Otwórz menu główne

Juliusz Karol Wilhelm Józef Rómmel vel Rummel (ur. 3 czerwca 1881 w Grodnie, zm. 3 września 1967 w Warszawie) – pułkownik artylerii konnej Armii Imperium Rosyjskiego oraz generał dywizji Wojska Polskiego. Podczas kampanii wrześniowej dowódca Armii „Łódź”, a następnie Armii „Warszawa”

Juliusz Rómmel
Juliusz Karol Wilhelm Józef Rummel
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 3 czerwca 1881
Grodno, gubernia grodzieńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 3 września 1967
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1903–1947
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Stanowiska inspektor 1 Armii,
d-ca Armii „Łódź”,
d-ca Armii „Warszawa”
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Order Krzyża Grunwaldu II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal za Warszawę 1939–1945 Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Jerzego – IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa) Medal Pamiątkowy Jubileuszowy 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych
Grób państwa Rómmlów na Powązkach

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Karola Aleksandra Rummla, pułkownika, dowódcy XXVI Brygady Artylerii w Grodnie (26 DP)[1], i Marii z Marcinkiewiczów. Był bratem Karola, Wilhelma, Waldemara i Jana, również oficerów armii rosyjskiej.

Absolwent Korpusu Kadetów w Pskowie i Konstantynowskiej Szkoły Artylerii w Petersburgu. Od 1903 oficer zawodowy rosyjskiej artylerii. Pułkownik z 1916. Brał udział w I wojnie światowej na froncie austriackim jako dowódca 1 Brygady Artylerii. Od września 1917 w II Korpusie Polskim – styczeń-luty 1918 dowódca oddziału polskiego w Kijowie, luty-czerwiec 1918 dowódca dywizjonu artylerii konnej. Potem dowódca Lekkiej Brygady III Korpusu Polskiego. Przeprowadził zagon kawaleryjski 1. i 2 Dywizji Kawalerii Wojska Polskiego w październiku 1920 roku na Korosteń, gdzie stacjonowała XVII Brygada Strzelców Armii Czerwonej. Został internowany przez Austriaków.

Okres międzywojennyEdytuj

W Wojsku Polskim od listopada 1918 roku. Do grudnia 1918 roku dowódca Obozu Artylerii w Rembertowie. 17 grudnia 1918 roku wyznaczony został na stanowisko dowódcy 8 pułku artylerii polowej. Pod koniec lutego 1919 roku objął dowództwo II Brygady Artylerii Legionów, która w maju tego roku przemianowana została na I Brygadę Artylerii Legionów. W czerwcu i lipcu 1920 roku pełnił obowiązki dowódcy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Od lipca 1920 roku do 17 lipca 1921 roku dowodził 1 Dywizją Jazdy. W międzyczasie, od września do listopada 1920 roku dowodził także Korpusem Jazdy. Dowodził w bitwie pod Komarowem 31 sierpnia 1920.

Od 1 czerwca 1921 roku jego oddziałem macierzystym był 6 dywizjon artylerii konnej[2]. 17 lipca 1921 roku został mianowany inspektorem jazdy przy Inspektorze Armii Nr 1 w Wilnie[3]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu generała brygady ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 60. lokatą w korpusie generałów[4]. 1 czerwca 1924 roku został mianowany dowódcą 1 Dywizji Kawalerii w Białymstoku[5]. 11 września 1926 roku mianowany został generałem do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych[6]. 1 stycznia 1928 roku został awansowany na generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 1. lokatą w korpusie generałów[7]. 27 września 1929 roku został mianowany inspektorem armii z siedzibą w Warszawie[8]. 23 marca 1939 wyznaczony został na stanowisko dowódcy Armii „Łódź” z zachowaniem stanowiska inspektora armii.

