Otwórz menu główne

Jonasz Kofta

polski poeta, dramaturg, satyryk i piosenkarz

Jonasz Kofta, właśc. Janusz Kafta[a][b][1] (ur. 28 listopada 1942 w Mizoczu, zm. 19 kwietnia 1988 w Warszawie) – polski poeta, dramaturg, satyryk, piosenkarz i malarz[2].

Jonasz Kofta
Ilustracja
Jonasz Kofta, ok. 1970
Data i miejsce urodzenia 28 listopada 1942
Mizocz
Data i miejsce śmierci 19 kwietnia 1988
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Zawód, zajęcie poeta, dramaturg, satyryk, artysta kabaretowy, piosenkarz
Narodowość polska
Małżeństwo Jaga Kofta
Dzieci Piotr Kofta
Krewni i powinowaci Mirosław Kofta (brat),
Krystyna Kofta (bratowa, żona Mirosława)
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi
Jonasz Kofta ze Stefanem Friedmannem podczas nagrywania audycji, lata 60.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 28 listopada 1942 w Mizoczu na Wołyniu w rodzinie żydowskiego pochodzenia[3], jako syn Mieczysława i Marii Koftów. Rodzina uniknęła pogromu ludności żydowskiej przeprowadzonego w mieście przez Ukraińców, a następnie Niemców. Po wojnie i wysiedleniu z Wołynia zamieszkał z rodzicami we Wrocławiu, gdzie jego ojciec współzakładał rozgłośnię Polskiego Radia, a następnie w latach 1952–1956 w Katowicach, gdzie jego ojciec był redaktorem naczelnym Radia Katowice[4]. W latach następnych Koftowie z dziećmi przeprowadzali się kolejno do Łodzi i Poznania, gdzie matka wykładała germanistykę na tamtejszych uniwersytetach.

W 1961 ukończył Liceum Plastyczne im. Piotra Potworowskiego w Poznaniu[5] i rozpoczął studia na Wydziale Malarstwa warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. W tym też czasie ujawnił się jego talent literacki i kabaretowy. Wraz z Adamem Kreczmarem i Janem Pietrzakiem w 1962 utworzył kabaret Centralnego Klubu Studentów Warszawy „Hybrydy”. W 1964 roku został jego kierownikiem literackim[2].

W latach następnych współpracował z Teatrem Syrena, był współzałożycielem i wykonawcą w kabarecie Pod Egidą, współdziałał między innymi ze Stefanem Friedmannem (cykle Dialogi na cztery nogi i Fachowcy) oraz z Janem Pietrzakiem (Duety liryczno-prozaiczne).

Jego debiutem literackim były fraszki „Warsztat filozoficzny”, „O smutnych ludziach” i „Hasło” opublikowane w 1966 przez tygodnik „Szpilki”. Następne wiersze, satyry i teksty piosenek drukowane były na stronach „Szpilek” (1966, 1968, 1971–1978, 1980–1981) „Radaru” (1967–1969, 1971), „Płomyka” (1967–1971, 1974–1975), „ITD” (1967–1975)[2].

Od 1964 współpracował z Programem III Polskiego Radia. Był autorem tekstów (między innymi do takich piosenek – przebojów jak: Wakacje z blondynką, Radość o poranku, Śpiewać każdy może, Jej portret, Samba przed rozstaniem, Pamiętajcie o ogrodach, Taką cię wymyśliłem, Popołudnie, Szary poemat, Autobusy zapłakane deszczem czy Kwiat jednej nocy[6]) i wykonawcą wielu popularnych przebojów. Publikował również wierszowane felietony w Polityce.

Zmarł w wyniku powikłań po zakrztuszeniu się podczas posiłku[7]. Wcześniej cierpiał na chorobę nowotworową, którą udało mu się wyleczyć[1].

