Otwórz menu główne

Johow-Gelände w Poznaniu – zespół mieszkaniowy, którego budowa rozpoczęła się na początku XX wieku, zlokalizowany w Poznaniu na terenie Łazarza na obszarze jednostki pomocniczej Osiedle Św. Łazarz. Stanowi akademicki przekrój przez style architektoniczne XX wieku[potrzebny przypis]. Założenie urbanistyczne zespołu od 29 listopada 1991 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem 368[1].

Johow-Gelände
Ilustracja
Johow-Gelände (ul. Kossaka) – zabudowa z około 1910
Państwo  Polska
Miasto Poznań
Dzielnica Osiedle Św. Łazarz
Data budowy 1904–lata 60. XX wieku
Architekt Max Johow, Emil Asmus
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Johow-Gelände
Johow-Gelände
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Johow-Gelände
Johow-Gelände
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Johow-Gelände
Johow-Gelände
Ziemia52°23′58″N 16°53′53″E/52,399444 16,898056
Johow-Gelände (narożnik ulic Kossaka i Siemiradzkiego) – zabudowa modernistyczna
Niektóre wewnętrzne tereny zielone zamieniono po wojnie w śmietniska i parkingi

Spis treści

LokalizacjaEdytuj

Zespół znajduje się między ulicami: Matejki, Wyspiańskiego (także placem o tej samej nazwie), Ułańską i Grottgera w Poznaniu. Dojazd autobusem MPK Poznań linii 164 (przystanki Palmiarnia lub Wyspiańskiego) oraz tramwajami z dworca głównego w kierunku pętli Górczyn – do przystanku Park Wilsona.

Historia do 1918Edytuj

Współwłaścicielami tego terenu w 1902 byli Max Johow i architekt Emil Asmus. Całość podzielono, według koncepcji pierwszego z nich, prostokątną siatką, zaznaczając zarysy poszczególnych parceli, których zabudowa była dziełem różnych architektów. Całość zabudowano dużymi, reprezentacyjnymi cztero-, pięciokondygnacyjnymi kamienicami bez oficyn, z podwórzami stanowiącymi wspólne tereny zielone. Budynki zawierały luksusowe apartamenty (4, 5-pokojowe), z mieszkaniami dla służby na poddaszach i w suterenach. Koncepcja przypomina znacząco zaprojektowane kilka lat później założenie w BerlinieWillmersdorf.

Najwcześniejsze obiekty kompleksu to: domy przy ul. Matejki 51, 59, 60, 61 (proj. Emil Asmus), Matejki 56 (proj. Max Biele) z 1904, ul. Chełmońskiego 22 (proj. Karl Roskam) z 1906. Domy przy ul. Siemiradzkiego 5 oraz Chełmońskiego 8 i 9 są prawdopodobnie autorstwa Franciszka Rotnickiego. Ten okres zabudowy Johow-Gelände reprezentuje przede wszystkim architektura secesyjna i style historyzujące (eklektyzm).

Historia po 1918Edytuj

Zabudowę kompleksu kontynuowano w dwudziestoleciu międzywojennym, jednak w okrojonym zakresie (m.in. zrezygnowano z bocznych skrzydeł i koncepcji wspólnych ogrodów). Początkowo były to budynki o formach neoklasycznych, a później (lata 30. XX wieku) również modernistycznych. W tym czasie prace koncentrowały się głównie w rejonie ulic: Kossaka, Chełmońskiego i Ułańskiej. Warto wymienić z tego okresu:

  • dom przy ul. Chełmońskiego 5 z arkadową klatką schodową biegnącą przez całą elewację,
  • dom przy ul. Siemiradzkiego 3 z 1936 o stylistyce modernistycznej.

W czasie II wojny zabudowa była nadal kontynuowana – powstawały wówczas spore założenia przy ulicach Ułańskiej i Kossaka. Domy z tego okresu posiadały duże wewnętrzne podwórza tudzież wysunięte przed lico piony balkonowe i paradoksalnie nawiązywały do znienawidzonej w III Rzeszy stylistyki modernizmu. Zachowały się płaskorzeźby z tego okresu w nadświetlach drzwi wejściowych – nawiązujące do germańskiej symboliki i sławiące związek człowieka z ziemią.

Czasy współczesneEdytuj

Ostatni etap zabudowy Johow-Gelände miał miejsce w latach 60. XX wieku, kiedy powstały nieliczne budynki plombowe. Obecnie pewna część kamienic na tym terenie zatraciła cechy stylowe po licznych, nieodpowiednich przebudowach. Jednak całość kompleksu nadal jest interesującym przykładem przeglądowym na architekturę XX wieku, reprezentującą wysoki poziom artystyczny.

TablicaEdytuj

Dom na narożniku ulic Matejki i Wyspiańskiego posiada na elewacji tablicę pamiątkową następującej treści: Dom ten był w latach 1945-1948 siedzibą Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Partii Robotniczej w Poznaniu / Poznań, luty 1967 r.

Zobacz teżEdytuj

Galeria zdjęćEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  1. Atlas architektury Poznania, Janusz Pazder (red.), Aleksandra Dolczewska, Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2008, s. 195, ISBN 978-83-7503-058-7, OCLC 316600366.