Otwórz menu główne

Kalendarium historii Przemyśla

  • VIII wiek – Na terenie osiedlają się Lędzianie.
  • IX wiek – Przemyśl zostaje włączony do Państwa wielkomorawskiego. Powołanie łacińskiego biskupa misyjnego.
  • 899 - Przemyśl opanowują Węgrzy.
  • 940-te - Początek trybutarnej zależności od Rusi Kijowskiej.
  • 981-985 – Włodzimierz Wielki toczy walki o gród i zdobywa go, odrywając go od wczesnopiastowskiej Polski
  • 1018 – Bolesław Chrobry ponownie przyłącza Przemyśl do Polski.
  • 1031 – Przemyśl zostaje ponownie zagarnięty przez Ruś Kijowską. Początek osadnictwa żydowskiego w Przemyślu (pierwsze udokumentowane osadnictwo Żydów na ziemiach polskich).
  • 1069 – Po zajęciu grodu przez Bolesława Śmiałego staje się on siedzibą monarchy na kilka lat.
  • 1086-1344 – Miasto pod panowaniem księstwa halicko-włodzimierskiego, przez krótki okres stolica.
  • 1344 – Król Kazimierz III Wielki przyłącza Przemyśl z tzw. Rusią Czerwoną do Polski po śmierci ostatniego władcy ruskiego, Bolesława Jerzego, który zapisał ją w swym testamencie polskiemu władcy.
  • 1389 – Miasto otrzymuje nową lokację na prawie niemieckim. Wybudowany zostaje murowany zamek, miasto otoczone wysokim murem z wieżami, powstają nowe kościoły, klasztory, ratusz.
  • 25 listopada 1461 – powstanie pierwszego szpitala miejskiego, który został ufundowany przez Andrzeja z Pomorzan właściciela Maćkowic[1].
Atak Stefana III na Przemyśl w 1498
  • 1498 – Najazd wojewody wołoskiego Stefana Wielkiego, który zdobył miasto i wydał je na łup żołnierzom. Po złupieniu miasta spalono je doszczętnie nie oszczędzając nawet świątyń.
Przemyśl w 1 poł. XVII wieku
  • 1614 – Miasto zostało zniszczone przez Kantymira Murzę.
  • 1648 – Obległ je pułkownik kozacki Kopystyński, lecz został pobity przez Karola Korniakta z Sośnicy.
  • 1656 – Oblegał Przemyśl generał szwedzki Robert Douglas, który ustąpił przed nadciągającymi wojskami hetmana Stefana Czarnieckiego - punkt zwrotny w potopie szwedzkim, od tego wydarzenia liczy się odwrót wojsk szwedzkich z Rzeczypospolitej.
  • 1657 – Miasto odpiera najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego Rakoczego, według legendy wystawiając relikwie jednego z lokalnych świętych w procesji, która wyszła naprzeciw najeźdźcom.
  • 1667 - została uruchomiona poczta publiczna ze stałym połączeniem z Krakowem, Lwowem i Lublinem.
  • 1670 - Miasto fortyfikował Andrzej Maksymilian Fredro h. Bończa (ok. 1620-1679)
  • 1672 – Okolice Przemyśla spustoszyli Tatarzy, których pod Kormanicami pobili mieszczanie przemyscy pod wodzą gwardiana reformatów o. Krystyna Szykowskiego.
  • 1692 - powstanie greckokatolickiej eparchii przemyskiej.
  • 1754 - Adam Klein założył pierwszą drukarnię w Przemyślu[2].
  • 1756–1764 - Stanisław August Poniatowski pełnił funkcję starosty przemyskiego.
  • 1772 – Miasto w wyniku I rozbioru trafia w posiadanie Austrii – następuje proces upadku miasta i stagnacji trwającej do czasu autonomii Galicji i budowy Twierdzy Przemyśl.
  • 1778-1787 - miasto było prywatną własnością hrabiego Ignacego Cetnera[3].
  • 1790 - ukazało się czasopismo Zabawki literatów w kompanii pożytecznie bawiących się[1].
  • 1816 - powstanie Towarzystwa Duchownych - pierwszego ukraińskiego stowarzyszenia oświatowego w Galicji.
  • 1825 - powstała pierwsza księgarnia w Przemyślu założona przez Karola Fryderyka Wenzla[1].
  • 1833-1840 - ukazywało się pismo teologiczne Przyjaciel chrześcijańskiej prawdy[1].
  • 1846 - powstałą księgarnia Jana Jelenia[1].
Przemyśl w 1847
Składanie przysięgi przez oficerów Polskiego Korpusu Posiłkowego w Przemyślu w 1917
  • 1917-1921 - w mieście przebywał pisarz Stefan Grabiński[14].
  • 1918 - powstał Garnizon Przemyśla[5].
  • 1918-1919 – Walki polsko-ukraińskie o miasto (udział Orląt Przemyskich – polskiej młodzieży szkolnej}.
  • 1918-1939 – Siedziba powiatu w województwie lwowskim.
  • 1921 - ustanowienie odznaczenia Gwiazda Przemyśla.
  • 1923 - powstanie spółki KAHAPE (K-Klagsbald, H-Honigwachs, P-Przemyśl)[15].
  • 1927 - nazwa spółki KAHAPE zostaje zmieniona na: Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza „POLNA[15].
  • 1931 – Według spisu powszechnego miasto zamieszkują 62 272 osoby, z czego 39 430 (63,3%) to rzymscy katolicy, 18 376 (29,5%) – Żydzi, 4391 (7%) – grekokatolicy a 85 (0,2%) – przedstawiciele innych orientacji światopoglądowych. Przemyśl jest jednym z największych ośrodków miejskich między Krakowem a Lwowem.
Przemyśl przed 1945
  • 1939-1941 – Miasto podzielone wzdłuż SanuZasanie pod okupacją niemiecką, zaś Stare Miasto – pod radziecką.
  • 1939 – 16-19 września Niemcy rozstrzelali ok. 600 Żydów
  • 1940 - ukraińscy nacjonaliści za aprobatą hitlerowców demontują Pomnik Orląt Przemyskich (odbudowany później nie na Placu Konstytucji, gdzie znajdował się w okresie międzywojennym, lecz nad Sanem). Utworzono getto żydowskie.
  • 1941-1944 wymordowanie prawie całej ludności żydowskiej
  • 1944 – Armia Czerwona wkracza do miasta przy pomocy Pułków piechoty Armii Krajowej 38 i 39 z Podokręgu Rzeszów ; Istniały plany ulokowania tu siedziby województwa, ale ostatecznie zwyciężyła koncepcja położonego bardziej centralnie, choć znacznie mniejszego Rzeszowa.
  • 1944-1947 – W okolicach trwają walki z partyzantką UPA, dochodzi do mordów na polskiej ludności cywilnej.
  • 1945-1975 – Siedziba powiatu w województwie rzeszowskim.
  • 1 marca 1947 - otwarcie Miejskiej Biblioteki Publicznej[16].
  • 1952 - utworzono Przemyskie Zakłady Gastronomiczne[17].
  • 1959 - została założona Fabryka Aparatury Elektromechanicznej FANINA S.A.[18]
  • 2 października 1963 r. - Władze komunistyczne dążące do osłabienia wpływu Kościoła na młodzież, zdecydowały o usunięciu ze Szkoły Salezjańskiej Organistówki; księży wykładowców i likwidacji placówki. Wywołało to powszechny bunt przemyślan, doszło do starć młodzieży z milicją i ZOMO. Zatrzymano ok. 70 osób, którym wytoczono procesy sądowe.
  • 1966 - wybudowano Szkołę Podstawową nr 14, wraz ze Schronem Kierowania Obroną Cywilną.
  • 7 listopada 1967 - ukazał się pierwszy numer tygodnika "Życie Przemyskie"[19].
  • 9 czerwca 1974 zmiana nazwy stowarzyszenia z Towarzystwa dla Upiększania Miasta na Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu[10][20].
  • 1975-1998 – Stolica województwa przemyskiego.
  • 1981 - utworzenie Klubu Obrońców Przemyśla[10].
  • 1989 - w październiku obchodzono 600-lecie odnowienia praw miejskich[5].
  • 1991 – Odwiedziny Jana Pawła II, papież przekazał wiernym obrządku wschodniego na katedrę ich obrządku dawny kościół jezuitów.
  • od 1 stycznia 1999 – Miasto powiatowe (powiat przemyski) w województwie podkarpackim ze stolicą w Rzeszowie.
  • 2000 - poświęcenie Krzyża Zawierzenia[21].
  • 2002 - powstało Muzeum Twierdzy Przemyśl.
  • 2006 - odsłonięcie tablicy Zaułka Wojaka Szwejka[22]. 10.09.2006 – odsłonięcie tablicy upamiętniającej pobyt gen. W. Andersa[10].
  • 2007 - odsłonięcie Pomnika Papieża Jana Pawła II[23], odbyła się rekonstrukcja Operacji Barbarossa w Przemyślu[24].
  • 2008 - odsłonięcie pomnika Ławeczka Józefa Szwejka w Przemyślu. Utworzono Związek Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl[25].
  • 2009 - odsłonięcie Pomnika w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej[26].
  • 2012 - oddano do użytku most Bramę Przemyską[27].
  • 2015 - otwarto Podziemną Trasę turystyczną.
  • 2016 - odsłonięcie Pomnika Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia[28].

Przynależność państwowaEdytuj

 
Zamek Kazimierzowski – siedziba starostów przemyskich za czasów Korony Polskiej

Od uzyskania praw miejskich Przemyśl znajdował się pod panowaniem następujących państw:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k Leopold Hauser, Monografia Miasta Przemyśla, Przemyśl 1883.
  2. Anna Siciak, Adam Klein - Drukarz przemyski, „Przemyski Przegląd Kulturalny”, 3–4 (26–27), 2012.
  3. a b Historia Przemyśla, www.przemysl24.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  4. Cmentarz główny - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  5. a b c d Ważne daty z historii Przemyśla - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  6. Tekstowa Kartoteka Osobowa Przemyślan - Anna Siciak, www.pbp.webd.pl [dostęp 2018-04-13].
  7. Jan Różański, Tajemnice przemyskiej twierdzy, Przemyśl 1995.
  8. Pomnik Króla Jana III Sobieskiego - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  9. Marek Gosztyła, Bogdan Motyl, ZABYTKI TECHNIKI MIASTA PRZEMYŚLA Z PRZEŁOMU XIX/XX WIEKU, „Czasopismo Inżynierii Lądowej, Środowiska i Architektury”, t. XXXIII, z. 63, 2016, ISSN 2300-5130.
  10. a b c d Historia Towarzystwa – Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu, tppir.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).
  11. a b Historia Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej | Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, mnzp.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  12. weltkriege.at, www.weltkriege.at [dostęp 2018-04-12].
  13. Twierdza Przemyśl (Festung Przemysl), Przemyśl - 1915 rok, stare zdjęcia, fotopolska.eu [dostęp 2018-04-12].
  14. Tomasz Pudłocki, Poeta niesamowitości i jego Przemyśl, „Przemyski Przegląd Kulturalny”, 1(4), 2007.
  15. a b Investmag, Historia | POLNA S.A., www.polna.com.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  16. Polska Akademia Dostępności - PAD, Historia - Przemyska Biblioteka Publiczna, www.biblioteka.przemysl.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  17. Antoni Kunysz, Zbigniew Ziembolewski, Ilustrowana kronika: tysiąc i 25 lat Przemyśla, Rzeszów 1969, s. 35.
  18. O Firmie | Fanina S.A., www.fanina.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  19. Antoni Kunysz, Zbigniew Ziembolewski, Ilustrowana kronika: tysiąc i 25 lat Przemyśla, Rzeszów 1969, s. 45.
  20. O nas – Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu, tppir.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).
  21. Krzyż Zawierzenia - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  22. Szwejk w Przemyślu - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  23. Pomnik Papieża Jana Pawła II - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  24. Operacja Barbarossa 2007. Bitwa o Przemyśl. - Miasto Przemyśl, przemysl.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  25. Super User, ZGFTP, www.fortytwierdzyprzemysl.pl [dostęp 2018-04-09] (pol.).
  26. Pomnik w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  27. Most Brama Przemyska - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  28. Pomnik Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).