Otwórz menu główne

Julian Romanczuk, ukr. Юліян Романчук (ur. 24 lutego 1842 w Kryłosie, zm. 22 kwietnia 1932 we Lwowie) – ukraiński polityk, działacz społeczny i oświatowy, nauczyciel, dziennikarz i pisarz, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa

Julian Romanczuk
Юліян Романчук
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 lutego 1842
Kryłos, powiat stanisławowski, Cesarstwo Austrii
Data i miejsce śmierci 22 kwietnia 1932
Lwów, Polska
poseł do austriackiej Rady Państwa
kadencja VIII, X-XII
Okres od 9 kwietnia 1891 - 22 stycznia 1897
do 31 stycznia 1901 - 1 listopada 1918
Przynależność polityczna Ukraińska Partia Narodowo-Demokratyczna
poseł na Sejm Krajowy Galicji
kadencja V i VI
Okres od 1883
do 1895

ŻyciorysEdytuj

Ukończył szkołę ludową w Dulibach w pow. stryjskim, potem uczył się w gimnazjum w Stanisławowie i liceum akademickim we Lwowie, które ukończył w 1860[1]. Odbył studia z filologii klasycznej na fakultecie filozoficznym uniw. we Lwowie (1864)[2]. Następnie pracował jako nauczyciel filologii klasycznej, najpierw jako zastępca nauczyciela, od 1870 nauczyciel w II (niemieckim) gimnazjum ogólnym we Lwowie (1864-1872)[2]. Był nauczycielem, od 1877 profesorem filologii klasycznej w (rusińskim) akademickim gimnazjum we Lwowie (1872-1899). W 1899 przeszedł w stan spoczynku[2]. W latach 1869–1890 był członkiem komisji podręczników ruskich przy galicyjskiej Krajowej Radzie Szkolnej[2].

W 1868 był jednym z założycieli towarzystwa oświatowego Proswita, i jej przewodniczącym w latach 1896-1906[3]. Współzałożyciel a następnie aktywny członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (1873), Ridnej Szkoły (1881) i Uczytelskoji Hromady[3]. Od 1904 był wydawcą biblioteki ruskich klasyków. Założyciel, dziennikarz i publicysta wielu ukraińskich gazet m.in. w l. 1873-1887 tygodnika "Batkiwszczyna" (Ojczyzna), dziennika "Diło" (1880-1932) a także miesięcznika "Ukrainische Rundschau" w Wiedniu[1]. Był redaktorem i współwydawcą ukraińskich podręczników szkolnych. Z Ołeksandrem Barwinskim wprowadzili w 1890 ortografię fonetyczną do podręczników szkół powszechnych i średnich oraz do wydawnictw popularnonaukowych "Proświty"[1].

Jeden z czołowych działaczy narodowych ukraińskich. W 1885 inicjator powstania przewodniczącym Narodnej Rady. W 1899 był współzałożycielem Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej (UNDP, do 1907 był jej przewodniczącym i członkiem władz naczelnych)[4]. W 1890 był jednym z architektów polsko-ukraińskiego porozumienia, zwanego "nową erą", ale szybko rozczarowany jego rezultatami już w 1894 przeszedł do opozycji w stosunku do rządzących Galicją konserwatystom[5]. Był posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego Galicji V kadencji (15 września 1883 - 26 stycznia 1889) i VI kadencji (10 października 1889 -17 lutego 1894) wybieranym w kurii IV (gmin wiejskich) w okręgu wyborczym nr 35 (Kałusz-Wojniłów)[6]. Od 1889 był przewodniczącym Ukraińskiego Klubu Sejmowego[4].

