Karol Marczak

polski filmowiec (1902-1977)

Karol Marczak (ur. 1 listopada 1902 w Żyrardowie[1], zm. 20 lipca 1977 we Wrocławiu[1] lub Łodzi[2]) – reżyser, operator filmowy, twórca filmów przyrodniczych.

Karol Marczak
Data i miejsce urodzenia

1 listopada 1902
Żyrardów

Data i miejsce śmierci

20 lipca 1977
Wrocław lub Łódź

Zawód

reżyser filmowy, operator filmowy

Współmałżonek

Marta Marczak

Lata aktywności

1922–1977

Życiorys edytuj

Marczak był autorem głównie filmów na tematy przyrodnicze i biologiczne, w których przykładał wagę do zgodności ich treści z wiedzą naukową, wykorzystując przy tym środki artystyczne[3]. Od młodości zainteresowany był fotografią i kinematografią. W 1923 opatentował swój pierwszy wynalazek – optyczny zapis dźwięku na taśmie filmowej. Ukończył studia politechniczne i filmowe w Paryżu[4], gdzie także pracował jako asystent reżysera Władysława Starewicza[5], a w 1932 powrócił z żoną – Martą Marczak – do Żyrardowa[4], w którym wspólnie założyli Eksperymentalne Studio Filmowe[6] przy ul. Dekerta 12[4]. W latach 1945–1950 prowadzili Wytwórnię Filmów Przyrodniczych w Żyrardowie, która obejmowała 6 hektarów gruntu, dom wraz z cieplarnią, mnożarką, stawami, sztucznymi pagórkami, grotami, ogrodem, laboratorium, akwarium, terrarium, wiwarium i urządzeniami do wykonywania mikrofilmów, co miało przyczynić się do utworzenia zróżnicowanych warunków przyrodniczych dla zwierząt[3]. Następnie zatrudnili się w Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi, gdzie tworzyli kolejne filmy, pracując tam do lat 70. XX w.[6] Praca Marczaka była przerywana przez represje i aresztowania w okresie stalinowskim[3].

Karol Marczak był członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich, SPATiFu, Rady Artystycznej Wytwórni Filmów Oświatowych[3], prezesem Polskiego Stowarzyszenia Filmu Naukowego w latach 1961–1963 oraz sekretarzem Sekcji Filmów Naukowo-Badawczych AICS – w 1966[7]. W 1967 Cinematheque Scientifique Internationale w Brukseli wydało monografię Marczaka w ramach serii poświęconej pionierom filmu naukowego. W 1972 w Łodzi, w Krakowie i w Ołomuńcu obchodzony był jubileusz 50-lecia pracy Marczaka w branży filmowej[3].

Został pochowany na cmentarzu Zarzew w Łodzi[8].

Filmografia edytuj

1946:

  • „Pod wodną karpą” (reżyseria)
  • „Krążenie azotu w przyrodzie” (zdjęcia)
  • „Kałużnica” (reżyseria)

1947:

  • „Wrotki mcholubne” (reżyseria)
  • „Motyle” (reżyseria)
  • „Mięczaki” (reżyseria)

1950:

  • „Życie wiśni” (zdjęcia)
  • „Życie sosny” (zdjęcia)
  • „Zwalczamy gruźlicę” (zdjęcia)
  • „Symbioza” (zdjęcia)
  • „Pantofelek” (reżyseria)
  • „Osnuja” (reżyseria)
  • „Nieznani sprzymierzeńcy” (reżyseria)
  • „Grzyby” (reżyseria)
  • „Grajkowie naszych pól i łąk” (reżyseria)
  • „Grabarze” (realizacja)

1955:

  • „Plankton słodkowodny” (reżyseria)

1956:

  • „Rozwój zarodka ptaka” (realizacja)

1957:

  • „Ryby labiryntowe” (reżyseria)
  • „Od kwiatu do owocu” (reżyseria)
  • „Kwiaty” (reżyseria)

1958:

  • „Praca serca zarodka troci” (reżyseria)
  • „Podwodne gniazda” (reżyseria)

1959:

  • „Modliszka” (realizacja)

1960:

  • „Życie to ruch” (realizacja)
  • „Rozwój mchu” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1961:

  • „Żółwie” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1961:

  • „Pod kępką trawy” (reżyseria, scenariusz)

1962:

  • „Taki jest świat, Gabrielo” (zdjęcia)
  • „Salamandra i traszki” (reżyseria, scenariusz)

1963:

  • „Z życia pająka” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • „Śluzowce” (reżyseria, zdjęcia)
  • „Rak i inne skorupiaki” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • „Glony” (reżyseria, zdjęcia)

