Otwórz menu główne

Karnity

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Karnity (niem. Karnitten)osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Miłomłyn, nad jeziorem Kocioł.

Karnity
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Miłomłyn
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0482105
Położenie na mapie gminy Miłomłyn
Mapa lokalizacyjna gminy Miłomłyn
Karnity
Karnity
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Karnity
Karnity
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Karnity
Karnity
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Karnity
Karnity
Ziemia53°45′01″N 19°44′28″E/53,750278 19,741111
"Zamek Karnity"

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś położona jest około 13 km na zachód od Miłomłyna i około 27 km na północny zachód od Ostródy. Od nazwy wsi nazwano pobliskie Jezioro Karnickie. W roku 1973 jako majątek Karnity należały do powiatu morąskiego, gmina Zalewo, poczta Boreczno.

Nazwa wsi wywodzi się najprawdopodobniej z języka staropruskiego. W pokrewnym do niego języku litewskim "karna" oznacza korę.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Karnity po raz pierwszy wymienione zostały w roku 1349, w przywileju dla wsi Bożęcin. Początkowo był to folwark krzyżacki[1]. Inne źródła podają, że Karnity wymienione były w dokumentach z roku 1360 jako wieś pruska na 24 łanach, pod nazwą Karnythen[2]. Po wojnie trzynastoletniej, w 1470 r., został on nadany razem z innymi dobrami ziemskimi Hansowi von Schönaich, który to był dowódcą w wojsku krzyżackim. Ród Shönaich był w posiadaniu dóbr ziemskich w okolicach Karnit z siedzibą w Borecznie przez około 300 lat, aż do czasu ich sprzedaży w 1815 r. rodowi von Albedyll. Ród ten z kolei był w posiadaniu majątku ziemskiego do lat dwudziestych XX w., kiedy to własność przeszła w posiadanie rodziny von Günter. W roku 1782 we wsi odnotowano 11 domów (dymów), natomiast w 1858 w 11 gospodarstwach domowych było155 mieszkańców. W latach 1937-39 było 340 mieszkańców.

PałacEdytuj

We włączonych administracyjnie do wsi Karnity pobliskich Karnitkach znajduje się zespół pałacowo - parkowy z neogotyckim pałacem. Pałac zaprojektowany przez K.Erdmana i F. Bieskego został wzniesiony w 1856 roku przez rodzinę Güntherów, w miejscu spalonego podczas wojen polsko-szwedzkich dworu. Rozległy park krajobrazowy rozciąga się od jeziora Kocioł w kierunku wschodnim. Pałac usytuowany jest na terenie parku w pobliżu jeziora. Na północ od pałacu znajdują się zabudowania związane z jego obsługą: domy mieszkalne dla służby, stajnie, wozownia i ujeżdżalnia. Zabudowania gospodarcze na potrzeby majątku ziemskiego położone są dalej na wschód od parku.

Pałac w stylu romantycznego zamku wzniesiony został z czerwonej cegły na kamiennej podmurówce, od zewnątrz cegła klinkierowa. Główne wejście ozdobione jest arkadowym podcieniem z bogato zdobioną balustradą znajdującego się nad nim tarasu. Sylwetka budowli urozmaicona jest narożną, oktogonalną wieżą. Pałac ma także kwadratową wieżę od strony jeziora. Pałac ma wszystkie elewacje zwieńczone pseudokrenelażem, a ryzality i naroża budowli sterczynami. Architektura pałacu nawiązuje do romantycznego zamku. Taki charakter budowli podkreślały znajdujące się niegdyś na terenie parku obwarowania z bastionami.

Na wzgórzu w części południowej parku znajduje się cmentarz dawnych właścicieli.

Po II wojnie światowej pałac wykorzystywany był jako ośrodek wypoczynkowy. Baza noclegowa ośrodka powiększona została o domki letniskowe wybudowane na terenie dawnych sadów, w części południowej parku. Pałac wraz z parkiem od 1995 jest w posiadaniu firmy prywatnej, która prowadzi tu całoroczny hotel.

Czubatka (niem. Tschubatke) – pagórek w pobliżu majątku Karnity[3].

BibliografiaEdytuj

  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, (Wydanie III poszerzone i uzupełnione) Studio ARTA, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (str. 108-111 pałac).
  • "Morąg - z dziejów miasta i powiatu", Pojezierze, Olsztyn 1973
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​ s. 45

PrzypisyEdytuj

  1. Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, (Wydanie III poszerzone i uzupełnione) Studio ARTA, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (str. 108-111 pałac).
  2. "Morąg - z dziejów miasta i powiatu", Pojezierze, Olsztyn 1973
  3. Gustaw Leyding "Nazwy Fizjograficzne", W: "Morąg - z dziejów miasta i powiatu", Pojezierze, Olsztyn 1973