Był posłem do austriackiej Rady Państwa VIII kadencji (9 kwietnia 1891 - 22 stycznia 1897) oraz X kadencji (31 stycznia 1901 - 30 stycznia 1907) wybranym w kurii IV (gmin wiejskich) w okręgu nr 16 (Kałusz-Wojniłów-Dolina-Bolechów-Bóbrka-Chodorów)[7]. Do Rady Państwa IX kadencji startował bez powodzenia w marcu 1897 z kurji wiejskiej w trzech okręgach. W okręgu Stanisławów–BohorodczanyTłumaczNadwórna zwyciężył go ksiądz greckokatolicki Kornyło Mandyczewski, który otrzymał 428 głosów wyborców ze wszystkich 784[8]. W okręgu wyborczym Buczacz[9]CzortkówTrembowla zwyciężył go Kornel Horodyski, a w okręgu BrzeżanyRohatynPodhajce - dr. Jan Walewski-Colonna.[10]. Potem był posłem do Rady Państwa XI kadencji (17 czerwca 1907 - 30 marca 1911) i XII kadencji (17 lipca 1911 - 1 listopada 1918) wybieranym w okręgu wyborczym nr 55 (Wojniłów-Dolina-Rożniatów-Kałusz-Nadwórna-Delatyn-Sołotwina)[11]. W parlamencie austriackim pełnił wiele funkcji był kilkakrotnie wiceprzewodniczącym Izby Poselskiej (24 lutego 1910 - 30 marca 1911; 21 lipca 1911 - 25 lipca 1914; 30 maja 1917 - 1 listopada 1918)[2] oraz członkiem delegacji dla spraw wspólnych (7 czerwca 1906- 7 stycznia 1907; 20 grudnia 1907 - 12 III 1908, 28 grudnia 1911 - 16 października 1912)[12]. W kolejnych kadencjach pełnił też funkcję przewodniczącego Klubu Ruskiego (1891-1894, 1901-1910), następnie Klubu Ukraińskiego (1911-1913) i Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej (1916-1917)[3].

Podczas I wojny światowej był przewodniczącym Ukraińskiego Komitetu Pomocy i Ukraińskiej Rady Kultury w Wiedniu. W 1918 wszedł w skład Ukraińskiej Rady Narodowej, 10 listopada 1918 zaprzysiągł ministrów Sekretariatu Państwowego Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej[3]. W latach dwudziestych przewodniczył wraz z Kostem Łewyckim Ukraińskiej Radzie Seniorów[1].

Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[1].

Rodzina i życie prywatneEdytuj

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Syn Semena, nauczyciela szkoły ludowej i Marii córki duchownego gr.-kat[1]. Jego synem był malarz impresjonista Tyt Romanczuk (1865-1911), a wnukiem malarz portrecista Antin Romanczuk (1898-1960).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Ryszard Torzecki, Romanczuk Julijan (1842--1932), Polski Słownik Biograficzny, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1988-1989, s. 583-584, ISBN 83-04-00148-9
  2. a b c d e Parlament Österreich Republik, Kurzbiografie Romanczuk (Romančuk), Julijan (Julian) - Parlamentarier 1848-1918 online [29.10.2019]
  3. a b c d Игор Чорновол, Романчук Юліан, w: Енциклопедія історії України,Київ 2004, t. 9: П-С, s. 287, ISBN 966-00-0632-2
  4. a b Ігор Чорновол, 199 депутатів Галицького сейму, Львів 2010, c. 228, ISBN 978-966-486-089-2
  5. Dariusz Maciak: Próba porozumienia polsko-ukraińskiego w Galicji w latach 1888-1895. Warszawa, 2006. ​ISBN 978-83-235-0276-0​.
  6. Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy Galicyjski 1861-1914. Warszawa: 1993. ​ISBN 83-7059-052-7​.
  7. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 402, 418.
  8. Wybór do Rady Państwa. „Kurjer Stanisławowski”. 796, s. 1, 23 grudnia 1900.
  9. Wynik wyborów do Rady Państwa w Galicji‎. „Dziennik Polski”. 84, s. 1, 25 marca 1897.
  10. Wynik wyborów do Rady Państwa w Galicji‎. „Dziennik Krakowski”. 363, s. 1, 18 marca 1897.
  11. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim ..., s. 427, 436.
  12. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim ..., s. 422, 429, 438

BibliografiaEdytuj