero w wieku XIV, natomiast zarówno Ludwik IX, jak i jego bracia obejmowali swoje włości w wieku 21–22 lat; J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 75 i 76. Możliwy jest też rok 1239, rok przybycia relikwii Korony Cierniowej do Francji; R. Pernoud, Królowa Blanka, s. 151 i 152.
  4. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 111-112 i 121.
  5. R. Pernoud, Królowa Blanka, s. 120.
  6. a b J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 121.
  7. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 124.
  8. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 125.
  9. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 152.
  10. a b J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 585.
  11. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 157-158.
  12. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 584-585.
  13. E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 335.
  14. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 244.
  15. E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 335-336.
  16. J. Le Goff, Święty Ludwik, s. 586.
  17. E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 336.
  18. Beata Giovanna di Tolosa (wł.). santiebeati. [dostęp 2012-04-24].
  19. Wywód utworzony na podstawie: Foundation for Medieval Genealogy

BibliografiaEdytuj