Juliusz Heinzel

łódzki przedsiębiorca, fabrykant

Juliusz Józef Heinzel baron von Hohenfels[1] (ur. 2 grudnia 1834 w Łodzi, zm. 8 sierpnia 1895 w Coburgu w Turyngii[2][3]) – łódzki fabrykant pochodzenia niemieckiego.

Juliusz Józef Heinzel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

2 grudnia 1834
Łódź, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

8 sierpnia 1895
Coburg, Saksonia-Coburg-Gotha

Zawód, zajęcie

fabrykant

Małżeństwo

Paulina Folkman

Dzieci

Juliusz Teodor,
Karol Gustaw,
Paulina Rozalia,
Ludwik Henryk,
Emilia Waleria

Odznaczenia
Order św. Stanisława – II klasy Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie)
Pałac Heinzla przy ul. Piotrkowskiej 104 – obecnie Urząd Miasta Łodzi
Kaplica Heinzlów na Starym Cmentarzu w Łodzi – miejsce spoczynku Juliusza Heinzla (wrzesień 2011)

ŻyciorysEdytuj

Pochodzenie, młodość i rodzinaEdytuj

Rodzina Heinzlów przybyła do Łodzi prawdopodobnie z Czech lub Dolnego Śląska w latach 30. XIX wieku[2]. Rodzicami Juliusza byli Jan Heinzel i Franciszka z domu Hanke, należący do katolickich Niemców. Ich syn otrzymał solidne choć domowe wykształcenie średnie. Po studiach technicznych wstąpił do zgromadzenia łódzkich majstrów. Praktykę zdobywał w tkalni Karola Scheiblera[4].

W 1856 roku ożenił się z Pauliną Folkman. Miał pięcioro dzieci: Juliusza Teodora (ur. 1861), Ludwika Henryka (ur. 1863), Emilię Walerię (ur. 1865), Rozalię i Adolfa (zm. 1892)[5].

KarieraEdytuj

Uczestniczył w łódzkich buntach robotniczych, tj. w tzw. luddyzmie łódzkim w 1861 roku. W 1864 roku, przy ulicy Piotrkowskiej 104, założył własną mechaniczną tkalnię towarów wełnianych. W przeciągu kilku lat (około 1874 roku) wyrósł na króla wełny posiadając największy na terenie Królestwa Polskiego kompleks produkcyjny wytwarzający wyroby wełniane i półwełniane.

W 1879 roku Juliusz Heinzel wszedł w spółkę z Juliuszem Kunitzerem, z którym stworzył kompleks przemysłowy (m.in. przędzalnię cienkoprzędną, tkalnię, bielnik, apreturę, farbiarnię, drukarnię, szkołę oraz osiedle robotnicze), na Widzewie„Widzewską Manufakturę”. 14 lipca 1889 roku uzyskał pozwolenie na założenie Manufakturowego Towarzystwa Akcyjnego Juliusza Heinzla[6].

W październiku 1884 roku został odznaczony orderem Świętego Stanisława II klasy za gorliwość okazaną przy dziele budowy cerkwi św. Aleksandra Newskiego w Łodzi przy ul. Widzewskiej (ob. ul. Kilińskiego 56)[7]. W marcu 1888 roku otrzymał Order Świętej Anny II klasy[8].

W 1888 wylicytował część majątku zadłużonego Augusta Zawiszy, która obejmowała Arturówek i Marysin, w którym m.in. rozwinął folwark Marysin w wielkoobszarowe gospodarstwo rolne[9][10][11]. W 1891 roku nabył dobra ziemskie i zamek Hohenfels w księstwie Sachsen-Coburg-Gotha wraz z przywiązanym do nich tytułem barona[2][12]. Był to jedyny tego typu przypadek w Łodzi. W 1893 roku został oskarżony o nielegalne używanie tytułu barona von Hohenfels. Rozprawa odbyła się 29 marca w sądzie okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Oskarżycielem był podprokurator A. Heincyg, obrońcą – Andrejewski z Petersburga, jako świadkowie zeznawali naczelnik powiatu łódzkiego Kwarenberg i inżynier architekt Ignacy Markiewicz. Sąd wydał wyrok uniewinniający[13].

Śmierć i spuściznaEdytuj

Juliusz Heinzel zmarł 8 sierpnia 1895 roku w Coburgu. Jego pogrzeb odbył się w Łodzi ze wspaniałym przepychem 14 sierpnia (w przeddzień i w dniu pogrzebu wstrzymały pracę obie jego fabryki)[14]. Pozostawił dwa pałace: przy ulicy Piotrkowskiej 104 oraz Pałac Heinzla w Julianowie w parku nazwanym od jego imienia Parkiem Julianowskim. Pałac w Julianowie, w którym znajdowała się siedziba Armii „Łódź”, został zniszczony podczas bombardowania w 1939 roku[2].

