Johann Friedrich Böttger

Johann Friedrich Böttger (ur. 4 lutego 1682 w Schleiz, zm. 13 marca 1719 w Dreźnie) – niemiecki alchemik, uznawany za twórcę europejskiej porcelany twardej.

Johann Friedrich Böttger
Ilustracja
Johann Friedrich Böttger
Data i miejsce urodzenia 4 lutego 1682
Schleiz, Niemcy
Data i miejsce śmierci 13 marca 1719
Drezno, Niemcy
Zawód, zajęcie alchemik, współtwórca receptury europejskiej porcelany
Pomnik Böttgera w Schleiz
Pomnik Böttgera w Dreźnie

ŻyciorysEdytuj

Był uczniem berlińskiego aptekarza Zorna (od 1698 roku). Pierwotnie próbował uzyskać złoto metodą transmutacji, jednak w obawie przed uwięzieniem przez króla pruskiego, uciekł do Wittenbergi w 1701 roku. Tu jednak został schwytany na rozkaz elektora saskiego i króla polskiego Augusta Mocnego, po czym przewieziony do Drezna.
Położony w pobliżu zamku „Złoty Dom”, stał się jego mieszkaniem i pracownią. W roku 1703 ponownie próbował uciec poprzez Pragę, został jednak schwytany w Enns i sprowadzony z powrotem. Próby uzyskania złota skończyły się porażką. Pod wpływem Ehrenfrieda Walthera von Tschirnhausa, który od lat interesował się ceramiką, Böttger zaangażował się w pracę w tej dziedzinie[1]. Próby uzyskania receptury porcelany odbywały się w laboratorium w zamku Albrechtsburg w Miśni.
We wrześniu 1706 roku Böttger został przewieziony ze względów bezpieczeństwa, przed zbliżającymi się Szwedami, na rok do twierdzy Konigstein, a eksperymenty zawieszono. Ponowne próby zostały podjęte w 1707 roku w laboratorium urządzonym w kazamatach starych murów fortecznych w Dreźnie, gdzie powrócił cały zespół pod nadzorem Tschinrnhausa[1].

15 stycznia 1708 roku powstała pierwsza nadająca się do realizacji receptura porcelany. W 1709 roku Böttger zameldował królowi o zakończeniu prac i zgłosił gotowość poddania się ocenie komisji. Na pytania komisji odpowiedział pismem Unvorgreiffliche Gedancken, gdzie zawarł swoje koncepcje ekonomiczne i poglądy artystyczne na temat formy, dekoracji oraz opinię na temat wyższości naczyń porcelanowych nad metalowymi. 23 stycznia 1710 roku król August II Mocny wydał dekret o założeniu manufaktury porcelany[1]. 6 czerwca 1710 roku manufaktura została założona na zamku Albrechtsburg w Miśni (Kursächsische Manufaktur), a August Mocny stał się pierwszym w Europie władcą, który posiadał wytwórnię porcelany[2]. Böttger w latach 1701–1714 faktycznie był królewskim jeńcem. Od 1707 roku żył na terenie twierdzy, strzeżony przez strażników i żołnierzy. W 1714 roku był już chory. Prawdopodobnie było to zatrucie metalami stapianymi w piecach w wilgotnych pomieszczeniach, bez odpowiedniej wentylacji[1].

Pierwotnie uważany za twórcę europejskiej porcelany, ale nowsze źródła podają, że wynalazcą porcelany był Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, a Böttger był jego uczniem i kontynuował prace badawcze po śmierci Tschirnhausa w 1708 roku. Według innych źródeł w procesie tworzenia receptury porcelany zaangażowany był cały zespół składający się z Tschinrnhausa, Ohaina, Böttger oraz freiberskich górników i hutników[1].

Böttger aż do śmierci pracował w założonej przez króla manufakturze, nie mogąc opuszczać Drezna. Według innego źródła wolność odzyskał 19 lipca 1714 roku, już jako chory człowiek[1]. 13 marca 1719 roku zmarł.

Okres kierownictwa Böttgera w manufakturze w Miśni (lata 1710–1719)Edytuj

Okres ten był czasem eksperymentów. Jako pierwsza produkowana była czerwona kamionka Böttgera, zwana protoporcelaną[3], lub „czerwoną porcelaną”, która nie wymagała szkliwienia[2]. Zatrudniani specjaliści z dziedziny obróbki szkła przez szlifowanie i polerowanie uzyskiwali lśniącą powierzchnię kamionki[4]. Późniejsze kamionki pokrywano czasem przejrzystym brązowym lub nieprzejrzystym czarnym szkliwem manganowym[1]. W 1711 roku zatrudniono złotnika Johanna Jakoba Irmingera, który zaadaptował formy tradycyjnych naczyń metalowych do nowego materiału. Böttger dalej eksperymentował w celu uzyskania białej porcelany[2]. Uzyskał porcelanę o żółtawej barwie[2], która w mniejszej ilości niż czerwona weszła do produkcji w 1713 roku. Nie udało się także wyprodukować odpowiednich farb do porcelany. Jedyną farbą, która powstała w tym okresie była farba o barwie masy perłowej, zwana opalową. Złote i srebrne malatury pochodzą z warsztatu drezdeńskiego złotnika Georga Funcke[1].

UpamiętnienieEdytuj

W miejscowościach związanych z życiem Böttgera: Schleiz i Drezno znajdują się pomniki ceramika.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Ingelore Menzhausen: Stara porcelana w Dreźnie. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990
  2. a b c d Paulina Kluz: (...) a była to słynna porcelana saska z Myszny (Meissen). Wirtualne Muzea Małopolski, Zamek Królewski na Wawelu. [dostęp 2021-04-15].
  3. Sztuka świata. T. 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, ​ISBN 978-83-213-4726-4​.
  4. Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.