II wojna światowaEdytuj

Na początku kampanii wrześniowej przebywał w Kwaterze Głównej Armii, w Łodzi przy ulicy Zgierskiej 133 – pałac Heinzla w parku Julianowskim. Wieczorem 5 września Naczelny Wódz wydał zgodę na wycofanie armii z pozycji głównej, a następnie nakazał jej wycofanie za Wisłę, na południe od Warszawy, przez mosty w Górze Kalwarii i Otwocku. 6 września 1939, w godzinach rannych, pałac Heinzla został zbombardowany przez Luftwaffe, a on sam ranny. Tego dnia około godz. 9.20 wyjechał z I rzutem KG Armii do Mszczonowa przez ZgierzŁowiczSkierniewice[9], nie pozostawiając na miejscu ani żadnych oficerów sztabu, ani też nie podając informacji o swoim nowym miejscu postoju podwładnym. W związku z powyższym gen. Wiktor Thommée wysłał do Julianowa oficera swojego sztabu, mjr. dypl. Cezarego Niewęgłowskiego, który nie zastał w dawnym miejscu postoju dowództwa Armii nikogo poza właścicielami pałacyku i śladami pospiesznego wyjazdu. Oficer ten uznał fakt wyjazdu dowództwa Armii za tak sprzeczny ze swoim poglądem na powinności wyższego dowódcy, że odebrał sobie życie[10]. Sam Rómmel przybył do Mszczonowa około godz. 10.00 i ulokował się wraz ze sztabem w budynku poczty. Tu sztab armii w ciągu popołudnia był dwukrotnie bombardowany przez Luftwaffe, w związku z czym o 20:00 opuścił Mszczonów i udał się do pobliskiego majątku Grzegorzewice, gdzie znalazł się o 22:00. Od wieczora 7 września do rana 8 września miejscem postoju sztabu był folwark Łoś koło Piaseczna. 8 września generał pojawił się w Warszawie, choć miał możliwość powrotu do swojej Armii (przez Sochaczew) – droga na tym kierunku pozostawała otwarta do 10 września.

Jako najstarszy rangą oficer w oblężonym mieście podawał się później za dowódcę obrony Warszawy, mimo że faktycznie obowiązki te pełnił gen. Walerian Czuma. Rómmel był natomiast dowódcą Armii „Warszawa”, której częścią był garnizon stolicy. Zarzuca mu się, że – jakoby wbrew uzgodnieniom z gen. Tadeuszem Kutrzebą – nie zgodził się na uderzenie siłą jednej dywizji na pomoc wycofującej się Armii „Poznań”. Po wyczerpaniu środków walki kapitulował. Powołał, przed kapitulacją, ruch oporu (z gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem na czele) pod nazwą Służba Zwycięstwu Polski. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września Rómmel bezprawnie rozkazał radiodepeszą traktowanie sił bolszewickich jako „oddziały sprzymierzone”. Po kapitulacji Warszawy w niewoli niemieckiej. Był osadzony w Oflagu VII A Murnau, gdzie był starszym obozu[11]. W obozie przy generale powstał sztab[12]. U kresu wojny odzyskał wolność.

Lata powojenneEdytuj

W maju 1945 przebywał przez pewien czas we Francji, gdzie odbył rozmowę z gen. Władysławem Andersem, pełniącym wówczas obowiązki Naczelnego Wodza. Według ówczesnych pogłosek spodziewał się, że Anders przekaże mu swoje stanowisko, jako generał równy stopniem, lecz o krótszym starszeństwie. Wobec braku takiego aktu ze strony Andersa w czerwcu 1945 powrócił do Polski. W sierpniu 1945 został uroczyście przyjęty w Belwederze przez przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej Bolesława Bieruta. Przyjęty do służby w ludowym Wojsku Polskim jako doradca ds. szkolenia Naczelnego Dowódcy WP marszałka Michała Roli-Żymierskiego. W czerwcu 1947 przeszedł w stan spoczynku.

Zamieszkał w Warszawie. Po 1956 zaczął czynnie działać w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację i został członkiem jego Rady Naczelnej. Brał udział w weryfikowaniu stopni i odznaczeń nadanych żołnierzom i oficerom w 1939 oraz przyznawaniu rent wojskowych.

Pochowany z honorami w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[13]. W pogrzebie udział wziął ówczesny minister spraw wewnętrznych, prezes ZG ZBoWiD Mieczysław Moczar oraz wiceminister obrony narodowej gen. dyw. Grzegorz Korczyński.

Autor wspomnień pt. Za honor i ojczyznę (Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1958).