Nagrodę (Grand Prix) jego imienia przyznaje jury Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Autorskiej. W 1994 nagrodę „Jonasz” im. Jonasza Kofty w kategorii twórczości kabaretowej i literackiej ustanowiła redakcja rozrywki Programu III Polskiego Radia[8]. Od 2 czerwca 2007 roku organizowany jest w Warszawie przez Stowarzyszenie Warszawska Scena Bardów oraz Centrum Promocji Kultury Praga-Południe miasta stołecznego Warszawy, z upoważnienia spadkobierców artysty (Jagi Kofty – żony i Piotra Kofty – syna) Ogólnopolski Festiwal im. Jonasza Kofty „Moja Wolności”.

9 października 2009 z udziałem Jagi Kofty (żony) imieniem Jonasza Kofty nazwano Ogólnopolskie Spotkanie Młodych Autorów i Kompozytorów Piosenki (SMAK), odbywające się od 1978 w Myśliborzu, na których Jonasz Kofta był członkiem jury oceniającym uczestników konkursu.

 
Grób Janusza Kofty na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
 
Tablica pamiątkowa w Alei Gwiazd Satyrykonu na legnickim deptaku

RodzinaEdytuj

Syn prof. Marii Kofty – germanistki. Brat Mirosława Kofty, profesora psychologii, szwagier Krystyny Kofty, pisarki i publicystki, ojciec pisarza Piotra Kofty.

Cenzura komunistycznaEdytuj

Nazwisko Jonasza Kofty znalazło się na specjalnej liście, na której umieszczono autorów pod szczególnym nadzorem peerelowskiej cenzury. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL publikuje poufną instrukcję cenzorską z 21 lutego 1976 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, na której umieszczono jego nazwisko oraz następujące wytyczne: „Wszystkie własne publikacje autorów z poniższej listy zgłaszane przez prasę i wydawnictwa książkowe oraz wszystkie przypadki wymieniania ich nazwisk należy sygnalizować kierownictwu Urzędu, w porozumieniu z którym może jedynie nastąpić zwolnienie tych materiałów. Zapis nie dotyczy radia i TV, których kierownictwo we własnym zakresie zapewnia przestrzeganie tych zasad. Treść niniejszego zapisu przeznaczona jest wyłącznie do wiadomości cenzorów”[9].

Piosenki ze słowami Jonasza KoftyEdytuj

  • „A + B” (muz. Jan Tadeusz Stanisławski)
  • „Ballada o pustych ramach” (zespół „Ślady”)
  • „Ech, wy ludzie, co żyć potraficie” (zespół „Ślady”)
  • „Chcę z tobą być” (muz. Janusz Strobel)
  • „Cztery ściany świata” (zespół „Ślady”)
  • „Czas nie przyszedł” (muz. Janusz Strobel)
  • „Czasami pech się uśmiecha” (muz. Antoni Kopff)
  • „Czekamy na wyrok” (muz. Antoni Kopff)
  • „Cztery ściany świata” (muz. Czesław Niemen)
  • „Deszcz na jeziorach” (muz. Marek Grechuta)
  • „Do łezki łezka” (muz. Andrzej Korzyński)
  • „Dobry sen” (muz. Piotr Senkowski)
  • „Epitafium dla Mahalii Jackson” (muz. Stanisław Sojka)
  • „Gwóźdź” (zespół „Ślady”)
  • „Idąc” (muz. Jarosław Kukulski)
  • „Jeden świat” (muz. Janusz Koman)
  • Jej portret” (muz. Włodzimierz Nahorny)
  • „Jestem zmęczony” (zespół „Ślady”)
  • „Kantyczka Franka” (zespół „Ślady”)
  • „Kiedy się dziwić przestanę” (muz. Czesław Niemen)
  • „Kochać znaczy żyć” (muz. Barbara Bajer)
  • „Kochajcie starszych panów” (muz. Leszek Bogdanowicz)
  • „Księżyc w nowiu” (muz. Janusz Strobel)
  • „Kwiat jednej nocy” (muz. Juliusz Loranc)
  • „Menuet dla króla Stasia” (muz. Jerzy Andrzej Marek)
  • „Nie oślepiaj” (muz. Andrzej Zieliński)
  • „Nieobecni” (muz. Janusz Strobel)
  • „Pamiętajcie o ogrodach” (muz. Jan Pietrzak)
  • „Piosenka o pośpiechu” (muz. Janusz Strobel)
  • „Popołudnie”
  • „Radość o poranku” (muz. Juliusz Loranc)
  • „Samba przed rozstaniem” (muz. B. Powell)
  • „Song o ciszy” (muz. Andrzej Zarycki)
  • „Song o wyczekiwaniu” (muz. Czesław Majewski)
  • „Sposób na czekanie” (muz. Marian Zimiński)
  • „Szary poemat”
  • „Śpiewać każdy może”
  • „Tak będzie lepiej” (zespół „Ślady”)
  • „Taką cię wymyśliłem”
  • „Tango z różą w zębach” (muz. Włodzimierz Nahorny)
  • „To ziemia” (muz. Juliusz Loranc)
  • „Trzeba marzyć” (muz. Janusz Strobel)
  • „W młodości sadźcie drzewa” (muz. Janusz Kruk)
  • „Wakacje z blondynką” (muz. Juliusz Loranc)
  • „Wiersz dla malarza Dudy Gracza” (muz. Mirosław Czyżykiewicz)
  • „Wiersz dla malarza Dudy Gracza” (zespół „Ślady”)
  • „Wołanie Eurydyki” (muz. Jerzy Satanowski)
  • „Wszystko za wszystko” (muz. Antoni Kopff)
  • „Zapatrzony” (muz. Janusz Strobel)
  • „Zawołałam za późno” (muz. Janusz Strobel)
  • „Z tobą chcę oglądać świat” (muz. Zbigniew Wodecki)
  • „Ździebełko ciepełka” (muz. Janusz Strobel)

