Karol Pollak (elektrotechnik)

polski elektrotechnik, przedsiębiorca i wynalazca

Karol Franciszek Pollak (ur. 15 listopada 1859 w Sanoku, zm. 17 grudnia 1928 w Białej[1]) – polski elektrotechnik, przedsiębiorca i wynalazca.

Karol Pollak
Franciszek Karol Pollak
„polski Edison”
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 listopada 1859
Sanok
Data i miejsce śmierci 17 grudnia 1928
Biała
Zawód, zajęcie wynalazca, przemysłowiec
Narodowość polska
Rodzice Karol, Maria
Krewni i powinowaci m.in. Michał (rodzeństwo)
Akumulator konstrukcji Karola Pollaka
Nagrobek Karola Pollaka w Bielsku-Białej

Dzieciństwo i młodośćEdytuj

Był synem pochodzącego z Moraw oraz osiadłego w Sanoku drukarza, księgarza i wydawcy Karola Pollaka (1818–1880)[2] i Marii, z domu Zaręba (1852-1911)[3][4]. Właściwie nazywał się Franciszek Karol Pollak, jednak używał imienia Karol[5][6]. Miał dziesięcioro rodzeństwa, w tym m.in. Mariannę (zm. 11 maja 1863 w wieku 5,5 lat)[7], Antoniego (zm. 24 sierpnia 1863 mając 1 rok i 5 miesięcy)[8], Michała (ur. 1865, z wykształcenia handlowiec, dziennikarz, księgarz, kontynuujący tradycje ojca)[5], Helenę (ur. 1867[5], od 1904 zamężna z Wojciechem Ślączką)[9][5], Maria Wanda (ur. 1869[5], zm. 1894[10]), Józefa (zm. 1872 w wieku 1,5 roku[11]), Jadwigę (ur. 1872, od 1910 zamężna z Mieczysławem Kulikowskim[12][5]), Elżbietę (1877-1913, po mężu Chabińska)[5][13].

Uczył się w Sanoku, Stryju i Lwowie, wykazując duże uzdolnienia techniczne. W latach młodości pracował wykonując instalacje elektryczne. W 1883 rozpoczął pracę w laboratoriach brytyjskiej firmy „The Patent Utilisation Co”. Już w tym okresie skonstruował i opatentował kilka wynalazków. W 1885 studiował elektronikę na politechnice w Berlinie-Charlottenburgu.

DziałalnośćEdytuj

W Berlinie Pollak prowadził fabrykę sprzętu elektrotechnicznego „G. Wehr Telegraphen-Bau-Anstalt”, a następnie powrócił do Wielkiej Brytanii w celu eksploatacji swoich patentów, które przekazał pod zanglicyzowaną formą swojego imienia, jako „Charles Pollak”. W 1886 został dyrektorem paryskiego przedsiębiorstwa eksploatującego tramwaje elektryczne jego pomysłu. Równocześnie pracował nad budową akumulatorów, co przyniosło mu duże sukcesy i rozgłos. Założył fabryki akumulatorów „Accomulatoren-Werke System Pollak” we Frankfurcie nad Menem[14] i w Liessing w Austrii, również inne firmy produkowały akumulatory na jego licencji. Prezentował akumulatory na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie w 1894, podczas której otrzymał dyplom honorowy[15]. W 1899 założył własne laboratorium i prowadził dalsze badania. Łącznie uzyskał 98 patentów na swoje wynalazki.

W 1922 powrócił do Polski i w 1923 roku założył fabrykę akumulatorów w Białej, która istnieje do dziś. Firma rozpoczęła działalność pod nazwą Polskie Towarzystwo Akumulatorowe, a współzałożycielem jej był profesor Ignacy Mościcki, późniejszy prezydent Polski[16]. Pollak był pierwszym dyrektorem fabryki.

Pollak był nazywany Polskim Edisonem[16]. W 1924 otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej. Uchwałą Rady Miejskiej w Sanoku z około 1924/1925 został uznany przynależnym do gminy Sanok[17].

Najważniejsze wynalazkiEdytuj

Jego liczne wynalazki dotyczą różnych dziedzin, są wśród nich napędy elektryczne, opracowanie maszyny drukarskiej do druku w kolorze i rodzaj mikrofonu. Główna działalność dotyczyła jednak chemicznych źródeł energii – ogniw galwanicznych i akumulatorów elektrycznych. Posiadał on patent na produkcję akumulatorów ołowiowo-kwasowych.

 
Prostownik mostkowy z patentu Karola Pollaka

Skonstruował także prostowniki komutatorowe i elektrolityczne. Jako pierwszy zaproponował w 1895 zastosowanie prostowniczego układu mostkowego[18].

W 1896 Karol Pollak wynalazł również kondensator elektrolityczny[19].

PrzypisyEdytuj

  1. Pollak Karol Franciszek, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2014-02-26].
  2. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 180–182, 184, 187. ISBN 83-909787-0-9.
  3. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, nr 42 z 8 października 1911. 
  4. Alojzy Zielecki, Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 450.
  5. a b c d e f g Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 23 (poz. 55).
  6. Jadwiga Zaleska: Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni. W: Rocznik Sanocki 1986. T. VI: 1986. Rzeszów: Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka, 1988, s. 28. ISBN 83-03-02288-1.Sprawdź autora rozdziału:1.
  7. Księga zmarłych 1855–1878 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 109 (poz. 78).
  8. Księga zmarłych 1855–1878 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 111 (poz. 100).
  9. Księga małżeństw 1888–1905 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 219 (poz. 21).
  10. Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 224 (poz. 184).
  11. Księga zmarłych 1855–1878 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 258 (poz. 29).
  12. Księga małżeństw 1905–1912 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 86 (poz. 45).
  13. Kronika. Zmarli. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 13 z 23 marca 1913. 
  14. Kronika. Wiadomości osobiste. „Gazeta Sanocka”, s. 3, nr 73 z 23 sierpnia 1896. 
  15. Przemysł i rękodzieła sanoczan na Wyst. krajowej. „Gazeta Sanocka”, s. 2, Numer okazowy z 16 grudnia 1894. 
  16. a b Historia EnerSys Sp. z o.o. (pol.). EnerSys Sp. z o.o.. [dostęp 2018-12-17].
  17. Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 385 (poz. 126).
  18. Patent brytyjski 24398.
  19. Patent niemiecki D.R.P. 92564.

BibliografiaEdytuj

  • Jadwiga Zaleska: Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni. W: Rocznik Sanocki 1986. T. VI: 1986. Rzeszów: Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka, 1988, s. 28–29. ISBN 83-03-02288-1.Sprawdź autora rozdziału:1.
  • Encyklopedia PWN, Tom 2, Warszawa 1991.
  • Jerzy Kubiatowski (J. K.), Pollak Karol, w: Słownik polskich pionierów techniki (pod redakcją Bolesława Orłowskiego), Katowice 1984, s. 166–167
  • Karol Pollak. sejm-wielki.pl. [dostęp 2014-10-25].