Kaczuszka australijska

Kaczuszka australijska[3] (Nettapus pulchellus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje w północnej części Australii oraz na Nowej Gwinei. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Kaczuszka australijska
Nettapus pulchellus[1]
Gould, 1842
Ilustracja
Samiec. Park przyrodniczy „Wildlife Habitat”, Port Douglas, Queensland
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Rodzaj Nettapus
Gatunek kaczuszka australijska
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Samiec (po lewej) i samica (na wodzie) kaczuszki australijskiej. Na lądzie po prawej kaczuszka azjatycka (N. coromandelianus); 1922

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał John Gould w 1842. Przydzielił mu nazwę Nettapus pulchellus[4]. Nazwa ta jest obecnie (2020) akceptowana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC)[5]. Holotyp kaczuszki australijskiej pochodził z nieistniejącej już osady Port Essington (półwysep Cobourg, płn. Terytorium Północne)[4]. Gatunek monotypowy[5].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi blisko 30–36 cm. Masa ciała samców to 300–430 g, samic – 245–340 g; rozpiętość skrzydeł 48–60 cm[4]. Przykładowe wymiary szczegółowe: długość skrzydła 168 mm, ogona – 70 mm, skoku – 26 mm. Występuje dymorfizm płciowy objawiający się różnicami w upierzeniu głowy. U samca pod okiem znajduje biała plama, sięgająca kawałek w tył. Z wierzchu głowę porastają brązowe pióra, na ciemieniu poprzecznie zielono prążkowane. Broda brązowa. U samicy natomiast wierzch głowy jest w całości brązowy, a boki głowy i gardło porastają pióra białe. Poza tym obie płcie nie różnią się, także w kwestii wymiarów. Szyja w całości przybiera połyskującą, zielonawą barwę, także ze śladami niebieskiej opalizacji. Podobnie ubarwiony jest grzbiet, barkówki oraz pokrywy skrzydłowe. Na lotkach II rzędu można dostrzec wyraźne, białe lusterko. Niższą część szyi, wyższą część piersi oraz boki ciała pokrywają białe pióra, ozdobione brązowymi pasami o kształcie półksiężyca. Dalsza część spodu ciała biała. Zarówno pokrywy podogonowe, jak i sterówki są czarne[6].

Zasięg występowaniaEdytuj

Kaczuszka australijska zamieszkuje południową połowę Nowej Gwinei oraz północną część Australii[4]. Najbardziej na zachód wysunięta lokalizacja, z której wykazany został N. pulchellus, to okolice Gorontalo (Celebes), gdzie Riedel odłowił pojedynczego ptaka. Kilka ptaków obserwowano też na Seram oraz w południowych Molukach (dokładniej na Buru)[6]; status niepewny[4]. Kaczuszka australijska rzadko zapuszcza się w interior kontynentu australijskiego i najbardziej zdaje się jej odpowiadać północno-wschodnie wybrzeże[6].

EkologiaEdytuj

Środowiskiem życia N. pulchellus są bagna, laguny[6], głębokie jeziora[7], rzadko także rzeki[6]. Przeważnie kaczki tego gatunku przebywają blisko wybrzeża, cofając się w głąb lądu podczas pory lęgowej. Kaczuszka australijska jest płochliwa względem człowieka. Wykazuje zwinność podczas nurkowania. Głos przez ornitologów z początku XX wieku został określony jako dość głośny gwizd lub osobliwy płacz, które wydają z siebie zaniepokojone osobniki[6]. N. pulchellus zjada głównie pokarm roślinny – nasiona, liście, kwiaty, pąki i łodygi roślin wodnych[4]. Australijski ornitolog Mathews odnotował, że w trzech zbadanych przez niego żołądkach odnalazł nasiona oraz żwirek[6].

LęgiEdytuj

Pora lęgów przypada na listopad–kwiecień (w Australii)[4]. Kaczuszka australijska może zakładać gniazdo zarówno na ziemi, jak i na drzewie, w dziupli. Gniazdo wewnątrz wyściełane jest pierzem. Przeciętne zniesienie to 9–10 jaj[6], jednak może ich składać 8–12[7]. Cechuje je połyskliwa, gładka, kremowobiała skorupka, o wymiarach około 43–45 na 33,8–36 mm[6]. W niewoli okres inkubacji wynosi 26–28 dni[7].

Status zagrożeniaEdytuj

IUCN uznaje kaczuszkę australijską za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International wymienia dwie ostoje ptaków IBA, gdzie występuje N. pulchella: Alligator Rivers Floodplains i jezioro Argyle[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Nettapus pulchellus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Nettapus pulchellus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Anatidae Leach, 1820 - kaczkowate - Ducks, geese, swans (wersja: 2020-01-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-07-25].
  4. a b c d e f g Carboneras, C. & Kirwan, G.M.: Green Pygmy-goose (Nettapus pulchellus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2013. [zarchiwizowane z tego adresu (14 listopada 2015)].
  5. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans (ang.). IOC World Bird List: Version 10.1. [dostęp 2020-07-25].
  6. a b c d e f g h i John Phillips: A natural history of the ducks. T. 1. 1922, s. 98–101.
  7. a b c Debra Bourne (redaktor naczelny): Nettapus pulchellus - Green pygmy-goose. W: Wildpro - the electronic encyclopaedia and library for wildlife [on-line]. Wildlife Information Network. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-04)].
  8. Green Pygmy-goose Nettapus pulchellus. BirdLife International. [dostęp 14 listopada 2015].

Linki zewnętrzneEdytuj