Karabin maszynowy

samoczynna, zespołowa broń palna strzelająca amunicją karabinową

Karabin maszynowy (km, kaem) – samoczynna, zespołowa broń palna strzelająca seriami amunicją karabinową o kalibrze do 20 mm.

Zasadniczo przeznaczona do prowadzenia ognia ciągłego (z możliwością stosowania pojedynczego), zasilana taśmą nabojową zawierającą większy zasób amunicji; najczęściej używana na specjalnej podstawie (dwunożnej, trójnożnej, kołowej) dla większej stabilności i prowadzenia celniejszego ognia skutecznego. Pod względem zastosowania w boju karabiny maszynowe ogólnie dzielono na lekkie, ciężkie i ręczne, obecnie przeważają uniwersalne – wielofunkcyjne, często z wymiennymi modułami. Pod względem umiejscowienia rozróżniano też karabiny maszynowe czołgowe, lotnicze i przeciwlotnicze, dostosowane konstrukcyjnie do odmiennego sposobu funkcjonowania i szczególnego przeznaczenia.

HistoriaEdytuj

PierwowzoryEdytuj

 
Starogrecki polibolon (replika)

Za antyczny pierwowzór tej broni można uważać polibolon (polibolos) – szybkostrzelną katapultę z III wieku p.n.e., konstrukcji Dionizosa z Aleksandrii. Był to stosowany dotychczas duży miotacz strzał zamontowany na stałej podstawie (euthytonon), lecz udoskonalony, bo wyposażony w magazynek w postaci cylindrycznego walca oraz sprzężony z nim mechanizm podajnika. Napinany za pomocą kołowrotu suwak automatycznie podawał kolejne pociski na tor wyrzutni miotającej je do celu[1].

W czasach nowożytnych strzelanie seryjne z lufowej broni palnej próbowano osiągnąć poprzez konstrukcję „machiny piekielnej”, zwanej organkami śmierci, stosowanej w XVI-XVII stuleciu. Z montowanego na podwoziu wielolufowego urządzenia strzelano jednak częściej ogniem salwowym niż ciągłym (odpalając seryjnie), a odprzodowe ładowanie go było na tyle czasochłonne, że znacznie ograniczało jego skuteczność w warunkach pola walki[2].

Kolejny etap stanowiły XIX-wieczne kartaczownice (mitraliezy), powstające w różnych krajach według projektów niezależnych konstruktorów (Gardnera, Reffye, Agera, Gatlinga, Nordenfelta, Baranowskiego). Ich wspólną cechą było to, że ładowane odtylcowo karabinowymi nabojami zespolonymi, napędzano je korbą lub dźwignią uruchamiającą podajnik amunicji w postaci obrotowego bębna lub przesuwanej kasety. Montowane na trójnogach albo na dwukołowych lawetach, odznaczały się wciąż znacznym ciężarem własnym, lecz wymagały mniej licznej obsługi[3].

Powstanie i rozwójEdytuj

W 1883 roku Hiram Stevens Maxim zbudował pierwszy karabin maszynowy w pełni automatyczny.

Początkowo była to broń defensywna, dopiero wprowadzone ręczne karabiny maszynowe (karabin maszynowy Lewis, Chauchat) nadawały się do działań zaczepnych, mógł je bowiem obsługiwać jeden żołnierz. Zasada działania polega na krótkim odrzucie lufy lub zdecydowanie częściej długim odrzucie lufy albo odprowadzaniu części gazów prochowych przez specjalny otwór w lufie i przewód gazowy (ta ostatnia metoda współcześnie dominuje). Chłodzenie zapewniała ciecz (starsze konstrukcje), obecnie stosuje się chłodzenie powietrzem i łatwo wymienne lufy.

Pierwotnie przeznaczeniem karabinów maszynowych było niszczenie siły żywej, później zaczęto je stosować także do celów przeciwlotniczych, a nawet rażenia lekkich pojazdów opancerzonych.

PodziałEdytuj


Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Słownik kultury antycznej. Grecja–Rzym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 344.
  2. Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnej broni palnej. Warszawa: Bellona, 2004, s. 145-146.
  3. Mała encyklopedia wojskowa. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1970, s. 30.

BibliografiaEdytuj

  • Mała encyklopedia wojskowa. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1970, s. 73