GenealogiaEdytuj

Pochodził z jednego z najstarszych rodów szlacheckich pochodzenia niemieckiego, posiadającego własny herb. Protoplasta rodu, rycerz Zakonu Kawalerów Mieczowych Mateusz Henryk von Rummel w 1332 przybył do Kurlandii z zamku Getzingen hrabstwa Julich w Westfalii wraz z żoną, hrabianką Gertrudą Elżbietą von der Osten Sacken, właścicielką zamków Durben, Ilmayen i Pormzaten[14]. Juliusz był luteraninem.

W 1918 przeforsował zmianę pisowni nazwiska z Rummel na Rómmel. Zmiana ta, mimo sprzeciwu dwóch członków linii drugiej, została przyjęta. Jedynie Wilhelm nie poddał się naciskowi i pozostał przy pisowni prawidłowej. Nowo przyjęta zmieniła we wszystkich językach, poza polskim, nazwisko Rummel na nie istniejące w Almanachu gotajskim i „Kurlandzkich rodowodach” nazwisko Rommel. Jest to już dzisiaj sprawa nieistotna, lecz przykra dla członków rodziny o tak starych tradycjach[15].

AwanseEdytuj

Ordery i odznaczeniaEdytuj

RodzinaEdytuj

Trzykrotnie żonaty – od 1905 z Marią Zofią z Gobertów (1884–1945), po rozwodzie (1932) poślubił Irenę Elwirę Dębską (ur. 1909), z którą rozwiódł się w 1947 i w tymże roku ożenił z Janiną Marią Puchała-Puchalską (1911–1973). Z pierwszego małżeństwa miał syna Wiktora (1908–1970), oficera Wojska Polskiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Aleksander Rummel, Wśród zmian i przemian s. 13, natomiast Piotr Stawecki, Słownik biograficzny ... s. 285 podaje, że ojcem generała był Alfons Rummel.
  2. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 326, 846.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 31 z 6 sierpnia 1921 roku, poz. 1286.
  4. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 25.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 53 z 5 czerwca 1924 roku, s. 309.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 38 z 20 września 1926 roku, s. 307.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 2 stycznia 1928 roku, s. 1.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 176.
  9. Marian Porwit w: „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”, Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, t. 2, strona 281 podaje drogę przez Brzeziny.
  10. Marian Porwit: Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku, Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, t. 2, s. 287.
  11. Stefan Majchrowski: Za drutami Murnau. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 133.
  12. Stefan Majchrowski: Za drutami Murnau. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 141.
  13. Juliusz Jerzy Malczewski (red.): Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989, s. 55. ISBN 83-217-2641-0.
  14. Aleksander Rummel, Wśród zmian i przemian s. 9.
  15. Aleksander Rummel, Wśród zmian i przemian s. 14.
  16. a b c d e f g h i j k l m n Rómmel (Rummel) Juliusz Karol Wilhelm Józef (1881–1967). W: Polski Słownik Biograficzny T. XXXII/1889–1991 [on-line]. ipsb.nina.gov. [dostęp 2016-05-02].
  17. Dekret Wodza Naczelnego L. 3101 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1087.
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 15 z 11 listopada 1928 r., s. 401.
  19. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 29.
  20. M.P. z 1947 r. nr 25, poz. 176
  21. 17 marca 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska” M.P. z 1930 r. nr 98, poz. 143
  22. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43
  23. Dziennik Personalny MSWojsk Nr 12/1929, s. 238
  24. Dekoracja generałów orderem Legii Honorowej. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 224 z 30 września 1936. 
  25. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 5, nr 1 z 19 marca 1937. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  26. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208).

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Korczyk, Rómmel (Rummel) Juliusz Karol w: Polski Słownik Biograficzny t. XXXII, Warszawa-Kraków-Wrocław-Gdańsk 1989-1991, s. 492-495, wersja elektroniczna IPSB
  • Grzelak G.(red.): Warszawa we wrześniu 1939 roku – obrona i życie codzienne. Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2004
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione
  • H.P. Kosk, Generalicja polska, t. 2, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 2001
  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. III: M-S, Toruń 2010
  • Aleksander Rummel, Wśród zmian i przemian, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, ISBN 83-11-07265-5, OCLC 749164960.
  • Cezary Leżeński, Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 138. ISBN 83-04-03364-X.