Otwórz menu główne

Karniszyn

wieś w województwie mazowieckim

Karniszynwieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie żuromińskim, w gminie Bieżuń, położona 2 km na północ od Bieżunia.

Karniszyn
wieś
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat żuromiński
Gmina Bieżuń
Liczba ludności (2013) 250[1]
Strefa numeracyjna 23
Kod pocztowy 09-320
Tablice rejestracyjne WZU
SIMC 0112058
Położenie na mapie gminy Bieżuń
Mapa lokalizacyjna gminy Bieżuń
Karniszyn
Karniszyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Karniszyn
Karniszyn
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Karniszyn
Karniszyn
Położenie na mapie powiatu żuromińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu żuromińskiego
Karniszyn
Karniszyn
Ziemia52°58′34″N 19°54′11″E/52,976111 19,903056

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Stanisława Biskupa Męczennika w Bieżuniu.

Karniszyn uzyskał lokację miejską w 1519 roku, zdegradowany przed 1662 rokiem[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Przez miejscowość przepływa rzeczka Luta, dopływ Wkry.

HistoriaEdytuj

Wieś wymieniana w 1401 pod nazwą Karnischino, Carnischin, Carnyszyno, leżąca w ziemi płockiej, po lewej stronie rzeki Wkry na terenie tzw. Zawkrza. Od 1401 należał do parafii Chamsk, od 1530 siedziba oddzielnej parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w dekanacie szreńskim do 1756, kiedy znalazł się w parafii bieżuńskiej.

3 lipca 1519 r. Karniszyn otrzymał prawa miejskie niemieckie od króla Zygmunta I, które uzyskał dla niej wojski płocki, pisarz królewski i kasztelan sierpecki Jan Wieczwiński z Wieczwny herbu Prus III. Wraz z zezwoleniem na lokację miasto otrzymało prawo odbywania jarmarków na Wszystkich Świętych i na Boże Ciało oraz targów co sobotę. Otrzymało także 12 lat zwolnienia od podatków.

Miasto Karniszyn, położone 2 km od sąsiedniego miasta Bieżunia, było zdecydowanie mniejsze - w 1578 miało 13 włók gruntów, w tym czasie Szreńsk miał ich 15, a Mława 32. Także podatki miasto płaciło mniejsze - 28 florenów i 21 groszy, gdy w tym samym czasie Szreńsk płacił 122 fl. i 7 gr, a Bieżuń 45 fl. i 13 gr.

W źródłach z drugiej połowy XVII w. (1662) występuje już jako wieś. Kościół pw. św. Stanisława mimo odbudowy rozebrano w 1770 r. a parafię włączono do bieżuńskiej[3].

Zamek w KarniszynieEdytuj

Według zachowanych źródeł z XV i XVI wieku znajdował się w Karniszynie zamek. W pierwszych zapisach określano go jako fortalicję zburzoną podczas najazdu Krzyżaków w 1414 r. Jędrzej Święcicki nazywał zamek "Arx Carnissium", w innych wzmiankach mowa o "Castellum". Fortalicja została odbudowana. Następna wzmianka z 1466 r wspomina o "Fortalicjum Carnischin dewastandum". Zamek ponownie odbudowano, a zapis z 1520 r wspomina: "Król Zygmunt I zwalnia Sebastiana Myślińskiego z udziału w wyprawie wojennej pod warunkiem, iż przez 7 tygodni będzie przebywał w zameczku w Karniszynie." Kolejne zapiski o istnieniu zamku pochodzą jeszcze z 1564 i 1634 r. Zamek został zniszczony podczas potopu szwedzkiego wraz z kościołem i miastem w 1656 r. i nie został już odbudowany. Od prawdopodobnie 1696 w składzie dóbr bieżuńskich. W 1985 przeprowadzono badania archeologiczne zamku, którego pozostałości do dziś są widoczne w postaci fragmentów fundamentów.

PrzypisyEdytuj

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38-39.
  3. Zamki Mazowsza, Odyssei, portal społeczności podróżników

BibliografiaEdytuj

  • Stanisław Ilski, Karszniszyn nad Lutą. Zarys dziejów. Bieżuńskie Zeszyty Historyczne nr 9, Bieżuń 1996. s. 43-67 ISSN 1231-0212
  • M.Głosek, Leszek Kajzer, M.Ptycia, K.Walenta, A.Wójcik, Karniszyn. Archeologiczne badania weryfikacyjne założenia obronnego, Łódź 1985, maszynopis w zbiorach Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Ciechanowie, syg. Av. 41-56, s.5.

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz też: Karniszyn-Parcele