Karabin automatyczny

rodzaj broni strzeleckiej mogącej strzelać ogniem pojedynczym i seriami

Karabin / karabinek automatyczny (pot. karabin / karabinek szturmowy) – długa indywidualna, automatyczna (samoczynna lub samoczynno-samopowtarzala) broń palna. Karabin lub karabinek przystosowany do prowadzenia ognia ciągłego[a][b].

Karabinek automatyczny AK-74M

HistoriaEdytuj

Jeszcze przed I wojną światową poszukiwano broni mogącej w sobie łączyć zalety zarówno karabinów powtarzalnych (będących lekką bronią indywidualną) jak i ręcznych karabinów maszynowych (których automatyka działania zapewniała dużą siłę ognia). Efektem było wprowadzenie w Armii Imperium Rosyjskiego pierwszego na świecie karabinu automatycznego (karabin Fiodorowa). Nowa konstrukcja była na tyle lekka, iż mogła być obsługiwana przez pojedynczego żołnierza, a jednoczesne zastosowanie stosunkowo słabego japońskiego naboju karabinowego (6,5 × 50 mm SR) umożliwiało kontrolowanie broni przy strzelaniu seriami bez konieczności stosowania podpory. Karabin został jednak użyty jedynie w niewielkiej ilości w czasie wojny, a ze względu na zasilanie nietypową amunicją został wkrótce wycofany z uzbrojenia[1].

Po I wojnie światowej, podstawowe uzbrojenie indywidualne żołnierzy nadal stanowiły karabiny i karabinki powtarzalne, uzupełniane dodatkowo przez pistolety maszynowe. W latach 30 XX wieku w ZSRR podjęto kolejną próbę opracowania karabinu automatycznego, tym razem dostosowanego do znacznie silniejszego standardowego rosyjskiego naboju karabinowego - 7,62 x 54 mm R. Nowo powstały karabin AWS okazał się jednak konstrukcją wyjątkowo zawodną, a zastosowanie silniejszego naboju znacząco utrudniało kontrolowanie broni przy ogniu ciągłym. W wyniku negatywnych doświadczeń, karabiny AWS zostały wycofane z uzbrojenia, a rosyjscy projektanci skupili się na opracowywaniu karabinów samopowtarzalnych.

W trakcie II wojny światowej armia niemiecka (Wehrmacht) gromadziła raporty z frontu, których analiza mogła okazać się przydatna do wypracowania nowych taktyk oraz modyfikacji używanego wyposażenia i uzbrojenia. W wyniku wojennych doświadczeń zauważono, że większość walk pomiędzy piechotą toczyła się na dystansach nie przekraczających 400 m. Wyciągnięto z tego faktu prosty wniosek, iż dotychczas użytkowane karabiny powtarzalne zasilane silną amunicją karabinową (teoretycznie mogące razić przeciwnika nawet powyżej 1000 m), zapewniają osiągi przekraczające praktyczne zapotrzebowanie. Zastosowanie w to miejsce słabszej i lżejszej amunicji, pozwoliłoby na oszczędności finansowe i materiałowe, a także umożliwiłoby żołnierzom przenoszenie jej większego zapasu. Co istotne, broń zasilana taką amunicją mogłaby być mniejsza, lżejsza a dzięki zmniejszeniu odrzutu również – automatyczna[2]. Bronią pozornie spełniającą te warunki wydawać by się mogły pistolety maszynowe. Mimo, iż ta automatyczna broń świetnie sprawdzała się w walce na krótkich dystansach, to na odległościach przekraczających 100-200 m stawała się już zupełnie bezużyteczna, ponieważ słaba amunicja pistoletowa nie zapewniała dostatecznego zasięgu i celności.

W związku z tym zrodziła się potrzeba zaprojektowania amunicji będącej rozwiązaniem pośrednim pomiędzy nabojem karabinowym a pistoletowym, a co za tym idzie wprowadzeniem ręcznej broni automatycznej o konstrukcji podobnej do pistoletu maszynowego, mającej jednak znacznie większy zasięg i celność. Odpowiedzią na te zapotrzebowania było wprowadzenie nowego rodzaju amunicji: naboju pośredniego7,92 × 33 mm Kurz, który powstał poprzez skrócenie łuski dotychczas używanego naboju karabinowego – 7,92 × 57 mm Mauser[3].

