Julien Bryan

amerykański dokumentalista i fotografik

Julien Hequembourg Bryan[1] (ur. 23 maja 1899 w Titusville w stanie Pensylwania, zm. 20 października 1974 w Bronxville) – amerykański reżyser, dokumentalista i fotografik. Najbardziej znany jest z dokumentowania na taśmie filmowej życia w Polsce, Związku Radzieckim i III Rzeszy pomiędzy 1935 a 1939[2].

Julien Bryan
Ilustracja
Julien Bryan w Warszawie podczas filmowania Oblężenia
Prawdziwe imię i nazwisko Julien Hequembourg Bryan
Data i miejsce urodzenia 23 maja 1899
Titusville
Data i miejsce śmierci 20 października 1974
Bronxville
Zawód reżyser, dokumentalista, fotografik
Zdjęcie Juliena Bryana przedstawiające amerykańską ambasadę w Warszawie we wrześniu 1939
Dziecko w ruinach Warszawy

ŻyciorysEdytuj

Bryan urodził się w 1899. Po skończeniu szkoły średniej zaciągnął się jako siedemnastolatek do armii; służył na froncie francusko-niemieckim I wojny światowej jako kierowca karetki[3]. W czasie pobytu na froncie pisał dziennik, wydany potem w formie książkowej. Po powrocie do USA jeździł po kraju i prowadził wykłady o wojnie oraz opowiadał o własnych przeżyciach, uzupełniając przekaz własnymi zdjęciami[3].

Pod wpływem tych działań postanowił kontynuować pracę dokumentalisty, fotografa i filmowca. W okresie dwudziestolecia zajmował się przygotowywaniem dokumentów o życiu ludzi w różnych częściach świata; skupiał się w nich na ukazywaniu codziennego życia i podobieństw do życia ludzi w USA[3].

Obrona WarszawyEdytuj

Do Warszawy dotarł 7 września 1939 z zamiarem dokumentowania życia miasta w okresie wojny. Od prezydenta Stefana Starzyńskiego otrzymał samochód, tłumacza i ochronę, by mógł bez przeszkód filmować miasto i pokazać światu dokument ukazujący niemieckie metody prowadzenia wojny totalnej i bombardowanie miasta przez Luftwaffe[3]. Jest uważany za jedynego zagranicznego dziennikarza będącego w tym czasie w Warszawie[4]. Przez Polskie Radio zaapelował wówczas do amerykańskiego prezydenta Franklina Roosevelta o pomoc dla warszawskich cywili, którzy znaleźli się na celu niemieckich bombowców[5].

Julien Bryan wykonał pierwsze w historii kolorowe fotografie II wojny światowej w Polsce za pomocą filmu Kodachrome dostępnego w USA od 1935. Większość polskich prac Juliena Bryana stanowią jednak fotografie czarno-białe oraz pomalowane fotografie czarno-białe. Bryan przedstawił na autentycznych kolorowych fotografiach między innymi polskich żołnierzy, uciekających cywilów, pierwsze zniszczenia wojenne, niemiecki samolot He-111 zestrzelony przez Wojsko Polskie na ul.Bartoszewicza, a także architekturę warszawskiego Starego Miasta z szybami okiennymi oklejonymi taśmą z papieru. 21 września 1939 roku wyjechał z płonącej Warszawy, zabierając ze sobą bogaty materiał dokumentujący życie ludności cywilnej i bestialstwo żołnierzy niemieckich.

Powrót do USAEdytuj

Po powrocie do Ameryki Julien Bryan natychmiast opublikował swoje fotoreportaże z Polski zaatakowanej przez Niemców w miesięcznikach - „Life” 23 października oraz „Look” 5 grudnia 1939 r[6]. Taśmy filmowe zostały następnie wykorzystane do montażu czarno-białego filmu Oblężenie (Siege), obrazującego bohaterską postawę warszawiaków[7].

Film był wyświetlany w amerykańskich kinach wiosną 1940. Uzyskał nominację Amerykańskiej Akademii Filmowej do Oscara w 1941 roku w kategorii najlepszego krótkometrażowego filmu dokumentalnego[8]. Producentem i dystrybutorem była wytwórnia RKO Radio Pictures[5][9]. Sam film Siege ma 10 minut ale Julien Bryan nagrał w Warszawie aż 80 minut dramatycznego filmu, który udało mu się pokazać prezydentowi Rooseveltowi[10].

Bryan stwierdził:

Gdyby Spartanie odżyli, to przed wami, Polacy, pochyliliby czoła[11].

Powrót do PolskiEdytuj

Julien Bryan wrócił do Polski po wojnie w 1946 roku. Wykonał wtedy pierwsze kolorowe fotografie w historii powojennej Polski. Fotografował zniszczoną Warszawę i jej mieszkańców. Kolejny raz przyleciał do Warszawy w 1959 roku. Ostatni raz przybył do Warszawy w 1974 roku. Spotykał się z mieszkańcami Warszawy, bohaterami II wojny światowej i z mediami. W Warszawie zawsze witany był z wielką radością i życzliwością. W 1974 roku Telewizja Polska nakręciła wywiad i reportaż z wizyty Juliena Bryana w Polsce.

UpamiętnienieEdytuj

W 2012 otrzymał pośmiertnie nagrodę Kustosz Pamięci Narodowej[12].

PrzypisyEdytuj

  1. Personalidade: Julien Bryan (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2019-09-18].
  2. Filmy Juliena Bryana (ang.). Resources. [dostęp 2019-09-18].
  3. a b c d (2019-04-04): Proszę, wybacz mi Warszawę (pol.). TVN24. [dostęp 2019-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-15)].
  4. How I found the people I’d photographed after 20 years, Julien Bryan (ang.). Polish News. [dostęp 2019-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-30)].
  5. a b Julien Bryan (1899-1974) (pol.). aktyka.com. [dostęp 2019-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-15)].
  6. "Mówię z oblężonej Warszawy". Radiowy apel Juliena Bryana - Historia - polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2019-09-25].
  7. Fotografował bombardowaną Warszawę. Teraz jego syn spotyka się z bohaterami filmów i zdjęć (pol.). TVP. [dostęp 2019-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-03)].
  8. Awards for Siege (1940) (ang.). IMDb. [dostęp 2019-09-18].
  9. Siege (1940) w bazie IMDb (ang.)
  10. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2019-10-01].
  11. Alina Czerniakowska (2011-10-05): Nieopowiedziana historia (pol.). „Nasz Dziennik”. [dostęp 2019-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-15)].
  12. Gary Trock (2019-04-04): Kustosz Pamięci Narodowej 2012 (pol.). Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-01)].

Linki zewnętrzneEdytuj