1964:

  • „Stułbia” (realizacja)
  • „Porosty” (reżyseria, zdjęcia)
  • „Osy i ich gniazda” (scenariusz)

1965:

  • „Instynkt macierzyński u ryb” (realizacja)

1966:

  • „Różnorodność form w świecie owadów” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • „Owady są wszędzie” (realizacja)

1967:

  • „Pierwotniaki” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • „Drapieżnicy w kropli wody” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)
  • „Drapieżnicy naszych wód” (realizacja)

1968:

  • „Z życia pijawek” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1970:

  • „Komórki świata roślin” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1971:

  • „Komórki zwierzęce” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1972:

  • „Opieka nad potomstwem u owadów” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1975:

  • „Mikroskopia elektronowa” (reżyseria, scenariusz, zdjęcia)

1978:

  • „Filmowa pracownia” (bohater)

1985:

  • „Karol Marczak – pionier filmu biologicznego” (zdjęcia, bohater)

Za FilmPolski.pl[1].

Niektóre nagrody indywidualne edytuj

  • „Praca serca zarodka troci” – Międzynarodowy Festiwal Filmów Naukowych w Rzymie (1959) – I Nagroda,
  • „Modliszka” – Międzynarodowy Kongres Filmowy w Padwie (1960) – Srebrny Byk,
  • „Modliszka” – Przegląd Filmów Krótkometrażowych w Warszawie (1960) – I nagroda w zakresie filmów popularnonaukowych,
  • „Śluzowce”- Międzynarodowy Festiwal Filmów Naukowych w Brukseli (1965) – wyróżnienie,
  • „Instynkt macierzyński u ryb” Nowy Sad – Międzynarodowy Festiwal Filmów Łowieckich i Rybackich (1967) – II Nagroda za fotografię w kategorii filmów technicznych i oświatowych,
  • „Komórki zwierzęce” – Międzynarodowy Festiwal Filmów Rolniczych w Kiszyniowie (1972) – Złoty Medal,
  • „Komórki świata roślin” – Festiwal Filmów Dydaktycznych w Łodzi (1972) – Złoty Światowid,
  • „Instynkt macierzyński u ryb” – Międzynarodowy Festiwal Filmów Oświatowych w Teheranie (1975) – Nagroda,
  • „Opieka nad potomstwem u owadów” – Festiwal Filmów Dydaktycznych w Łodzi (1974) – Nagroda Specjalna za wysokie walory warsztatowe i zastosowanie technik specjalistycznych,
  • „Mikroskopia elektronowa” – Festiwal Filmów Dydaktycznych w Łodzi (1977) – Nagroda za stosowanie technik specjalnych[1].

Źródło: FilmPolski.pl[1].

Filmy Marczaka był również nagradzane na festiwalach w Mar del Plata, Cork, Pradze, Santiago de Chile i Amsterdamie, Mannheim, Nowym Sadzie i Brnie[3].

Upamiętnienie edytuj

  • Na osiedlu Olechów w Łodzi w 1986 jedną z ulic nazwano ul. Karola Marczaka[9].
  • W 2007 w Żyrardowie odsłonięto tablicę upamiętniającą Karola Marczaka[3].

Przypisy edytuj

  1. a b c d e Karol Marczak, FilmPolski [dostęp 2022-09-06] (pol.).
  2. Marczak Karol, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-09-06].
  3. a b c d e f g IX MIędzynarodowy Festiwal Filmów Przyrodniczych im. Włodzimierza Puchalskiego, www.charlie.pl, 2007 [dostęp 2022-09-06].
  4. a b c Filmowiec odkrywca, cierpliwy dokumentalista przyrody, żyrardowianin, [w:] Bogusław Nietrzebka (red.), Vademecum Żyrardowa, Żyrardów 2011.
  5. Giannalberto Bendazzi, Animation: A World History: Volume I: Foundations – The Golden Age, CRC Press, 23 października 2015, ISBN 978-1-317-52083-2 [dostęp 2022-09-06] (ang.).
  6. a b Polskie filmy biologiczne – Karol i Marta Marczakowie – Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, – Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski [dostęp 2022-09-06] (pol.).
  7. Jerzy Toeplitz, Historia filmu polskiego, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1966, ISBN 978-83-221-0231-2 [dostęp 2022-09-06] (pol.).
  8. nekrolog, „Dziennik Popularny” (165), bc.wbp.lodz.pl, 21 lipca 1977 [dostęp 2023-11-01].
  9. Danuta Bieńkowska, Elżbieta Umińska-Tytoń, Słownik Nazewnictwa Miejskiego Łodzi, Łódź 2012.