Po śmierci Heinzla, jego majątek przejął w większości Juliusz Teodor Heinzel (ur. 7 stycznia 1861)[12], z wyłączeniem dóbr w Arturówku i Łagiewnikach, które przypadły Ludwikowi Heinzlowi[15], a rodzina wystawiła na Starym Cmentarzu przy ulicy Ogrodowej ogromny grobowiec rodzinny (był to ostatni pałac Heinzlów – jest miejscem spoczynku Juliusza Heinzla, jego żony Pauliny Folkman[2] oraz ich potomków). Dziś pełni funkcję kaplicy cmentarnej i podobnie jak pozostałe istniejące pałace Heinzla służy społeczeństwu Łodzi.

Wnuk Juliusza Juliusz Roman brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, za co był odznaczony orderem Virtuti Militari, został zamordowany w 1940 roku przez NKWD w Charkowie[2].

PrzypisyEdytuj

  1. Kolekcje ziemi obiecanej. Zbiory artystyczne łódzkiej burżuazji wielkoprzemysłowej w latach 1880–1939, Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, 2015, ISBN 978-83-64889-08-0, OCLC 939877246 [dostęp 2021-07-20].
  2. a b c d e f Leszek Skrzydło: Rody fabrykanckie. Łódź: Oficyna Bibliofilów, 1999, s. 17–18, 73–77, 80. ISBN 83-87522-23-6.
  3. Mirosław Dobrzański (red.), Z miasta i Okolic. Juliusz Heinzel..., „Tydzień”, nr 32, Rok XXIII, Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański, 11 sierpnia 1895, s. 4 [dostęp 2016-10-01].
  4. Poczet Łódzkich Fabrykantów, 10 września 2017 [dostęp 2017-09-10] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-10].
  5. Genealogiczna kartoteka – baza urodzeń, małżeństw i zgonów.
  6. Bolesław Knichowiecki (red.), Wiadomości bieżące. Nowe towarzystwo akcyjne, „Dziennik Łódzki”, nr 207, Rok VI, Łódź: Stefan Kossuth, 15 września 1889, s. 2, ISSN 1898-3111 [dostęp 2016-03-28].
  7. Zdzisław Kułakowski (red.), Kronika Łódzka. Jego Cesarska Mość..., „Dziennik Łódzki”, nr 232, Rok I, Łódź: Zdzisław Kułakowski, 16 października 1884, s. 2, ISSN 1898-3111 [dostęp 2015-10-24].
  8. Antoni Chomętowski (red.), Kronika Łódzka. Order, „Dziennik Łódzki”, nr 60, Rok V, Łódź: Stefan Kossuth, 16 marca 1888, s. 2, ISSN 1898-3111 [dostęp 2016-03-05].
  9. Andrzej. Gramsz, Las Łagiewnicki i okoliczne wsie, "Grako", 2002, ISBN 83-914994-1-3, OCLC 68643796 [dostęp 2022-08-07].
  10. Tadeusz (krajoznawca) Maćkowiak, Łagiewniki łódzkie : przewodnik, "Literatura", 2004, ISBN 83-89409-28-3, OCLC 69609560 [dostęp 2022-08-07].
  11. Page 47 - Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. "Bałucki słownik 2", www.centrumdialogu.com [dostęp 2022-08-07].
  12. a b Gdzie są Niemcy z tamtych lat – wspomnienia łódzkich Niemców. Sag mir, wo die Deutschen sind – Erinnerungen der lodzer Deutschen. Praca zbiorowa pod redakcją Krystyny Radziszewskiej. Wydawnictwo Literatura, Łódź 1999, S – 22-27, język polski i niemiecki, ISBN 83-87080-91-8.
  13. Mirosław Dobrzański (red.), Z miasta i Okolic. Z sądu, „Tydzień”, nr 14, Rok XXI, Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański, 2 kwietnia 1893, s. 4 [dostęp 2016-08-19].
  14. Mirosław Dobrzański (red.), Z miasta i Okolic. Pogrzeb ś. p. Heintzla..., „Tydzień”, nr 34, Rok XXIII, Petroków (Piotrków Trybunalski): Mirosław Dobrzański, 25 sierpnia 1895, s. 3 [dostęp 2016-10-01].
  15. Kolekcje ziemi obiecanej. Zbiory artystyczne łódzkiej burżuazji wielkoprzemysłowej w latach 1880–1939, Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, 2015, ISBN 978-83-64889-08-0, OCLC 939877246 [dostęp 2021-07-20].

BibliografiaEdytuj