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

  • W styczniu 2013 nazwę rondo Jonasza Kofty nadano skrzyżowaniu bezimiennych ówcześnie ulic w warszawskim Śródmieściu, które później otrzymały nazwy Pamiętajcie o Ogrodach (od tytułu piosenki Jonasza Kofty), oraz Kłopot[11][12][13].

UwagiEdytuj

  1. Imię Jonasz było tylko pseudonimem, Kofta administracyjnie nigdy nie zmienił prawdziwego imienia. Por.: Kazimierz Kutz: Klapsy i ścinki. Kraków: Znak, 1999, s. 358.
  2. Nazwisko rodzina zmieniła w trakcie wojny.

PrzypisyEdytuj

  1. a b „Rzeczpospolita”: 20 rocznica śmierci Jonasza Kofty. [dostęp 7 grudnia 2008].
  2. a b c kofta.pl: Fundacja im. Jonasza Kofty. 8 lutego 2011. [dostęp 27 października 2012].
  3. Jonasz Kofta – Biografia; RMF FM.
  4. Gmach jak nowy. Radio Katowice, www.radio.katowice.pl/, 2012.
  5. Absolwenci Liceum Plastyczne im. Piotra Potworowskiego w Poznaniu – rocznik 1961 (pol.). [dostęp 2016-10-13].
  6. Cyfrowa biblioteka polskiej piosenki. bibliotekapiosenki.pl.
  7. „Gazeta Wyborcza”: Trzeba się jeszcze zakochać. [dostęp 7 grudnia 2008].
  8. Mateusze 2008. Polskie Radio Program III, 2008-09-04. [dostęp 2014-06-02].
  9. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 95.
  10. Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979. 
  11. Uchwała nr XLIX/1417/2013 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 stycznia 2013 w sprawie nadania nazw skrzyżowaniom ulic w Dzielnicach Śródmieście i Wola m.st. Warszawy. edziennik.mazowieckie.pl, Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego 2013 nr 1521. [dostęp 2014-06-02].
  12. Uchwała nr XCII/2369/2014 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 16 października 2014 w sprawie nadania nazwy ulicy w dzielnicach Śródmieście m.st. Warszawy i Wola m.st. Warszawy, Biuletyn Informacji Publicznej m.st. Warszawy [dostęp 2017-12-27].
  13. Uchwała nr IV/69/2015 Rady Mista Stołecznego Warszawy z dnia 15 stycznia 2015 w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy, Biuletyn Informacji Publicznej m.st. Warszawy [dostęp 2017-12-27].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj