Kapucyn (ptak)

Kapucyn[3] (Perissocephalus tricolor) – gatunek średniej wielkości ptaka z podrodziny bławatników w rodzinie bławatnikowatych (Cotingidae). Zamieszkuje północną część Ameryki Południowej. IUCN uznaje kapucyna za gatunek najmniejszej troski (LC).

Kapucyn
Perissocephalus tricolor[1]
(Statius Müller, 1776)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

tyrankowce

Rodzina

bławatnikowate

Podrodzina

bławatniki

Plemię

Cotingini

Rodzaj

Perisocephalus
Oberholser, 1899

Gatunek

kapucyn

Synonimy
  • Corvus tricolor Statius Müller, 1776
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

TaksonomiaEdytuj

Gatunek zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1776 roku Philipp Ludwig Statius Müller[4]. Autor nadał mu nazwę Corvus tricolor, a jako miejsce typowe wskazał miasto Kajenna (obecnie Gujana Francuska)[5][6]. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Perissocephalus, którego jest jedynym przedstawicielem[3][5]. Badania Ohlsona (2007 r.) i Tella (2009 r.) wykazują, że kapucyn jest spokrewniony z rodzajem Cephalopterus i z dwoma gatunkami kruczyńców: rubinowym (Pyroderus scutatus) i purpurowym (Querula purpurata)[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[5].

WystępowanieEdytuj

Podobnie jak inne bławatnikowate kapucyn występuje wyłącznie w Ameryce Południowej. Został stwierdzony w skrajnie wschodniej Kolumbii, południowej i wschodniej Wenezueli (stany Amazonas, Bolívar), Surinamie, Gujanie, Gujanie Francuskiej oraz północnej Brazylii (od górnego biegu rzeki Rio Negro i okolic Manaus na wschód aż do stanu Amapá)[6]. Gatunek spotykany zazwyczaj do wysokości 600 m n.p.m., ale w górach Wenezueli do 1400 m n.p.m.[6]

MorfologiaEdytuj

Jest to jeden z największych bławatnikowatych, większe są od niego ptaki z rodzaju Cephalopterus[6]. Osiąga długość ciała 34,5–37,5 cm, przy czym samiec jest trochę większy od samicy[6]. Masa ciała: samce 320–402 g, samice 267–367 g[6].

Wierzch ciała jest brązowy[6]. Głowa jest łysa (podobnie jak u sępów), z mocnym ciemnym dziobem[6]. Nogi, podobnie jak dziób, są masywne[6]. Lotki i ogon są smolisto czarne, inne pióra skrzydeł są pomarańczowe[6]. Czarne i brązowe piórka okalają szyję i policzki, jednak nie głowę (jak kaptur u duchownych)[6].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Gatunek ten zamieszkuje lasy deszczowe, występuje w ich górnym piętrze[6][7]. Rzadko się porusza, zwykle siedzi na gałęzi i powoli obraca głowę, w celu obserwowania, czy drapieżnik się nie zbliża[6]. Jedynie w celu znalezienia pokarmu zaczyna aktywnie się przemieszczać[6]. Jest trudny w obserwacji, jedynie na krótko można go zobaczyć, gdy przelatuje nad drogami lub rzeczkami[7].

Kapucyn jest gatunkiem owocożernym, szczególnie lubi orzechy palm[6]. Często zanim zje swój posiłek, usuwa nasiona[6]. Kapucyny nie rozdrabniają pokarmu, a zwyczajnie go połykają i przesuwają w stronę wielkiego wola[6].

Samce w okresie godowym wydają najdziwniejsze odgłosy w świecie ptaków[7]. Z oddali przypominają odgłosy bydła domowego lub używanej piły łańcuchowej[7]. Ponadto samce potrafią modulować tonację swoich dźwięków i śpiewają wieczorem lub o świcie średnio 2–3 godziny[6]. Czasem tokujące samce (podobnie jak głuszec) nie zwracają uwagi na ludzi, którzy je obserwują[7].

RozmnażanieEdytuj

Para buduje gniazdo 3–6 m nad ziemią, gniazdo przypomina czarkę[6]. Samica składa 1 jajo w kolorze khaki[6]. Inkubacja trawa od 26 do 27 dni[6]. Samica sama wychowuje pisklę i je karmi[6]. W przeciwieństwie do rodziców młode odżywia się owadami, rzadziej owocami[6].

StatusEdytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje kapucyna za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern)[2][8]. Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako rzadki[2]. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[2][8]. Przyczyną tego może być degradacja terenów leśnych (wycinka lasów), na których kapucyn żyje[2]. Obecnie jest on prawnie chroniony w Brazylii, Surinamie, Gujanie Francuskiej i Wenezueli[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Perissocephalus tricolor, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e BirdLife International, Perissocephalus tricolor, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2021-12-08] (ang.).
  3. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Cotingini (wersja: 2020-12-25). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-12-10].
  4. Capuchinbird (Perissocephalus tricolor). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2016-03-03]. (ang.).
  5. a b c d F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-12-10]. (ang.).
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x David A. Christie, Andrew Elliott, Josep del Hoyo: Handbook of the Birds of the World. T. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Lynx Editions, 2004, s. 103. ISBN 978-84-87334-69-6.
  7. a b c d e kapucyn. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-12-08]. (ang.).
  8. a b Species factsheet: Perissocephalus tricolor. BirdLife International. [dostęp 2021-12-08]. (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj