Katarantus różowy

Katarantus różowy, barwinek różowy[5], zabarwian różowy[6] (Catharanthus roseus) – gatunek rośliny należący do rodziny toinowatych (Apocynaceae), endemicznie występujący na Madagaskarze[4]. Popularna nazwa polska (barwinek różowy) jest myląca, wynika z pierwotnego zaklasyfikowania tego gatunku przez Karola Linneusza do rodzaju barwinek (Vinca). Później został jednak wyodrębniony rodzaj katarantus Catharanthus i do niego został zaliczony. W stanie dzikim jest gatunkiem zagrożonym. Jest uprawiany w strefie tropikalnej i subtropikalnej[7]. W klimacie umiarkowanym jako ozdobna roślina doniczkowa i szklarniowa[6]. Ma właściwości toksyczne, ale też wykorzystywana jest w lecznictwie w niektórych postaciach białaczki[6].

Katarantus różowy
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd goryczkowce
Rodzina toinowate
Rodzaj katarantus
Gatunek katarantus różowy
Nazwa systematyczna
Catharanthus roseus (L.) G. Don
Gen. hist. 4:95. 1837[3]
Synonimy
  • Ammocallis rosea (L.) Small
  • Lochnera rosea (L.) Rchb.
  • Vinca rosea L.[4]

Morfologia i biologiaEdytuj

Pokrój
W naturalnych warunkach jest to wiecznie zielony krzew o wysokości do 80 cm, często tworzący całe zarośla[8]. Roślina wydziela sok mleczny, który jest silnie trujący[9].
Liście
Pojedyncze, eliptyczne, błyszczące[8][7].
Kwiaty
5-płatkowe w różnych odcieniach różu, lub białe. Kwitnie przez całe lato. W uprawie istnieją kultywary o kwiatach barwy liliowej, brzoskwiniowej lub czerwonej. Kultywary z serii 'Pacyfika' mają kwiaty o średnicy 5 cm, 'Mediteranea' ma kaskadowy pokrój. Kwiaty zapylane są przez owady, ale mogą się także zapylać same (samopylność). Opadają z rośliny jeszcze przed zwiędnięciem[8].
Owoce
Zielone, ukryte pod liśćmi. Składają się z dwóch wąskich i cylindrycznych mieszków, w których znajdują się liczne, rowkowane nasiona. Na Madagaskarze są one roznoszone są przez mrówki (myrmekochoria)[8].

ZastosowanieEdytuj

UprawaEdytuj

Wymagania
Wymaga silnego oświetlenia, w miejscu zacienionym nie kwitnie. Najlepiej rozwija się na parapetach okiennych. W okresie letnim może być wystawiony na zewnątrz pomieszczeń (po zahartowaniu). Podłoże typowe dla roślin doniczkowych: próchniczne z dodatkiem piasku i drenażem na dnie doniczki. W warunkach klimatycznych Polski najlepiej jest uprawiać go jako roślinę jednoroczną. Można go przetrzymać przez zimę w chłodniejszym pomieszczeniu (15-18O C), ale uprawia się nie dłużej niż 2-3 lata, starsze okazy stają się nieładne[9].
Zabiegi uprawowe
Podlewa się tak często, by ziemia w doniczce była stale wilgotna. Zimą podlewa się bardzo mało. Nawozi się wiosną i latem raz na 2-3 tygodnie nawozami do roślin kwiatowych, ostatni raz w sierpniu[9].
Rozmnażanie
Z nasion lub sadzonek pędowych. Nasiona wysiewa się wiosną do podłoża z torfu i piasku, trzyma w ciepłym pomieszczeniu. Sadzonki pędowe pobiera się wiosną i ukorzenia. Ukorzeniają się łatwo. Młodym roślinom ustrzykuje się wierzchołki, aby się rozkrzewiały[9].
 
Na naturalnym siedlisku na Madagaskarze
 
Kultywar o białych kwiatach
 
Kultywar o czerwonych kwiatach
 
Owoce i nasiona

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
  3. The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
  4. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  5. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 50. ISBN 978-83-925110-5-2.
  6. a b c Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1017. ISBN 83-214-1305-6.
  7. a b >Kew Gardens. Catharanthus roseus (Madagascar periwinkle). [dostęp 2014-12-07].
  8. a b c d Barwinek różowy (Catharanthus roseus) [Niezwykła roślina]. [dostęp 2014-12-07].
  9. a b c d e Jarosław Rak: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Cz. II. Edward Kawecki (zdjęcia). Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1998. ISBN 83-7073-089-2.
  10. www.botany.hawaii.edu
  11. DrugDigest: Catharanthus roseus
  12. Flora of China: Catharanthus roseus
  13. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.