Niebawem dla nowego rodzaju amunicji opracowano również nową broń – karabinki automatyczne MKb 42, które stały się pierwszą na świecie bronią tej klasy wykorzystującą amunicję pośrednią, stanowiąc jednocześnie przełomowy krok w rozwoju broni strzeleckiej. Konstrukcja Mkb 42 była nadal rozwijana w czasie wojny, aż do powstania wersji ostatecznej, która została włączona do masowej produkcji jako StG 44 (Sturmgewehr 44)[4][5]. Masowe wykorzystanie StG 44 w czasie wojny wykazało sensowność założeń przyświecających opracowaniu tego typu broni, co w konsekwencji doprowadziło do rosnącej popularyzacji karabinków automatycznych zasilanych amunicją pośrednią już po II wojnie światowej. Jednocześnie niemiecka nazwa Sturmgewehr stała się popularnym określeniem dla tej nowej klasy broni na świecie (pol. karabin szturmowy; ang. assault rifle; fr. fusil d’assault; hiszp. fusil de asalto etc.).

Po II wojnie światowej, szczególną popularność zdobył radziecki karabinek automatyczny AK (zasilany nabojem pośrednim 7,62 × 39 mm wz. 43), który wraz z jego wersjami rozwojowymi jak i odmianami regionalnymi, stał się podstawową bronią strzelecką państw bloku wschodniego. Niezawodność, prostota obsługi jak i niskie koszty produkcji, sprawiają że broń oparta konstrukcyjnie na AK, jest nadal wykorzystywana przez wiele państw świata (np. AK-74 w Rosji czy wz. 96 Beryl w Polsce).

 
HK G3 (na górze)
M16 (na dole)

Po II wojnie światowej na zachodzie początkowo również planowano wprowadzenie karabinków automatycznych zasilanych amunicją pośrednią (brytyjski prototypowy EM-2), jednak ze względu na silną pozycję USA w NATO i faworyzowanie przez nich amunicji karabinowej, prac tych zaniechano, koncentrując się na karabinach wykorzystujących amunicję 7,62 × 51 mm NATO: samopowtarzalnych (np. M14, L1A1), ale również automatycznych (np. FN FAL, CETME B, HK G3). Stosowanie amunicji karabinowej w indywidualnej automatycznej broni strzeleckiej obarczone było jednak poważnymi problemami – duży odrzut utrudniał kontrolowanie broni przy strzelaniu seriami na czym cierpiała celność. W związku z tym, jak i z powodu popularności amunicji pośredniej w bloku wschodnim, również w NATO wprowadzono w końcu własny wariant naboju pośredniego - 5,56 × 45 mm, który początkowo zastosowano w amerykańskim karabinku automatycznym M16, a następnie w szeregu innych konstrukcji (np. M4, CETME L, FAMAS, L85, G36).

Współcześnie karabiny i karabinki automatyczne stanowią podstawowe indywidualne uzbrojenie strzeleckie w większości armii świata.

NazewnictwoEdytuj

Problematycznym aspektem wiążącym się z tą klasą broni strzeleckiej jest duża dowolność i rozbieżność nazewnictwa stosowanego wobec niej w literaturze, często odmiennego od używanego oficjalnie w armii:

  • Polska – Oficjalna nomenklatura opracowana przez WAT i opublikowana przez Polski Komitet Normalizacyjny 5 marca 2004 r. w dokumencie PN-V-01016:2004. Broń strzelecka. Terminologia (stanowiącym Polską Normę) stwierdza[c], iż długa samoczynno-samopowtarzalna (automatyczna), indywidualna broń strzelecka zasilana nabojem karabinowym to karabin automatyczny, zaś nabojem pośrednim to karabinek automatyczny. Wersje skrócone (tj. z krótszymi lufami niż wersje standardowe) to odpowiednio subkarabin i subkarabinek[6].
Część autorów nadal posługuje się jednak terminologią stosowaną tradycyjnie w literaturze przedmiotu oraz zgodnie z wcześniej obowiązującymi normami: WBN-90/0402-14 (Broń strzelecka. Terminologia) i WBN-91/0402-29 (Mechanizmy i części broni strzeleckiej. Terminologia), które nie uwzględniały rodzaju amunicji jakim dana broń jest zasilana, a brały pod uwagę jedynie gabaryty broni, określając broń standardową jako „karabin automatyczny” a skróconą i lżejszą jako „karabinek automatyczny”[7] (szerzej na ten temat zob. Karabinek (broń)).
W polskojęzycznej literaturze używana jest także, niezgodnie z żadną z Polskich Norm, nazwa karabin szturmowy lub karabinek szturmowy, które to określenie przeniknęło do języka potocznego.
  • Francja – stosuje się określenie fusil d’assault (pol. karabin szturmowy).
  • Niemcy – w literaturze stosowane jest określenie sturmgewehr (pol. karabin szturmowy). W armii natomiast stosowane są nazwy gewehr (pol. karabin) i karabiner (pol. karabinek) bez uwzględniania automatyki broni.
  • USA – używane są równolegle dwie nazwy: assault rifle (pol. karabin szturmowy) wobec karabinków automatycznych zasilanych amunicją pośrednią, oraz battle rifle (pol. karabin bojowy) wobec karabinów automatycznych (oraz samopowtarzalnych) zasilanych amunicją karabinową. W armii natomiast stosowane są nazwy rifle (pol. karabin) i carbine (pol. karabinek) bez uwzględniania automatyki broni.
  • ZSRR / Rosja – karabiny automatyczne zasilane nabojem karabinowym określane są jako автоматическая винтовка (trl. awtomaticzeskaja wintowka, pol. karabin automatyczny), natomiast karabinek automatyczny strzelający nabojem pośrednim to автомат (trl. awtomat, pol. automat).

Karabinki automatyczne w Wojsku PolskimEdytuj

Produkcji krajowej:

  • AK – radziecki karabinek automatyczny produkowany na licencji Iżmasz w ZM Łucznik w Radomiu. Zasilany amunicją pośrednią 7,62 × 39 mm wz. 43. Pierwszy karabinek automatyczny na wyposażeniu Wojska Polskiego, zastąpiony przez AKM.
  • AKM – radziecki karabinek automatyczny (zmodernizowana wersja AK) produkowany licencyjnie w Polsce. Produkcja została zakończona w 1999 r.
  • wz. 88 Tantal – polski karabinek automatyczny opracowany na podstawie AKM (z wykorzystaniem rozwiązań stosowanych w prototypowych polskich konstrukcjach: AKMS wz. 80 i „Lantan”), jako odpowiedź na radzieckie karabinki AK-74, zasilane nowocześniejszą małokalibrową amunicją pośrednią 5,45 × 39 mm. Wycofany ze względu na przystąpienie Polski do NATO i rezygnacji z rosyjskiej amunicji. Użytkowany do 2005 r.
  • wz. 96 Beryl – polski karabinek automatyczny opracowany na podstawie wz. 88 Tantal, przystosowany do zasilania standardową amunicją pośrednią NATO - 5,56 x 45 mm. Obecnie podstawowy karabinek automatyczny Wojska Polskiego. Jednocześnie z wz. 96 Beryl przyjęto na wyposażenie jego skróconą wersję – subkarabinek wz. 96 Mini-Beryl.
  • Grot (MSBS-5,56) – polski karabinek automatyczny o konstrukcji modułowej, docelowo mający uzupełnić karabinki wz. 96 Beryl. 3 maja 2016 r. pierwsze egzemplarze zostały użyte przez Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego w Warszawie podczas uroczystości upamiętniającej 225-lecie podpisania Konstytucji 3 maja[8]. W 2017 roku pierwsze egzemplarze Grotów weszły oficjalnie na uzbrojenie Wojska Polskiego[9].

Importowane:

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Lub zarówno ognia pojedynczego jak i ciągłego w przypadku wyposażenia broni w przełącznik ognia. Do karabinów automatycznych nie są natomiast zaliczane karabiny samopowtarzalne przystosowane do prowadzenia wyłącznie ognia pojedynczego.
  2. Do kategorii karabinów i karabinków automatycznych nie zalicza się karabinów i karabinków maszynowych stanowiących broń zespołową.
  3. Od 1 stycznia 1994 roku stosowanie Polskiej Normy jest dobrowolne, a więc stosowanie zawartego w tej normie nazewnictwa nie jest obligatoryjne. Nie zmienia to jednak faktu, że jest to jedyne, oficjalne źródło terminologii dotyczącej broni strzeleckiej w polskim języku technicznym.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Peter Chamberlain: Sub-machine guns and automatic rifles. New York: Arco Pub. Co, 1976. ISBN 0-668-04013-0. (ang.)
  • Ian Hogg, John Weeks: Military small arms of the 20th century. Iola: Krause Publications, 2000. ISBN 0-87341-824-7. (ang.)
  • Leszek Erenfeicht. Sturmgewehr - prawdziwa Wunderwaffe Hitlera. „Strzał”. 10/2010. IX (88), s. 30-48, październik 2010. ISSN 1644-4906. 
  • Paweł Madej. "Karabinek grot – nowoczesna broń nowoczesnej armii". „Wojsko i technika”. nr 12, s. 22-31, 2018. Warszawa: Zespół Badań i Analiz Militarnych.