Justas Paleckis

Ten artykuł dotyczy litewskiego polityka, prezydenta Litwy w 1940. Zobacz też: Justas Vincas Paleckis – jego syn.

Justas Paleckis (ur. 22 stycznia 1899 w Telszach, zm. 26 stycznia 1980 w Wilnie) – litewski pisarz, tłumacz, dziennikarz i polityk. W 1940 pełnił jednocześnie obowiązki premiera i prezydenta Litwy. W latach 1940–1967 był przewodniczącym Rady Najwyższej Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Bohater Pracy Socjalistycznej[1].

Justas Paleckis
Ilustracja
Justas Paleckis (1961)
Data i miejsce urodzenia 22 stycznia 1899
Telsze
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1980
Wilno
Premier Republiki Litewskiej
Okres od 17 czerwca 1940
do 24 czerwca 1940
Poprzednik Antanas Merkys
Następca Vincas Krėvė-Mickevičius
Przewodniczący Rady Najwyższej Litewskiej SRR
Okres od 25 sierpnia 1940
do 14 kwietnia 1967
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Litwy
Następca Motiejus Šumauskas
p.o. Prezydenta Republiki Litewskiej
Okres od 17 czerwca 1940
do 25 sierpnia 1940
Poprzednik Antanas Merkys

ŻyciorysEdytuj

 
Litewski Związek Dziennikarzy w 1932. Siedzący od lewej: Vincas Rastenis, Edvardas Turauskas. Juozas Purickis (przewodniczący), Jonė Gerulaitytė. Stojący od lewej: Justus Paleckis, Augustinas Gricius, Jonas Kardelis, Vincas Kemežys, Antanas Bružas

Młodość spędził w Rydze, po powrocie na Litwę zaangażował się w działalność polityczną wstępując do Partii Chłopskiej. W latach 1925–1929 był wydawcą oraz redaktorem naczelnym pisma Naujas Žodis, pracował również jako tłumacz z języka łotewskiego. W czasie rządów centrolewicowych na Litwie (w latach 1926–1927) sprawował stanowisko dyrektora agencji informacyjnej ELTA. W 1933 odbył podróż do ZSRR, której owocem stała się wychwalająca tamtejsze stosunki książka pt. Związek Radziecki w naszych oczach. W latach 1929–1936 był przewodniczącym Litewskiego Związku Młodzieży. W 1931 nawiązał kontakt z działaczami Komunistycznej Partii Litwy. Od 1937 był członkiem Komitetu Antyfaszystowskiego w Kownie[1]. W latach 1937–1938 wydał na Litwie trzytomową biografię cara Mikołaja II pt. Ostatni car.

 
Justas Paleckis wraz z Pantielejmonem Ponomarienko w 1961
 
Radziecka koperta pocztowa z wizerunkiem Paleckisa, 1988
 
Grób i symboliczny pomnik Justasa Paleckisa na cmentarzu na Antoku w Wilnie

Po włączeniu jesienią 1939 Wileńszczyzny w granice Litwy wystąpił z oficjalnymi podziękowaniami do władz Związku Radzieckiego. Wtedy też publicznie zażądał dymisji prezydenta Antanasa Smetony, za co został umieszczony w więzieniu w Dimitravie. Później przymusowo deportowany na Łotwę[2]. Wiosnę 1940 wrócił do kraju i osiadł w Kiejdanach. 17 czerwca 1940 objął jednocześnie urząd premiera i prezydentem Litwy. W sierpniu 1940 wziął oficjalny udział w itewskiej delegacji, która poprosiła władze radzieckie w Moskwie o włączenie ich kraju w skład ZSRR jako republiki związkowej. W tym samym miesiącu Paleckis został członkiem Komunistycznej Partii Litwy. W latach 1941–1944 w czasie okupacji niemieckiej Litwy przebywał na terenie ZSRR[1].

W latach 1940–1967 sprawował mandat posła do Rady Najwyższej Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W tym czasie był także jej przewodniczącym. Jako polityk został jednak de facto odsunięty na boczny tor – realna władza w kraju należała wówczas do I sekretarza KPL. W latach 1941–1966 pełnił również funkcję zastępcy przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. W latach 1966–1970 był przewodniczący Rady Narodowości Rady Najwyższej ZSRR[3]. Delegat na XIX, XX, XXI, XXII oraz XXIII zjazd KPZR[1]. Od 1952 do 1971 był członkiem Komitetu Centralnego KPZR[1].

Paleckis był przeciwnikiem specjalnych uprawnień dla mniejszości polskiej na Wileńszczyźnie. W 1950 głosował przeciwko przyjęciu uchwały Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Litwy o środkach poprawy pracy wśród ludności polskiej w Litewskiej SRR.

W 1970 przeszedł na emeryturę i wycofał się z aktywnej działalności politycznej. Mieszkał w Wilnie. W 1974 wydał swoje wspomnienia. Pochowany został na cmentarzu na Antokolu w Wilnie[1].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

W 1988 poczta ZSRR wydała kopertę z jego podobizną.

Życie prywatneEdytuj

Jego synem jest Justas Vincas Paleckis, litewski polityk, deputowany do Parlamentu Europejskiego VI oraz VII kadencji.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Герой Социалистического Труда Палецкис Юстас Игнович, www.warheroes.ru [dostęp 2020-05-28].
  2. Justas Paleckis, www.vle.lt [dostęp 2020-05-28] (ang.).
  3. Justas Paleckis, prime minister and president of Lithuania, Encyclopedia Britannica [dostęp 2020-05-28] (ang.).